ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΜΠΑΡΚΑ: ναυτικ,ες ιστορίες, συγγραφέας ο Κυριάκος Ταπακούδης (όλο το έργο)

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΤΑΠΑΚΟΥΔΗΣ
ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΜΠΑΡΚΑ

Έτος Έκδοσης 2026

Σελίδες 340

ISBN: 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ, ΠΡΩΤΟ ΜΠΑΡΚΟ:

Θάλασσα πλατιά

Από την Κύπρο στο San Denis
17 Νοέμβρη
Η πόρνη
Γάμος γίνεται
Το επικίνδυνο φορτίο
Παγωμένα Χριστούγεννα στη Θάλασσα
Η παγωμένη θάλασσα στην Οδησσό
Ο άγριος καιρός
Το κίτρινο πουκάμισο
Η νοσταλγία του ναυτικού
Αφροδίσια νοσήματα

Στη Λιβύη

Η μεγάλη αναμονή

Το άγριο φονικό

Ο λαθρεπιβάτης

Ένας απρόσμενος Σωτήρας

Η Τρούμπα στον Πειραιά
Μια νύχτα στην Ιερά οδό

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ, ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΠΑΡΚΟ

Σαράντα μέρες ράδα

Το φόσφωρο της θάλασσας

Κέιπ Τάουν 1974

Η αμμοθύελλα

Στο Μοντεβίδεο

Το μεγάλο κύμα

Το χαμόγελο της οχιάς

Το πλοίο φάντασμα

Στην κορφή του απέραντου κύματος

Στο μαιτέχμιο των Βερμούδων

Η Αμερικάνα του μπαρ "Ελλάς"

Ο πουνέντες της ξενητιάς

Ίντριγκες στα βαπόρια

Το κομβόι της ερήμου

Η νύχτα της Bourbon street

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ, ΤΡΙΤΟ ΜΠΑΡΚΟ:

Η αμερικάνα του μπαρ Ελλάς

Ο πουνέντες της ξενητιάς

Ίντριγκες στα βαπόρια

Το κομβόι της ερήμου

Η νύχτα

Νέο πλοίο, νέα πορεία

Δύναμη και αλαζονεία

Επίδειξη δύναμης 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ, ΤΕΤΑΡΤΟ ΜΠΑΡΚΟ:

Οι σκιές του Ναγκασάκι 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ, ΠΕΜΠΤΟ ΜΠΑΡΚΟ:

Τρία μερόνυχτα στη μηχανή

Τα τραγούδια της ξενητιάς

--------------

ΘΑΛΑΣΣΑ ΠΛΑΤΙΑ
Και είπεν ο Θεός την Τρίτη μέρα να συγκεντρωθούν τα ύδατα από όλον τον ουρανό πάνω στη γη, και ύστερα είπε να ξεχωριστούν από τη ξηρά. Και ονόμασε τη γη ξηρά, και τα νερά θάλασσα.Και δημιούργησε τη θάλασσα ανεξερεύνητη, ανυπέρβλητη και απρόβλεπτη, όμως όμορφη, απαράμιλλη και ασύγκριτη. Την έκαμε να αλλάζει και να μεταβάλλεται έως σήμερα, έκαμε τα βάθη και τη μορφολογία της να διαμορφώνονται ανάλογα με τα ρεύματα και τους σεισμούς, να παίρνουν διάφορες μορφές και να σχηματίζουν κοιλάδες και χαράδρες, άλλοτε με πυκνή βλάστηση και άλλοτε έρημα τοπία σκεπασμένα παντοτινά με το αλμυρό νερό, χωρίς το φως του ήλιου πολλές φορές να φτάνει στα απύθμενα βάθη της. Ήδη αλμυρή εκ γενετής της, εντός της γεννήθηκε και εξελίχθηκε η πρώτη ζωή. Πλούσιος ο φυτικός της κόσμος που ποικίλλει ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος: θαλάσσια φυτά και γιγάντια φύκη, μυριάδες είδη ζωής, μικροσκοπικοί και αόρατοι οργανισμοί έως θεόρατα ψάρια την κατοικούν. Θάλασσες μικρές και μεγάλες, κλειστές και ανοιχτές, πελάγη και ωκεανοί, φουρτουνιασμένες και γκριζωπές, γαλάζιες και γαληνεμένες.
Στο μικρό μου το χωριό, τη Χλώρακα, η θάλασσα της Μεσογείου έβρεχε ολόκληρη τη νοτιοδυτική μεριά. Συνήθως ήταν πολύ φουρτουνιασμένη, ανοιχτή στους νοτιοδυτικούς ανέμους και κυρίως στον Πουνέντε, που με ορμή μετέφερε την κακοκαιρία από τα ελληνικά πελάγη στις ακτές μας, από τον Ακάμα μέχρι την Πέτρα του Ρωμιού. Οι ακτές χειμώνα-καλοκαίρι θαλασσοδαρμένες, λούζονταν στους υδρατμούς των φοβερών κυμάτων που με μανία έσκαγαν στα άγρια βράχια. Τα επικίνδυνα ρεύματα και οι δίνες έκαναν τη θάλασσα της περιοχής μας απειλητική. Από μικρός θυμάμαι ανθρώπους που, αψηφώντας την αγριότητα της, να χάνουν τη ζωή τους σ’ αυτήν.
Σ’ αυτόν τον άγρια όμορφο τόπο γεννήθηκα. Θυμάμαι με νοσταλγία εκείνους τους δύσκολους και πέτρινους καιρούς, που μεγάλωσα μέσα στη φτώχεια και τις στερήσεις. Δεν είχαμε ούτε τον επιούσιο, ήμουν αδύνατος και σκελετωμένος, μα ποτέ δεν παραπονέθηκα. Με παρηγοριά την απέραντη θέα της θάλασσας, ξεχνιόμουν στις αναπολήσεις μου. Η βουή και ο βρυχηθμός της έφταναν ως τα παραθύρια της μικρής παράγκας μας, γεμίζοντας αρχικά φόβο την παιδική μου καρδιά — έναν φόβο που καθώς μεγάλωνα έγινε συνήθιο και η βοή της μου έγινε απαραίτητη σαν γλυκό νανούρισμα.
Στη μεγάλη σχόλη της παιδικής μου ηλικίας, στεκόμουν ώρες ατέλειωτες στις πέτρινες ακτές και κοίταζα τα άπλετα νερά. Ο νους μου έτρεχε σε μύριες σκέψεις, αδυνατώντας να συλλάβει τα μυστήρια του βυθού. Νόμιζα πως έβλεπα την άκρια της, εκεί όπου τελειώνει ο κόσμος... Και ήμουν ευχαριστημένος.
Τα χρόνια πέρασαν μέσα στις δυσκολίες της εποχής: το νερό από το βαθύ λάκκο με το αλακάτι, η μονή λάμπα πετρελαίου, το σκληρό τρεμιχόλαο που μας πίκραινε τα σωθικά. Τις καλοκαιρινές ημέρες, όμως, περιμέναμε το μικρό φορτηγάκι με την ανοιχτή πόρτα. Σκαρφαλώναμε τα παιδιά πάνω και μας κουβαλούσε στη θάλασσα, αφού πρώτα θάβαμε τον καλοκάγαθο σοφέρ στην άμμο για να του περάσουν οι ρευματισμοί. Εμείς κολυμπούσαμε και πλατσουρίζαμε στα γαλανά νερά, άλλοτε στα ξέβαψα και άλλοτε κρεμασμένοι από κανένα φουσκωμένο λάστιχο αυτοκινήτου για να φτάσουμε στα βαθιά.
Και από τα βαθιά έβλεπα έναν άλλο κόσμο, τη στεριά καυτή, ξερή και κίτρινη κάτω από τον ήλιο, ενώ εγώ ένιωθα δροσιά στα γαλανά νερά της.
Καμιά φορά, τότε, δεν μου πέρασε από το μυαλό πως ήθελα να γίνω ναυτικός, ούτε πως θα αγαπούσα τη θάλασσα τόσο βαθιά. Γιατί σαν παιδί την αγάπησα καθώς έπαιζα μαζί της. Μα τώρα την αγάπησα καθώς αυτή έπαιξε μαζί μου, όταν η μοίρα με οδήγησε από πολύ νωρίς να μπαρκάρω στα καράβια και να τη ζήσω και από την καλή και από την κακή της.  

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΤΟ SAN DENIS
Από μικρός ένιωθα πως σκεφτόμουν και συμπεριφερόμουν σαν μεγάλος. Πολλές φορές αναρωτιόμουν γιατί οι μεγαλύτεροι μού έλεγαν πως, όταν θα μεγάλωνα, θα έπηζε το μυαλό μου. Εγώ πίστευα πως ήδη σκεφτόμουν σαν μεγάλος και, καμιά φορά, έφτανα στο σημείο να αναρωτιέμαι μήπως τελικά εκείνοι ήταν που σκέφτονταν σαν μικρά παιδιά. Ίσως να έφταιγε η ζωή που είχα ζήσει από νωρίς. Ίσως πάλι να είχα μια έμφυτη ικανότητα να αντιλαμβάνομαι τα πράγματα στην πραγματική τους διάσταση.
Τα παιδικά μου χρόνια δεν ήταν εύκολα. Μεγάλωσα μέσα στη φτώχεια, με στερήσεις που σήμερα δύσκολα μπορεί να φανταστεί ένας νέος άνθρωπος. Υπήρχαν μέρες που το φαγητό δεν έφτανε, χειμώνες που κρυώναμε μέσα στο σπίτι χωρίς θέρμανση και κρύα μπάνια, αφού δεν είχαμε γκάζι για να ζεστάνουμε το νερό. Το μαγείρεμα γινόταν πάνω στη νηστιά με ξύλα, καθώς δεν υπήρχαν οι ανέσεις που γνωρίζουμε σήμερα. Από τον μπακάλη του χωριού αγοράζαμε κυρίως ψωμί, κι αυτό με πίστωση. Το παίρναμε βερεσέ και, όταν ερχόταν η ώρα να πληρώσουμε, έπρεπε να καταβάλουμε μεγάλη προσπάθεια για να ξοφλήσουμε τον λογαριασμό. Για άλλους το ψωμί ήταν κάτι αυτονόητο. Για εμάς αποτελούσε καθημερινή έγνοια.
Μέσα σε εκείνα τα χρόνια είδα και τη μάνα μου να υποφέρει. Ήταν άρρωστη, καθηλωμένη στο κρεβάτι του πόνου, και έφυγε από τη ζωή νέα, χωρίς να προλάβει να γεράσει. Η εικόνα της έμεινε μέσα μου και με ακολούθησε σε όλη την κατοπινή μου ζωή. Υπάρχουν πράγματα που, όσο κι αν περνούν τα χρόνια, δεν ξεθωριάζουν. Μένουν σε μια γωνιά της μνήμης και κάποτε επιστρέφουν ολοζώντανα, σαν να συνέβησαν μόλις χθες.
Δεν μπορώ να πω πως όλα αυτά με έκαναν καλύτερο άνθρωπο. Με ανάγκασαν, όμως, να μάθω από νωρίς να αντέχω. Έμαθα να κάνω υπομονή, να μη βασίζομαι στους άλλους και να προσπαθώ να βρίσκω μόνος μου τον δρόμο μου, ακόμη κι όταν δεν ήξερα πού θα με οδηγούσε. Οι στερήσεις έγιναν μέρος του χαρακτήρα μου. Ίσως γι’ αυτό, όταν αργότερα βρέθηκα σε δύσκολες καταστάσεις, δεν λύγιζα εύκολα. Είχα γνωρίσει τις δυσκολίες από παιδί και, χωρίς να το καταλαβαίνω τότε, είχα αρχίσει να προετοιμάζομαι για τις δοκιμασίες που θα συναντούσα στη ζωή.
Τελείωσα το σχολείο, έμαθα γράμματα και αγγλικά, αλλά μέσα μου αισθανόμουν πως ο τόπος δεν με χωρούσε. Δεν ήταν ότι δεν αγαπούσα την Κύπρο μου. Ήθελα να δω τι υπήρχε πέρα από τους γνώριμους δρόμους, να γνωρίσω άλλους ανθρώπους, άλλες χώρες και έναν κόσμο που μέχρι τότε μπορούσα μόνο να φαντάζομαι μέσα από βιβλία και διηγήσεις.
Ένιωθα πως οι συνθήκες της ζωής μου περιόριζαν τους ορίζοντές μου. Οι δυσκολίες και οι λιγοστές ευκαιρίες που έβλεπα μπροστά μου με έκαναν να αναζητώ έναν διαφορετικό δρόμο.
Και κάποια στιγμή κατάλαβα πως αν ήθελα να αλλάξω τη ζωή μου, έπρεπε να κάνω το πρώτο βήμα μόνος μου. Σκεφτόμουν και ονειρευόμουν κάτι διαφορετικό, κάτι καινούργιο. Έτσι ύστερα από πολλές σκέψεις, γεννήθηκε μέσα μου η απόφαση να ξενιτευτώ. Αλλά πού να πάω; Χωρίς βοήθεια, χωρίς γνωστούς; Κατέληγα πάντα στο ίδιο συμπέρασμα: ένας δρόμος υπήρχε. Να πάω στα καράβια.
Δεν ήξερα τότε τι με περίμενε. Δεν είχα γνωρίσει τη θάλασσα όπως τη γνωρίζει ένας ναυτικός ούτε είχα ιδέα από τις δυσκολίες που έκρυβε η ζωή πάνω σ’ ένα πλοίο. Είχα, όμως, την επιθυμία να φύγω, να δοκιμάσω τις δυνάμεις μου και να ανοίξω τους ορίζοντές μου. Ήθελα να γίνω ταξιδευτής, να περπατήσω σε ξένες πολιτείες και λιμάνια, να δω διαφορετικούς τόπους και να γνωρίσω ανθρώπους με άλλες συνήθειες και αντιλήψεις.
Το εγχείρημα δεν ήταν εύκολο. Προτού ανοίξω τα πανιά μου για τον κόσμο, έπρεπε να βρω τα χρήματα που χρειαζόμουν για να ξεκινήσω. Τους τελευταίους μήνες της στρατιωτικής μου θητείας υπηρετούσα σ’ ένα φυλάκιο στη βόρεια περιοχή της Πόλης. Όποτε παρουσιαζόταν ευκαιρία, έβρισκα δουλειά στα χωράφια. Το μεροκάματο ήταν πέντε σελίνια. Τα αφεντικά σκληρά και η δουλειά κουραστική. Δούλευα χωρίς να μπορώ να πάρω ανάσα, μα δεν παραπονιόμουν. Για μένα εκείνο το μικρό ποσό είχε μεγάλη αξία, γιατί ήταν χρήματα που μπορούσα να φυλάξω για τον σκοπό που είχα βάλει στο μυαλό μου. Δεν τα ξόδευα εύκολα. Τα μάζευα λίγα λίγα, με την υπομονή ανθρώπου που ξέρει πως δεν έχει τίποτε άλλο να στηριχτεί παρά μόνο στον κόπο του. Όταν απολύθηκα από τον στρατό, είχα καταφέρει να φυλάξω τρεις λίρες. Δεν ήταν πολλά χρήματα, αλλά για μένα αποτελούσαν την αρχή ενός ονείρου που ήθελα να πραγματοποιήσω.
Στη συνέχεια βρήκα δουλειά σε μια αποθήκη, με μισθό είκοσι λίρες τον μήνα. Για πρώτη φορά ένιωσα πως ίσως τα πράγματα να έπαιρναν τον δρόμο τους. Η χαρά μου, όμως, δεν κράτησε πολύ. Σε σύντομο χρονικό διάστημα έχασα τη δουλειά μου, επειδή το αφεντικό προτίμησε να πάρει στη θέση μου κάποιον συγγενή του.
Έβλεπα τις ευκαιρίες να λιγοστεύουν, ενώ εγώ ήθελα να φύγω, να δοκιμάσω την τύχη μου και να ξεφύγω από τη στασιμότητα που ένιωθα γύρω μου.
Η δουλειά στην αποθήκη, αν και δεν κράτησε πολύ, μου είχε δώσει τη δυνατότητα να συγκεντρώσω τα χρήματα που χρειαζόμουν για το ταξίδι μου. Όταν απολύθηκα, επειδή ο εργοδότης μου προτίμησε να πάρει στη θέση μου έναν συγγενή του, είχα ήδη συμπληρώσει το απαραίτητο ποσό. Η απόλυσή μου ήταν μια δυσάρεστη εξέλιξη, δεν ανέτρεψε όμως το σχέδιό μου. Θα ταξίδευα, λοιπόν, έχοντας στην τσέπη μου μόνο τα χρήματα για το εισιτήριο, χωρίς ούτε μία λίρα για ώρα ανάγκης.
Θυμάμαι πολύ καλά τη μέρα που αγόρασα το φτηνό εισιτήριο του πλοίου «Κνωσός», που θα με μετέφερε στον Πειραιά. Το πλήρωσα και ανέβηκα στο βαπόρι. Δεν ήταν απλώς η αρχή ενός ταξιδιού. Άφηνα πίσω μου τη ζωή που γνώριζα και ξεκινούσα για μια ζωή που δεν μπορούσα ακόμη να φανταστώ.
Στάθηκα στην πρύμνη και κοίταζα τον τόπο μου να απομακρύνεται. Όσο το πλοίο προχωρούσε, η στεριά μίκραινε και η Κύπρος χανόταν σιγά σιγά στον ορίζοντα.
Πάνω στο πλοίο έμαθα πως το «Κνωσός» πραγματοποιούσε το τελευταίο του ταξίδι και θα παροπλιζόταν. Ήταν ένα γερασμένο πλοίο, φθαρμένο από τα χρόνια και τη θάλασσα. Η σκέψη πως εκείνο ταξίδευε για τελευταία φορά με έκανε να αναρωτηθώ για το δικό μου μέλλον. Ήλπιζα πως το ταξίδι μου μακριά από την πατρίδα δεν θα ήταν το τελευταίο και πως κάποτε θα επέστρεφα, έχοντας καταφέρει κάτι καλύτερο στη ζωή μου.
Δεν ήξερα τι ακριβώς θα συναντούσα ούτε αν θα πετύχαινα τον σκοπό μου. Είχα μόνο την ελπίδα πως ο Θεός θα με βοηθούσε να βρω τον δρόμο μου.
Όταν χάθηκε η στεριά, έμεινα να κοιτάζω την απέραντη θάλασσα. Είχα αγοράσει το φτηνό εισιτήριο και θα περνούσα τη νύχτα στο κατάστρωμα. Δεν με ένοιαζε ιδιαίτερα. Είχα συνηθίσει στις στερήσεις και ήμουν αποφασισμένος να υπομείνω ό,τι χρειαζόταν.
Το σούρουπο με βρήκε ακουμπισμένο στα ρέλια του πλοίου. Το μυαλό μου ήταν γεμάτο σκέψεις. Αναρωτιόμουν πώς θα ήταν η ζωή στον Πειραιά, αν θα έβρισκα δουλειά στα καράβια και αν θα κατάφερνα να σταθώ στα πόδια μου. Δεν είχα χρήματα μαζί μου και δεν γνώριζα κανέναν που θα μπορούσε να με βοηθήσει. Παρ’ όλα αυτά, μέσα στην αγωνία μου υπήρχε και μια παράξενη ανακούφιση. Είχα φύγει. Είχα κάνει αυτό που για καιρό σχεδίαζα και τώρα έπρεπε να αντιμετωπίσω τις συνέπειες της απόφασής μου.
Όταν ξημέρωσε, το φως απλώθηκε πάνω στη θάλασσα και ο ορίζοντας γέμισε γαλάζιο. Η κούραση και το ξενύ-χτι με νίκησαν και έγειρα στο μπουλμέ του πλοίου. Ο παφλασμός των κυμάτων ακουγόταν μονότονος και με νανούριζε. Αποκοιμήθηκα για κάμποση ώρα. Όταν ξύπνησα, ο ήλιος με χτυπούσε κατακούτελα. Οι επιβάτες πηγαινοέρχονταν και, δίπλα στα πλευρά του πλοίου, δελφίνια κολυμπούσαν και πηδούσαν χαρούμενα πάνω από το νερό. Έμεινα να τα παρακολουθώ. Για λίγο ξέχασα τις έγνοιες μου. Δεν είχα βιασύνη. Ο χρόνος ήταν δικός μου και το ταξίδι συνεχιζόταν. Η θάλασσα, που μέχρι τότε την έβλεπα κυρίως από τις ακτές της Κύπρου, ανοιγόταν τώρα μπροστά μου σαν ένας μεγάλος δρόμος προς το άγνωστο.
Πέρασε η μέρα, ήρθε η νύχτα και, το επόμενο πρωί, ακούστηκαν χαρούμενες φωνές από το κατάστρωμα.
«Στεριά! Στεριά!»
Σήκωσα το κεφάλι και κοίταξα προς την κατεύθυνση που έδειχναν οι επιβάτες. Μακριά φαινόταν η ελληνική στεριά. Όσο πλησιάζαμε, άρχισαν να ξεχωρίζουν τα κτίρια στο λιμάνι του Πειραιά. Ένιωσα ένα ρίγος να διαπερνά το σώμα μου. Σε λίγο θα πατούσα το πόδι μου στην Ελλάδα, τη χώρα που από μικρός είχα μάθει να θεωρώ δεύτερη πατρίδα μου.
Μεγάλωσα με ιστορίες για την Ελλάδα, τους αρχαίους προγόνους, τους ήρωες και τον πολιτισμό της. Αυτές οι ιδέες είχαν ριζώσει βαθιά μέσα μου. Έτσι, καθώς έβλεπα τη στεριά να πλησιάζει, δεν σκεφτόμουν μόνο πως έφτανα σ’ έναν ξένο τόπο για να βρω δουλειά. Ένιωθα πως πλησίαζα μια χώρα που είχα μάθει να αγαπώ προτού ακόμη τη γνωρίσω.
Δεν μπορούσα τότε να ξέρω πως η πραγματικότητα που θα συναντούσα θα ήταν διαφορετική από τις εικόνες που είχα πλάσει μέσα μου. Εκείνη τη στιγμή, όμως, κυριαρχούσε η συγκίνηση. Το ταξίδι είχε τελειώσει και μπροστά μου ανοιγόταν μια καινούργια αρχή.
Μόλις αποβιβάστηκα, βρέθηκα μέσα στην κίνηση του μεγάλου λιμανιού. Γερανοί ξεφόρτωναν σιτηρά από τα φορτηγά πλοία, εργάτες κινούνταν βιαστικά και απέναντι υψώνονταν πολυκατοικίες που έριχναν τη σκιά τους στους δρόμους. Όλα μου φαίνονταν μεγάλα και διαφορετικά από όσα είχα συνηθίσει στην Κύπρο.
Είχα μάθει πως, απέναντι από το σημείο όπου έδεναν τα επιβατικά πλοία, δίπλα στο τελωνείο, βρισκόταν η ακτή Μιαούλη, όπου ήταν συγκεντρωμένα τα γραφεία των ναυτιλιακών εταιρειών. Εκεί, όπως μου είχαν εξηγήσει, έπρεπε να απευθυνθώ αν ήθελα να βρω δουλειά στα καράβια. Έστρεψα, λοιπόν, το βλέμμα μου προς τα κτίρια, προσπαθώντας να καταλάβω από πού έπρεπε να αρχίσω.
Ένιωθα σιγουριά, αλλά ήταν μια σιγουριά που στηριζόταν περισσότερο στις προσδοκίες μου παρά στην πείρα. Πίστευα πως, αφού μιλούσαμε την ίδια γλώσσα τα ελληνικά, θα μπορούσα να συνεννοηθώ εύκολα και να βρω κάποια άκρη. Δεν ήξερα ακόμη πόσο δύσκολο θα ήταν να βρω δουλειά ούτε πόσο γρήγορα θα τελείωναν τα λιγοστά μου χρήματα.
Καθώς στεκόμουν και προσπαθούσα να προσανατολιστώ, άκουσα ξαφνικά δίπλα μου την γνώριμη κυπριακή λαλιά. Γύρισα και είδα έναν νέο να συνομιλεί με έναν ιερέα. Ίσως να ήταν η νοσταλγία της πατρίδας, ίσως η ανάγκη μου να ακούσω μια γνώριμη φωνή. Πάντως, στάθηκα και τον κοίταξα. Εκείνος το πρόσεξε και με ρώτησε από πού ήμουν.
Πιάσαμε κουβέντα και σύντομα διαπιστώσαμε πως ήμασταν κοντοχωριανοί. Ήταν ο Ανδρέας Παπάζωσιμας, από την Κάτω Πάφο, φοιτητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Είχε κατεβεί στο λιμάνι για να παραλάβει έναν δικό του άνθρωπο, τον ιερέα με τον οποίο συνομιλούσε.
Ο Ανδρέας με προσκάλεσε για καφέ σ’ ένα καφενείο τη «Βοσκοπούλα», κοντά στην ακτή Μιαούλη, ένα μέρος όπου σύχναζαν ναυτικοί, ανάμεσά τους και πολλοί Κύπριοι. Καθίσαμε και αρχίσαμε να μιλούμε. Η κουβέντα μας προχώρησε εύκολα, σαν να γνωριζόμασταν από καιρό. Ήταν ευγενικός και πρόσχαρος άνθρωπος, και πριν χωρίσουμε, μου είπε πως, αν συναντούσα οποιαδήποτε δυσκολία, μπορούσα να απευθυνθώ σ’ αυτόν, και μου έδωσε το τηλέφωνο του. Εκείνη την ώρα δεν μπορούσα να φανταστώ πόσο σημαντική θα αποδεικνυόταν για μένα αυτή η γνωριμία.
Άρχισα αμέσως να ψάχνω για δουλειά. Έμπαινα από γραφείο σε γραφείο, ανέβαινα και κατέβαινα σκάλες, ρωτούσα και περίμενα να ακούσω κάτι που θα μου έδινε ελπίδα.
Είχα την εντύπωση πως τα πράγματα θα ήταν απλά. Στην Κύπρο έλεγαν πως τα πλοία χρειάζονταν επειγόντως ναυτικούς και πως οι μισθοί ήταν καλοί. Γι’ αυτό είχα αποφασίσει να ακολουθήσω τη θάλασσα. Στον Πειραιά, όμως, άρχισα να αντιλαμβάνομαι πως άλλο ήταν όσα ακούγονταν και άλλο η πραγματικότητα.
Η μέρα περνούσε χωρίς αποτέλεσμα. Όσο περνούσε η ώρα, τόσο μεγάλωνε η ανησυχία μου. Δεν είχα σχεδόν καθόλου χρήματα. Δεν μπορούσα να πληρώνω ξενοδοχείο ούτε να ξοδεύω για φαγητό. Η αισιοδοξία με την οποία είχα φτάσει άρχισε να υποχωρεί και στη θέση της μπήκε η αγωνία.
Άλλες προσδοκίες είχα όταν ξεκινούσα από την Κύπρο κι άλλα έβρισκα μπροστά μου. Δεν ήξερα πού να στραφώ ούτε τι θα απογινόμουν αν περνούσαν οι μέρες χωρίς αποτέλεσμα. Και στην απελπισία μου επάνω, α-μέσως ο νους μου στράφηκε στον Ανδρέα και την προσφορά του να με βοηθήσει.
Έτσι όταν έφτασε το σούρουπο χωρίς κανένα αποτέλε-σμα, μπήκα σ’ έναν τηλεφωνικό θάλαμο και του τηλεφώνησα. Όταν άκουσα τη φωνή του στην άλλη άκρη της γραμμής, ένιωσα ανακούφιση. Του εξήγησα τη δύσκολη θέση στην οποία βρισκόμουν. Δεν χρειάστηκε να του πω πολλά. Μου ζήτησε να τον περιμένω στο καφενείο της «Βοσκοπούλας» και θα ερχόταν.
Όταν εμφανίστηκε, με βρήκε κατσουφιασμένο και στενοχωρημένο. Μου χαμογέλασε πλατιά και προσπάθησε να με καθησυχάσει.
«Μην ανησυχείς. Όλα θα πάνε καλά», μου είπε με ήρεμη φωνή.
Ίσως για εκείνον να ήταν απλώς λόγια ευγένειας. Για μένα, όμως, που βρισκόμουν σε μια ξένη χώρα, χωρίς δουλειά και χωρίς χρήματα, ήταν λόγια παρηγοριάς και ενθάρρυνσης.
Πήραμε το ηλεκτρικό τρένο και φτάσαμε στην Ομόνοια. Από εκεί περπατήσαμε προς το Σύνταγμα και συνεχίσαμε με λεωφορείο για του Ζωγράφου, όπου έμενε ο Ανδρέας. Με φιλοξένησε στο σπίτι του, με τάισε και με βοήθησε όσο μπορούσε. Δεν με άφησε να νιώσω πως ήμουν ένας ξένος που είχε βρεθεί ξαφνικά βάρος στους ώμους του.
Ακόμη και σήμερα, τόσες δεκαετίες αργότερα, θυμάμαι με ευγνωμοσύνη την καλοσύνη του Ανδρέα. Δεν ξέρω πώς θα είχαν εξελιχθεί τα πράγματα αν δεν τον είχα γνωρίσει εκείνες τις δύσκολες ώρες στον Πειραιά. Μπορεί να ήμουν αποφασισμένος να παλέψω για να πετύχω τον σκοπό μου, αλλά άλλο είναι να παλεύεις μόνος σου κι άλλο να βρίσκεται δίπλα σου ένας άνθρωπος που σου απλώνει το χέρι την ώρα που το χρειάζεσαι. Ο Ανδρέας έκανε για μένα κάτι που ίσως ο ίδιος να θεωρούσε απλό, αλλά για μένα ήταν ένα χέρι σταλμένο από τον Θεό.
Οι μέρες περνούσαν κι εγώ συνέχιζα να κατεβαίνω στον Πειραιά, να επισκέπτομαι ναυτιλιακά γραφεία και να αναζητώ ένα μπάρκο. Με υπομονή και επιμονή, πήγαινα από γραφείο σε γραφείο, χωρίς να εγκαταλείπω την προσπάθεια. Επιτέλους, ύστερα από μια βδομάδα κουραστικής αναζήτησης, οι προσπάθειές μου έφεραν αποτέλεσμα.
Βρήκα θέση σ’ ένα μικρό φορτηγό πλοίο, το SAN DENIS, χωρητικότητας δυόμισι χιλιάδων τόνων. Ο μισθός ήταν μόλις σαράντα πέντε αγγλικές λίρες. Ήταν πολύ λίγα, αλλά δεν είχα την πολυτέλεια να αρνηθώ. Το σημαντικό ήταν πως θα έμπαινα επιτέλους στη θάλασσα.
Το SAN DENIS ανήκε στην εταιρεία Φραγκίστας. Θα εργαζόμουν ως δόκιμος μηχανικός. Ήμουν πρωτόμπαρκος, ένα ψάρι στο γιαλό, όπως λέγαμε τότε τους άπειρους ναυτικούς. Δεν γνώριζα τους κινδύνους που έκρυβε η θάλασσα. Είχα πολλά να μάθω και θα έπρεπε να τα μάθω γρήγορα.
Ήταν Παρασκευή, 16 Νοεμβρίου 1973, και είχε αρχίσει να σουρουπώνει όταν υπέγραψα το συμβόλαιο εργασίας.
Θυμάμαι εκείνη τη στιγμή, γιατί ένιωσα πως, ύστερα από τόση αγωνία, επιτέλους ερχόταν η ανακούφιση.
Βγήκα από το γραφείο και πήρα το ηλεκτρικό για να επιστρέψω στην Αθήνα, στο σπίτι του Ανδρέα. Είχα πλέον δουλειά και ένα πλοίο που με περίμενε για να ξεκινήσω το πρώτο μου ταξίδι ως ναυτικός. Δεν ήξερα πόσο διαφορετική θα αποδεικνυόταν η ζωή που με περίμενε από εκείνη που είχα φανταστεί.
Το SAN DENIS θα γινόταν για ένα χρόνο το σπίτι μου. Θα ταξίδευα σε λιμάνια και χώρες που μέχρι τότε ήξερα μόνο από βιβλία και από περιγραφές άλλων. Θα μάθαινα να ζω με ανθρώπους διαφορετικούς από μένα, θα ανακάλυπτα τις χαρές και τις δυσκολίες της θάλασσας και θα έβλεπα πράγματα που δεν θα μπορούσα να μάθω σε κανένα σχολείο.
Εκείνη τη στιγμή, όμως, δεν φανταζόμουν πόσες δυσκολίες και πόσες λίγες χαρές θα συναντούσα. Δεν μπορούσα να ξέρω πως αυτό το πρώτο μπάρκο θα με οδηγούσε σε περιπέτειες, κινδύνους και εμπειρίες που θα έμεναν χαραγμένες στη μνήμη μου για ολόκληρη τη ζωή.

17 ΝΟΕΜΒΡΗ — ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ
Η πρώτη μου γνωριμία με την Ελλάδα δεν ήταν όπως την είχα φανταστεί. Είχα φτάσει γεμάτος συγκίνηση και θαυμασμό για την πατρίδα των προγόνων μου. Δεν μπορούσα, όμως, να φανταστώ ότι μέσα στις πρώτες ημέρες της παραμονής μου θα βρισκόμουν αντιμέτωπος με δυσκολίες και γεγονότα που θα σημάδευαν τη μνήμη μου.
Εκείνη την ημέρα, Παρασκευή 16 Νοεμβρίου 1973, είχα μόλις υπογράψει τη σύμβαση εργασίας και επέστρεφα με το ηλεκτρικό στην Αθήνα. Είχε ήδη πέσει το σούρουπο για καλά. Το σκοτάδι πύκνωνε γρήγορα και τα φώτα της πόλης ήταν αναμμένα.
Βγαίνοντας από τον υπόγειο σταθμό της Ομόνοιας, βρέθηκα ξαφνικά μέσα σε πυκνούς καπνούς από δακρυγόνα, ενώ σφαίρες σφύριζαν στον αέρα. Μπροστά μου απλωνόταν ένα μεγάλο πλήθος ανθρώπων που φώναζαν και διαδήλωναν για την ελευθερία. Οι φωνές τους αντηχούσαν στους δρόμους και η Αθήνα βρισκόταν σε αναβρασμό. Ανάμεσα στους διαδηλωτές βρίσκονταν φοιτητές και εργάτες, που τραγουδούσαν το «Πότε θα κάνει ξαστεριά».
Ήταν η εξέγερση του Πολυτεχνείου, η εξέγερση της νεολαίας και του ελληνικού λαού ενάντια στη χουντική δικτατορία. Εγώ, ένας νεαρός Κύπριος που μόλις είχε εξασφαλίσει την πρώτη του δουλειά στη θάλασσα, βρέθηκα ξαφνικά μέσα σε γεγονότα που δεν είχα ούτε φανταστεί ούτε επιδιώξει να ζήσω.
Το πλήθος μεγάλωνε και η κατάσταση γινόταν όλο και πιο επικίνδυνη. Η αστυνομία άρχισε να χτυπά τους διαδηλωτές και η ατμόσφαιρα γέμισε πυκνά δακρυγόνα. Ο κόσμος έτρεχε για να γλιτώσει, ενώ μέσα στην αναστάτωση ήταν δύσκολο να καταλάβεις τι συνέβαινε γύρω σου και από πού μπορούσες να φύγεις με ασφάλεια.
Εγκλωβισμένος μέσα στο ανώνυμο πλήθος, παρακολουθούσα τη βία που ασκούνταν εναντίον ανθρώπων οι οποίοι ζητούσαν ελευθερία και δημοκρατία. Δεν ήξερα τους ανθρώπους που βρίσκονταν δίπλα μου. Εκείνη τη στιγμή, όμως, μοιραζόμασταν τον ίδιο φόβο και τον ίδιο κίνδυνο.
Τα δακρυγόνα με έπνιγαν. Προσπάθησα να απομακρυνθώ, κινούμενος από τοίχο σε τοίχο. Στην αρχή έτρεχα και, όταν κατάφερα να βγω από το πυκνό πλήθος, συνέχισα με γρήγορο βήμα, κινούμενος στις σκιές των κτιρίων. Έπρεπε να φτάσω στον Ζωγράφο, στο σπίτι όπου με φιλοξενούσε ο Ανδρέας.
Η διαδρομή ήταν μεγάλη και η αγωνία μου έντονη. Δεν ήξερα τι μπορούσε να συμβεί στους δρόμους ούτε αν θα συναντούσα κι άλλες συγκρούσεις. Συνέχισα, όμως, μέχρι που κατάφερα να φτάσω στον προορισμό μου.
Την επόμενη ημέρα, από φοιτητές πληροφορήθηκα περισσότερα για τα γεγονότα και για τη σκληρότητα με την οποία αντιμετωπίστηκαν οι διαδηλωτές. Έμαθα για τους πυροβολισμούς και για όσα είχαν συμβεί γύρω από το Πολυτεχνείο. Οι εικόνες εκείνης της νύχτας είχαν ήδη χαραχτεί στη μνήμη μου.
Είχα φτάσει στην Ελλάδα με τον θαυμασμό ενός νέου που πίστευε στην ιστορία και στους αγώνες της. Εκείνη τη νύχτα, όμως, είδα από κοντά τη βία μιας δικτατορίας απέναντι σε ανθρώπους που ζητούσαν ελευθερία. Ήταν μια εμπειρία που δεν θα ξεχνούσα.

Η ΠΟΡΝΗ
Την επόμενη μέρα άρχισε το ναυτικό μου ταξίδι. Από το λιμάνι της Ελευσίνας ξεκινήσαμε για τη Ρόδο. Το μικρό φορτηγό πλοίο SAN DENIS ήταν πλέον το σπίτι μου.
Όταν πιάσαμε λιμάνι στη Ρόδο, το ημερολόγιο έδειχνε 19 Νοεμβρίου 1973. Θυμάμαι καλά την ημερομηνία, γιατί μόλις δυο μέρες προηγουμένως είχα υπογράψει το συμβόλαιό μου με την εφοπλιστική εταιρεία Φραγκίστας. Ήταν η πρώτη μου δουλειά ως ναυτικού και, χωρίς να το γνωρίζω ακόμη, η αρχή μιας περιόδου γεμάτης εμπειρίες που θα έμεναν χαραγμένες στη μνήμη μου.
Το SAN DENIS μετέφερε ξυλεία από τα λιμάνια της Οδησσού και του Νοβοροσίσκ, με προορισμό την Ελλάδα. Από την Ελευσίνα κατευθυνθήκαμε προς το Ναύπλιο και στη συνέχεια προς τη Ρόδο, όπου θα ξεφορτώναμε μέρος του φορτίου. Για μένα όλα ήταν καινούργια. Ήμουν πρωτόμπαρκος, ένας νέος που μέχρι πριν από λίγες μέρες ζούσε στην Κύπρο και τώρα βρισκόταν πάνω σε ένα πλοίο, μακριά από το σπίτι και τους ανθρώπους του.
Φτάσαμε στη Ρόδο νωρίς το βράδυ. Μόλις δέσαμε στο λιμάνι, οι γερανοί άρχισαν να ξεφορτώνουν. Εγώ είχα βάρδια στη μηχανή από τις τέσσερις μέχρι τις οκτώ. Όταν τελείωσα, ανέβηκα στο κατάστρωμα και στάθηκα να κοιτάζω την πόλη.
Η Ρόδος έλαμπε από τα φώτα της. Οι φωτεινές επιγραφές και οι λάμπες νέον έκαναν τη νύχτα να μοιάζει με μέρα. Αντίκρισα τα μεσαιωνικά τείχη και τους ψηλούς πύργους που περιέκλειαν την παλιά πόλη. Η όψη τους μού ξύπνησε ξανά εκείνο το αίσθημα θαυμασμού που γεννούσαν μέσα μου οι τόποι με μακραίωνη ιστορία. Ένιωθα πως πίσω από εκείνες τις πέτρες κρύβονταν αιώνες ζωής, πολέμων και ανθρώπινων ιστοριών.
Το ξεφόρτωμα θα κρατούσε ακόμη λίγες ώρες και ύστερα θα αναχωρούσαμε για άλλο λιμάνι του Αιγαίου. Είχα, λοιπόν, λίγο χρόνο στη διάθεσή μου για να περιηγηθώ στην πόλη. Χρήματα δεν είχα. Ήταν μόλις η δεύτερη μέρα μου στο πλοίο και είχα φτάσει από την Κύπρο σχεδόν απένταρος. Αποφάσισα να περπατήσω χωρίς συγκεκριμένο προορισμό και να γνωρίσω τη μεσαιωνική πόλη.
Πέρασα την ψηλή πύλη και μπήκα στο εσωτερικό των τειχών. Τα κτίρια, τα στενά δρομάκια και η αρχιτεκτονική δημιουργούσαν την εντύπωση πως ο χρόνος είχε αφήσει εκεί ένα μεγάλο μέρος του παρελθόντος ανέπαφο. Τουρίστες πηγαινοέρχονταν, σταματούσαν μπροστά στις βιτρίνες και χάζευαν τα εμπορεύματα. Κι εγώ περπατούσα ανάμεσά τους, κοιτάζοντας τα καταστήματα με τα κεραμικά αντίγραφα αρχαίων ελληνικών αμφορέων, τα αναμνηστικά, τους τουριστικούς οδηγούς και τα περιοδικά.
Ήταν μια όμορφη βόλτα, αλλά δεν είχα ούτε τη δυνατότητα ούτε την πρόθεση να αγοράσω κάτι. Αρκούσε που μπορούσα να περπατώ και να βλέπω έναν τόπο που μέχρι τότε γνώριζα μόνο από περιγραφές και εικόνες.
Σε μια άκρη μιας βιτρίνας, εκεί όπου τελείωνε το κτίριο, πρόσεξα μια γυναίκα να στέκεται μόνη. Από μακριά την είδα να πλησιάζει κάποιους περαστικούς και να τους μιλά. Εκείνοι, όμως, δεν έμεναν κοντά της. Συνέχιζαν τον δρόμο τους, σαν να ήθελαν να την αποφύγουν.
Στάθηκα για λίγο και την παρατηρούσα. Πρόσεξα ότι απευθυνόταν κυρίως σε άντρες που περπατούσαν μόνοι. Υποψιάστηκα πως ήταν πόρνη και πως βρισκόταν εκεί για να βρει πελάτες.
Κάποια στιγμή αντιλήφθηκε ότι την κοιτούσα. Τότε ξεκίνησε προς το μέρος μου με αργό, λικνιστό βήμα. Όταν πλησίασε, με κάρφωσε με τα μάτια της. Ήταν μεγάλα, κατάμαυρα και πανέμορφα, τονισμένα γύρω γύρω με μαύρο μολύβι, που τους έδινε ένα ιδιαίτερο σχήμα. Τέτοια μάτια δεν θυμάμαι να είχα ξαναδεί. Είχαν μια λάμψη που δύσκολα μπορούσες να αγνοήσεις.
Ήταν μικρόσωμη και λυγερόκορμη, αλλά έδειχνε αρκετά μεγαλύτερή μου. Την υπολόγισα κοντά στα πενήντα. Το πρόσωπό της ήταν γεμάτο ρυτίδες και φαινόταν πρόωρα γερασμένο. Αναρωτήθηκα αν ήταν πράγματι τόσο μεγάλη ή αν η σκληρή ζωή που έκανε είχε αφήσει πάνω της τα σημάδια της.
Τα ρούχα της ήταν απλά και κάπως ατημέλητα. Δεν ήταν ιδιαίτερα περιποιημένη, ούτε φορούσε κοσμήματα ή έντονο μακιγιάζ. Μόνο τα μάτια της ξεχώριζαν. Αν δεν είχα παρατηρήσει τη συμπεριφορά της, δύσκολα θα φανταζόμουν ότι ήταν γυναίκα του δρόμου. Έμοιαζε με μια συνηθισμένη, απλοϊκή γυναίκα, από εκείνες που περνούν απαρατήρητες μέσα στο πλήθος. Κι όμως, τα μάτια της είχαν κάτι που σε ανάγκαζε να σταθείς και να τα προσέξεις.
Σκέφτηκα πως δεν είχα χρήματα για να πληρώσω την παρέα της. Άλλωστε, δεν ήταν ο τύπος της γυναίκας που θα με τραβούσε συνήθως. Είχε σχεδόν δυόμισι φορές την ηλικία μου και δεν μπορούσα να φανταστώ τον εαυτό μου μαζί της. Από την άλλη, είχα ακούσει από ναυτικούς πως στα ρωσικά λιμάνια οι γυναίκες έδειχναν ιδιαίτερη προτίμηση στους ναυτικούς. Ήταν, λοιπόν, κάτι που περίμενα να γνωρίσω αργότερα, όταν θα φτάναμε στη Ρωσία.
Η γυναίκα, όμως, είχε ήδη σταθεί μπροστά μου.
«Γεια σου, παλικάρι. Είσαι για παρέα;» με ρώτησε.
Η προφορά της μού θύμισε κυπριακή λαλιά. Πιάσαμε κουβέντα και της εξήγησα πως ήμουν πρωτόμπαρκος, πως είχα έρθει από την Κύπρο χωρίς χρήματα και πως βρισκόμουν στο πλοίο μόλις μιάμιση μέρα.
Εκείνη με κοιτούσε σταθερά με τα μεγάλα, μαύρα μάτια της. Φαινόταν να γνωρίζει καλά τη δύναμή τους. Με άκουσε, χαμογέλασε και συνέχισε να μου μιλά με τρόπο που σιγά σιγά άρχισε να με επηρεάζει.
Μου είπε πως ήταν Τουρκοκρητικιά και πως στον έρωτα ήταν δασκάλα. Δεν δίσταζε να μου εκφράζει την επιθυμία της και να μου λέει πως της άρεσα. Καταλάβαινα ότι προσπαθούσε να με πείσει, όπως έκανε με τους άλλους άντρες που πλησίαζε. Παρ' όλα αυτά, κάτι μέσα μου άρχισε να αλλάζει.
Μέχρι εκείνη τη στιγμή πίστευα πως δεν με ενδιέφερε. Τώρα, όμως, ένιωθα μια παράξενη στενοχώρια στη σκέψη ότι ίσως να την επιθυμούσα πραγματικά, αλλά δεν είχα χρήματα για να πληρώσω.
Ήμουν δεκαεννιά χρονών και άπειρος με τις γυναίκες. Είχα μεγαλώσει στην ύπαιθρο, σε μια κοινωνία όπου οι ερωτικές σχέσεις έξω από τον αρραβώνα ή τον γάμο ήταν δύσκολες και κοινωνικά κατακριτέες. Για έναν φτωχό νέο σαν εμένα, ακόμη και οι λιγοστές δυνατότητες που υπήρχαν για να γνωρίσει μια γυναίκα ήταν συχνά απρόσιτες. Έτσι, είχα μάθει να ζω με τις επιθυμίες μου και να αφήνω τη φαντασία μου να συμπληρώνει όσα δεν μπορούσα να ζήσω.
Πάντα φανταζόμουν πως η πρώτη μου ερωτική εμπειρία θα ήταν κάτι ξεχωριστό. Τώρα, για πρώτη φορά στη ζωή μου, μια γυναίκα με πλησίαζε ανοιχτά και μου έδειχνε πως με ήθελε. Κι ας ήταν πόρνη, κι ας ήξερα πως για εκείνη όλα είχαν μια τιμή. Η σκέψη ότι δεν μπορούσα να ανταποκριθώ με στενοχωρούσε περισσότερο απ' όσο περίμενα.
Εκείνο που με μπέρδευε ήταν ο τρόπος της. Μιλούσε για το σεξ και την ηδονή, για τον σαρκικό έρωτα και τις απολαύσεις που προσφέρονται επί πληρωμή, αλλά δεν είχε τη σκληράδα που περίμενα από μια γυναίκα του δρόμου. Η συμπεριφορά της ήταν γλυκιά, σχεδόν παιδική. Το πρόσωπό της παρέμενε θλιμμένο, όμως όταν με κοιτούσε, τα μάτια της έμοιαζαν να φωτίζονται.
Για μια στιγμή σκέφτηκα πως έμοιαζε με άγια γυναίκα. Ήταν μια παράξενη αντίφαση: τα λόγια της ήταν ξεκάθαρα επαγγελματικά, αλλά η όψη και ο τρόπος της γεννούσαν μέσα μου μια εντελώς διαφορετική εντύπωση.
«Δεν μοιάζεις για πόρνη», της είπα.
Στο πρόσωπό της φάνηκε μια ικανοποίηση. Δεν απάντησε. Συνέχισε απλώς να με πείθει ότι υπήρχαν τρόποι να τα βρούμε, ακόμη κι αν δεν είχα χρήματα. Μου πρότεινε να δανειστώ από τους συναδέλφους μου, να ζητήσω προκαταβολή από τον καπετάνιο ή να την πληρώσω με κάποιο άλλο αντάλλαγμα.
Σκέφτηκα πως γνώριζε πολύ καλά τους ναυτικούς και τις συνήθειές τους. Ήταν φυσικό, αφού το επάγγελμά της την έφερνε καθημερινά σε επαφή μαζί τους. Ήξερε πως ένας νέος ναυτικός, μόλις έφτανε σε ένα λιμάνι, μπορούσε να έχει επιθυμίες χωρίς να διαθέτει πάντα τα χρήματα για να τις ικανοποιήσει.
Ύστερα από αρκετή κουβέντα, συμφωνήσαμε να την πληρώσω με δύο κούτες τσιγάρα ΚΕΝΤ. Ήταν ακριβά τσιγάρα της εποχής, με ελαφρύ χαρμάνι, που τα προτιμούσαν όσοι ήθελαν να καπνίζουν κάτι πιο εκλεκτό.
Αφού συμφωνήσαμε, τη ρώτησα αν μπορούσα να την πάρω στο πλοίο, στην καμπίνα μου. Μου απάντησε πως δεν υπήρχε πρόβλημα, καθώς η Ρόδος ήταν ελεύθερη ζώνη διαμετακόμισης.
Η καμπίνα μου βρισκόταν στο δεύτερο ντεκ, κοντά στην τσιμινιέρα. Ήταν ευρύχωρη και άνετη, με δύο φινιστρίνια στις αντίθετες πλευρές. Τα κρατούσα συνήθως κλειστά, γιατί πολλές φορές έπεφταν πάνω τους καπνιά και στάχτη από το φουγάρο. Εργαζόμουν στα έγκατα του πλοίου, στη μηχανή, αλλά κοιμόμουν ψηλά, σε ένα σημείο που βρισκόταν λίγο χαμηλότερα από τη γέφυρα.
Οι καμπίνες των υπόλοιπων μελών του πληρώματος βρίσκονταν στο εσωτερικό του πλοίου. Για να φτάσω στη δική μου, έπρεπε να βγω στο κατάστρωμα και να ανέβω μια σιδερένια σκάλα στην άκρη του. Όταν η θάλασσα ήταν ταραγμένη, τα κύματα έφταναν μέχρι τη σκάλα, ενώ με το μπότζι η ανάβαση γινόταν επικίνδυνη. Όταν έβρεχε δυνατά ή είχε μεγάλη θαλασσοταραχή, πολλές φορές δεν μπορούσα να πάω στην καμπίνα μου και περίμενα να καλυτερέψει ο καιρός.
Αργότερα αναρωτήθηκα γιατί είχαν δώσει σε έναν πρωτόμπαρκο μια τόσο ευρύχωρη καμπίνα, αντί να την παραχωρήσουν σε κάποιον παλιότερο ναυτικό ή αξιωματικό. Ήταν φανερό πως κανείς δεν την ήθελε, αφού ήταν επικίνδυνη, την έλουζε η καπνιά από το φουγάρο και είχε δύσκολη πρόσβαση. Τότε, όμως, δεν με απασχολούσαν αυτά. Ήμουν ευχαριστημένος που είχα τον δικό μου χώρο.
Ανεβήκαμε στο κατάστρωμα και την οδήγησα προς την καμπίνα μου. Περάσαμε από τη μια πλευρά του πλοίου στην άλλη χωρίς να συναντήσουμε κάποιον από το πλήρωμα. Στο μισοσκόταδο τη βοήθησα να ανέβει τη σιδερένια σκάλα και ύστερα μπήκαμε μέσα.
Δεν έχασε χρόνο. Άρχισε να βγάζει τα ρούχα της. Έβγαλε τα παπούτσια και το φόρεμά της και έμεινε με το μεσοφόρι. Το ύφασμα ήταν λεπτό και διαφανές, και από κάτω διακρίνονταν τα εσώρουχά της. Έσκυψε για να βγάλει τις νάιλον κάλτσες που ανέβαιναν ψηλά στους μηρούς της και με κοίταξε σαν να ήθελε να με ενθαρρύνει.
Εγώ στεκόμουν ακίνητος, αμήχανος, παρακολουθώντας τις κινήσεις της. Σηκώθηκε και ήρθε κοντά μου. Άρχισε να μου ξεκουμπώνει το πουκάμισο αργά, με κινήσεις που έμοιαζαν να έχουν μελετηθεί για να με κάνουν να ξεχάσω κάθε δισταγμό.
Όταν κατάλαβε πόσο είχα αναστατωθεί από το άγγιγμά της, σταμάτησε για λίγο και, με ναζιάρικο ύφος, μου ζήτησε να της δώσω τα τσιγάρα που είχαμε συμφωνήσει.
Η συμπεριφορά της μού κακοφάνηκε. Ένιωσα τον ενθουσιασμό μου να υποχωρεί, σαν να είχε πληγωθεί ο αντρικός μου εγωισμός. Για μια στιγμή ξέχασα ότι δεν είχε έρθει κοντά μου από έρωτα, αλλά επειδή είχαμε συμφωνήσει να την πληρώσω με δύο κούτες τσιγάρα ΚΕΝΤ. Εκείνη έκανε τη δουλειά της κι εγώ έπρεπε να το καταλάβω.
Άνοιξα το συρτάρι της κουκέτας μου και της έδωσα τις δύο κούτες. Τις πήρε και τις άφησε στην άκρη. Ύστερα έπιασε το μεσοφόρι της και το έβγαλε, μένοντας με τα εσώρουχά της.
Αυτό που ακολούθησε ήταν για μένα μια γλυκιά, πρωτόγνωρη εμπειρία. Η πρώτη μου ερωτική επαφή ολοκληρώθηκε χωρίς τα προβλήματα και τους φόβους που, όπως είχα ακούσει, μπορούσαν να συνοδεύουν την πρώτη φορά ενός άπειρου νέου. Εκείνη ήξερε πώς να με κάνει να αισθανθώ άνετα και δεν μου άφησε περιθώρια να παρασυρθώ από την αμηχανία μου.
Όταν τελειώσαμε, ξαπλώσαμε ανάσκελα. Κοίταζα το χαμηλό ταβάνι της καμπίνας και ένιωθα μια ευφορία που δεν είχα γνωρίσει μέχρι τότε. Ήταν πράγματι καλή δασκάλα. Με τον ήρεμο και γλυκό τρόπο της με είχε βοηθήσει να ξεπεράσω τους φόβους μου.
Ύστερα τη ρώτησα αν ήθελε ένα τσιγάρο. Μου έγνεψε καταφατικά. Γύρισα στο πλάι και άπλωσα το χέρι μου προς το κομοδίνο για να πάρω το πακέτο. Τότε μου φάνηκε πως είδα κάποια κίνηση έξω από το φινιστρίνι, μέσα στο μισοσκόταδο της νύχτας.
Αναστατώθηκα. Η πρώτη σκέψη που πέρασε από το μυαλό μου ήταν πως κάποιος μας είχε πιάσει επ' αυτοφώρω. Πετάχτηκα, φόρεσα βιαστικά το παντελόνι μου και άνοιξα την πόρτα, αποφασισμένος να αντιμετωπίσω εκείνους που κρυφοκοίταζαν μέσα από το παράθυρο της καμπίνας μου.
Όμως οι ένοχοι δεν έτρεξαν να φύγουν. Αντίθετα, άρχισαν όλοι μαζί να με ζητωκραυγάζουν και να με πειράζουν. Σαστισμένος, άκουγα τα συγχαρητήρια και τα σχόλιά τους για το θέαμα που τους είχα προσφέρει.
Γύρισα ανήσυχος προς την καμπίνα για να δω αν είχε ενοχληθεί η γυναίκα. Εκείνη καθόταν στο κρεβάτι με ένα τσιγάρο στο στόμα και το σεντόνι να καλύπτει ένα μέρος από τα πόδια και τη λεκάνη της. Δεν έδειχνε να ντρέπεται ούτε να ενοχλείται από την παρουσία των αντρών.
Εγώ, αντίθετα, ένιωθα βαθιά αμηχανία. Είχα εκτεθεί μπροστά στους συναδέλφους μου σε μια στιγμή που θεωρούσα προσωπική. Δεν ήξερα πώς να αντιδράσω. Προσπάθησα να κρύψω τη ντροπή μου και τελικά παρασύρθηκα κι εγώ στα πειράγματα και στα γέλια τους, κάνοντας πως δεν με είχε αγγίξει το περιστατικό.
Σχεδόν όλο το πλήρωμα είχε μαζευτεί έξω από την καμπίνα. Ήμασταν λιγότεροι από δέκα, αφού το SAN DENIS ήταν μικρό φορτηγό πλοίο. Για εκείνους, η σκηνή ήταν ένα διασκεδαστικό επεισόδιο που θα είχαν να θυμούνται και να διηγούνται. Για μένα, ήταν η πρώτη φορά που μάθαινα πόσο εύκολα μια προσωπική στιγμή μπορούσε να γίνει αφορμή για πειράγματα και δημόσια έκθεση ανάμεσα στους ναυτικούς.
Πέρασαν πολλά χρόνια από εκείνη τη νύχτα. Κάθε φορά που τη θυμάμαι, σκέφτομαι πόσο παράξενη ήταν η τύχη εκείνης της φτωχής γυναίκας με τα μεγάλα, όμορφα μαύρα μάτια. Είχε έρθει μαζί μου για δύο κούτες τσιγάρα και τελικά, ύστερα από το απρόσμενο θέαμα που πρόσφερε άθελά μου, το πλήρωμα, όλοι σχεδόν οι συνάδελφοί μου θέλησαν να περάσουν από την καμπίνα μου για να τη γνωρίσουν καλύτερα, πληρώνοντάς την ο καθένας για την παρέα της.

ΓΑΜΟΣ ΓΙΝΕΤΑΙ
Στη Ρόδο το πλοίο άδειασε από το φορτίο του. Βάλαμε πλώρη για το λιμάνι στο Κιάτο, όπου μας περίμεναν μεγάλα φορτία από πορτοκάλια μέρλιν και βαλένσια. Τα φορτώσαμε μέσα σε λίγες ώρες, εφοδιαστήκαμε με τρόφιμα και άλλα αναγκαία εφόδια και ξεκινήσαμε για το Νοβοροσίσκ, στη Μαύρη Θάλασσα.
Περάσαμε τον Βόσπορο με τόσο χαμηλή ταχύτητα, ώστε, καθώς εκείνη την ώρα δεν είχα βάρδια, μπόρεσα να σταθώ στην πρύμνη και να θαυμάσω τις ομορφιές των στενών.
Ήταν ένα θέαμα που δύσκολα μπορούσα να χορτάσω. Οι δυο ακτές απλώνονταν μπροστά μου, η μια απέναντι στην άλλη, και το πλοίο προχωρούσε αργά ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία. Στις πλαγιές ξεχώριζαν σπίτια, αρχοντικά και μεγάλα κτίρια, άλλα κρυμμένα ανάμεσα στα δέντρα και άλλα χτισμένα σχεδόν πάνω στο νερό. Εδώ κι εκεί υψώνονταν τζαμιά με τους λεπτούς μιναρέδες τους, ενώ παλιά φρούρια θύμιζαν πως από αυτά τα στενά είχαν περάσει γενιές ανθρώπων, στρατοί και εμπορικά καράβια.
Μικρά καΐκια και άλλα πλοιάρια κινούνταν κοντά στις ακτές, ενώ η ζωή της Πόλης συνεχιζόταν αδιάκοπα και στις δυο πλευρές. Το νερό, τα κτίρια και οι καταπράσινες πλαγιές σχημάτιζαν μια εικόνα που άλλαζε διαρκώς καθώς προχωρούσαμε. Εγώ, ένας νέος που είχε μεγαλώσει στην Κύπρο και τώρα έκανε τα πρώτα του ταξίδια, κοιτούσα γύρω μου με θαυμασμό. Δεν βρισκόμουν πια μπροστά σε εικόνες βιβλίων ή σε περιγραφές άλλων. Τα έβλεπα όλα με τα ίδια μου τα μάτια και ένιωθα πως ο κόσμος που μέχρι τότε γνώριζα μόνο μέσα από τις σελίδες των βιβλίων άρχιζε να ξεδιπλώνεται μπροστά μου.
Ύστερα μπήκαμε στη Μαύρη Θάλασσα. Την έλεγαν έτσι γιατί τα νερά της συνήθως είχαν σκοτεινό χρώμα. Εκείνη τη μέρα, όμως, ήταν ήρεμη και γαλήνια, και τα νερά της είχαν ένα όμορφο μπλε χρώμα. Τη διασχίσαμε και φτάσαμε στο Νοβοροσίσκ.
Με το που ολοκληρώθηκαν οι τελωνειακές διατυπώσεις, ο Κατσιβάκης, ντυμένος σαν γαμπρός, κατέβηκε βιαστικά τη σκάλα, σταμάτησε ένα ταξί κι έγινε καπνός. Ο καπετάνιος είχε δώσει άδεια εξόδου μόνο σε αυτόν. Οι υπόλοιποι ναύτες ρίχτηκαν στη δουλειά, ανοίγοντας τα αμπάρια και στήνοντας τις μπίγες. Οι εργάτες του λιμανιού ανέβηκαν στο κατάστρωμα και τον ντόκο, και το ξεφόρτωμα άρχισε πυρετωδώς. Εγώ, καθισμένος στην πρύμη, στο εμπρός μέρος του πρυμναίου κομοθέσιου, παρατηρούσα το ανθρώπινο μελίσσι να κινείται συντονισμένα και με ταχύτητα.
Και μέσα σε αυτό το κονφούζιο, κατά διαστήματα, κάποιοι εργάτες και ναύτες σταματούσαν για να ανάψουν ένα τσιγάρο ή να πουν μια κουβέντα. Στα σύντομα αυτά διαλείμματα, παρατηρούσα να γίνονται διάφορες συναλλαγές. Με γρήγορες χειραψίες, οι ντόπιοι εργάτες έβαζαν χρήματα στις χούφτες των ναυτών. Ύστερα, πηγαίνοντας σε συγκεκριμένα σημεία του πλοίου, έπαιρναν τις πραμάτειες που είχαν αγοράσει. Ήταν ένα μικρό λαθρεμπόριο που διεξαγόταν αναμεταξύ Ελλήνων και Ρώσων.
Ήξερα τι συνέβαινε. Μου τα είχαν εξηγήσει από πριν οι συνάδελφοί μου. Από τα ελληνικά λιμάνια αγόραζαν κυρίως τσίχλες ΙΟΝ, γυναικεία καλσόν και φορέματα, και τα μεταπωλούσαν στη Ρωσία. Για τους Ρώσους, αυτά ήταν είδη σπάνια και περιζήτητα, καθώς το κομμουνιστικό καθεστώς, για την προστασία της εγχώριας οικονομίας, επέβαλλε υψηλούς δασμούς θέλοντας να περιορίσει τα είδη πολυτελείας.
Επρόκειτο για μια παράνομη εμπορική δραστηριότητα, καθώς όλα τα εμπορεύματα έπρεπε να δηλώνονται και να καταβάλλονται οι σχετικοί φόροι. Όπως το αντιλαμβάόμωςαν όμως τότε τα Ελληνικά πληρώματα, η νόμιμη διαδικασία δεν άφηνε περιθώριο για το κέρδος που αναζητούσαν. Και επειδή οι τελωνειακοί έκαναν αυστηρούς ελέγχους —ιδίως στο μηχανοστάσιο— το πλήρωμα έκρυβε καλά την εμπορία και την πουλούσε με άκρα μυστικότητα.

Το Νοβοροσίσκ ήταν ένα από τα μεγαλύτερα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας. Δεν ήταν τουριστική πόλη, αλλά κυρίως βιομηχανική, με δραστηριότητες που σχετίζονταν με τα μέταλλα και τα τρόφιμα. Πριν από την Οκτωβριανή Επανάσταση, στην πόλη υπήρχε μια ισχυρή ελληνική παροικία.
Εκείνο, όμως, που έκανε την πόλη να φαίνεται πανέμορφη στα μάτια μου ήταν το απέραντο τοπίο μεταξύ λιμανιού και πόλεως. Ήταν τέλη Φθινοπώρου κι όμως, χάρη στο ήπιο θαλασσινό κλίμα, η βλάστηση ακόμη οργίαζε. Τα αειθαλή κέδρα, οι πυκνοί κισσοί στους φράχτες και τα φρεσκοποτισμένα από τις βροχές χόρτα αρνούνταν να παραδοθούν στον χειμώνα. Τα χαμηλά, τριώροφα κτίρια, χτισμένα με ομοιόμορφο τρόπο, κρύβονταν πίσω από αυτούς τους πράσινους φράχτες. Όπου κι αν περιπλανιόταν το βλέμμα, παντού υπήρχε πράσινο. Ήταν ένα ωραιότατο θέαμα, χάρμα των οφθαλμών.
Το ίδιο ωραίος ήταν και ο ναύτης που είχε φύγει βιαστικά από το πλοίο, ντυμένος με την καλή του φορεσιά. Σε εκείνο το ταξίδι θα παντρευόταν την αγαπημένη του Ρωσίδα, μια γυναίκα που εδώ και καιρό τον είχε μαγέψει με την ομορφιά της.
Τη γνώρισε στο πρώτο του ταξίδι, όταν εκείνη έκανε τσάρκα στον ντόκο. Την έκανε αγαπητικιά του για μια νύχτα, χαρίζοντάς της μια μπλούζα της τελευταίας μόδας που είχε φέρει από την Ελλάδα. Από τότε, η σχέση τους εξελίχθηκε σε κάτι πολύ πιο δυνατό. Εκείνη τον περίμενε κάθε φορά στην άκρη του μόλου κι αυτός, σε κάθε κατάπλου, της έφερνε δώρα —συνήθως φορέματα και λεπτά εσώρουχα, είδη που τότε ήταν ακριβά και δυσεύρετα στη Σοβιετική Ένωση.
Αυτό που άρχισε σαν μια απλή περιστασιακή σχέση, έγινε με τον καιρό έρωτας και βαθιά αγάπη, οδηγώντας τους τελικά στην απόφαση να παντρευτούν. Αυτή τη φορά, λοιπόν, δεν τον περίμενε στον ντόκο. Τον περίμενε στο σπίτι, στολισμένη νύφη.
Εκείνη την εποχή, κάτω από το αυστηρό κομμουνιστικό καθεστώς, η ζωή για πολλούς ανθρώπους ήταν περιορισμένη και οι δυνατότητες να εγκαταλείψουν τη χώρα ελάχιστες. Μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις επιτρεπόταν η έξοδος, κι ο γάμος ήταν μία από αυτές. Έτσι, μετά τον γάμο, θα μπορούσε να μεταναστεύσει στη χώρα του συζύγου της, την Ελλάδα, αναζητώντας μια καλύτερη ζωή. Αυτό ήταν βέβαιο· αμέσως μετά τον γάμο, θα έφευγε μαζί
Τη λέγαν Λιούπα και είχε σπάνια ομορφιά. Ψηλή, με λυγερό και αριστοκρατικό παράστημα, και ένα πρόσωπο σχεδόν αψεγάδιαστο, με δέρμα λευκό και απαλό σαν πορσελάνη. Η γοητεία της είχε κάτι το άγριο, κι εκείνο το ατίθασο βλέμμα της μας έκανε όλους να αναρωτιόμαστε αν ο Κατσιβάκης θα μπορούσε ποτέ να την τιθασεύσει. Είχε όλη τη λάμψη και τη χάρη για να διαπρέψει στον αμερικανικό κινηματογράφο. Μόνο που είχε την ατυχία, όπως λέγαμε τότε μεταξύ μας, να γεννηθεί στη Ρωσία κι όχι στην Αμερική. Δεν γνωρίζαμε, λοιπόν, ποιος έκανε μεγαλύτερη χάρη στον άλλον. Ο Κατσιβάκης, που έπαιρνε μια γυναίκα του λιμανιού για να την κάνει κυρά και νοικοκυρά, ή η πανέμορφη Λιούπα, που του χάριζε τον εαυτό της και δεχόταν να τον ακολουθήσει στην Ελλάδα;
Πιστεύω πως και οι δυο ήταν κερδισμένοι. Εκείνος θα παντρευόταν μια γυναίκα που ίσως δεν είχε φανταστεί ποτέ πως θα μπορούσε να έχει στο πλευρό του. Εκείνη θα αποκτούσε τη δυνατότητα να φύγει από τη χώρα της και να δοκιμάσει μια διαφορετική ζωή, μακριά από τους περιορισμούς που γνώριζε.
Οι κανονισμοί για την έξοδο από τη Σοβιετική Ένωση ήταν αυστηροί και δεν επέτρεπαν εύκολα στους πολίτες να εγκαταλείψουν τη χώρα. Υπήρχε η αντίληψη πως όποιος έφευγε για τη Δύση δύσκολα θα επέστρεφε. Για πολλούς, οι δυτικές χώρες συμβόλιζαν μια ελευθερία που ένιωθαν πως στερούνταν στον τόπο τους, όπου το κράτος είχε λόγο σχεδόν σε κάθε πτυχή της ζωής.
Πόσο θα άντεχε ένας τέτοιος γάμος, κανείς μας στο πλήρωμα δεν μπορούσε να ξέρει. Οι περισσότεροι, πάντως, του δίναμε ημερομηνία λήξης. Μας φαινόταν δύσκολο να μπορέσει ο Κατσιβάκης να κουμαντάρει τον εκρηκτικό χαρακτήρα της Λιούπα. Πιστεύαμε πως, μόλις έφταναν στην Ελλάδα, κάποιος επιτήδειος με περισσότερα χρήματα θα μπορούσε εύκολα να την πάρει από κοντά του. Η γυναίκα έμοιαζε με θεά κι είχε όλα τα φόντα να γίνει σταρ. Στο κάτω κάτω, από τον ντόκο την είχε γνωρίσει· τι άλλο να περίμενε;
Ίσως βέβαια να μιλούσαμε έτσι κι από ζήλια. Ορισμένοι από εμάς δεν μπορούσαμε να κρύψουμε τον φθόνο μας για την τύχη του. Ο Κατσιβάκης υπηρετούσε στο πλοίο δύο χρόνια συνεχόμενα, χωρίς να ξεμπαρκάρει, μόνο και μόνο για χάρη της. Τουλάχιστον μία φορά τον μήνα, το βαπόρι έπιανε στο Νοβοροσίσκ, συνήθως για να ξεφορτώσει δημητριακά και να φορτώσει ξυλεία. Κι εκείνη ήταν πάντα εκεί, να τον περιμένει με αγωνία και χαρά.
Ο ίδιος, πάντως, ήταν τυφλωμένος από τον έρωτά του. Έλαμπε ολόκληρος κι έδειχνε να έχει τον κόσμο δικό του. Όλα ήταν πια κανονισμένα: ο παπάς περίμενε στην εκκλησία, οι συγγενείς της νύφης είχαν φορέσει τα καλά τους κι η Λιούπα θα ήταν σίγουρα πανέμορφη μέσα στο νυφικό της.
Με βιάση έφευγε προς την πόλη, ανυπομονώντας να φτάσει στην αγαπημένη του. Εμείς, από το κατάστρωμα, τον κατευοδώναμε, ζηλεύοντας κατά βάθος τον τυχερό μας συνάδελφο για τη γυναίκα που έπαιρνε στο πλευρό του.
Ήμασταν όλοι καλεσμένοι. Έβαλα τα καλά μου και κοιταχτη-κα στον καθρεφτη. Ήμουν ωραίος, σκέφτηκα. Τα ρούχα μου μάγκικα. Ένα τζιν και μπότες, ένα κλιτρινο πουκ,αμισο της μόδας, και ένα σακάκι καφε σε καουμπόυκο στυλλ. Ξύρισμα δεν χρειαζόμουν. Τα γένια μου ακόμα ήταν άγουρα. Ήμουν έτοιμος.
Στο πρώτο μου αυτό μπάρκο, όμως, με τις ελάχιστες εμπειρίες που είχα στις γυναίκες, συνέβη κάτι που ακόμη και σήμερα δυσκολεύομαι να περιγράψω με ακρίβεια. Δεν ήξερα αν έπρεπε να το θεωρήσω όμορφη εμπειρία, αφού είχα μεθύσει και δεν μπορούσα να καταλάβω καλά τι ακριβώς συνέβαινε.
Είχαμε μαζευτεί στο μικρό χολ της νύφης, τόσο στριμωγμένοι που δεν χωρούσαμε. Το κασετόφωνο έπαιζε μουσική στη διαπασών και εμείς πίναμε και χορεύαμε. Παρόν σχεδόν ολόκληρο το πλήρωμα, εκτός από όσους είχαν βάρδια, γιορτάζαμε τη χαρά του συναδέλφου μας.
Μαζί μας βρίσκονταν και οι συγγενείς της νύφης. Στεκόμασταν ο ένας δίπλα στον άλλον, άνδρες και γυναίκες, στριμωγμένοι στο μικρό χώρο. Ακούγαμε ρωσική ροκ μουσική, πίναμε άφθονη βότκα και χορεύαμε στους ρυθμούς της.
Εγώ δεν ήμουν μαθημένος στο ποτό. Μέχρι τότε δεν είχα σχεδόν ποτέ πιει. Στο φτωχικό μας σπίτι δεν υπήρχε ούτε μπουκάλι ποτό, καθώς πολλές φορές δεν είχαμε ούτε ψωμί. Η μεγάλη φτώχεια που μάστιζε την Κύπρο εκείνα τα χρόνια έκανε τέτοιες πολυτέλειες απλησίαστες για την οικογένειά μας. Επιπλέον, δεν μου άρεσε γενικά η γεύση του αλκοόλ.
Εκείνη τη μέρα, όμως μες τη χαρά και τη γιορτή, ήπια μερικά ποτηράκια. Σταμάτησα, ωστόσο, εγκαίρως, γιατί ένιωσα πως το ποτό με ζάλισε.
Και ζαλισμένος ένιωσα την πεθερά να με πλησιάζει. Και σαν καλή οικοδέσποινα που ήθελε να φροντίσει όλους τους καλεσμένους, με άρπαξε στην αγκαλιά της και με οδήγησε σε ένα χορό μαζί της, σε ένα λάγνο μπλούζ που έπειζε εκέινη την ώρα.
Ήταν γύρω στα πενήντα, βαμμένη και στολισμένη με τα καλά της. Στη ζάλη μου την είδα πολύ όμορφη. Σκέφτηκα πως δεν χρειαζόταν όλα αυτά τα στολίδια για να αναδειχθεί η ομορφιά της. Η φύση τής είχε χαρίσει ένα καλλίγραμμο και συμμετρικό σώμα, από το οποίο, όπως υπέθεσα, είχε κληρονομήσει πολλά και η κόρη της.
Το πρόσωπό της είχε κάποιες ρυτίδες, ίσως από τις δυσκολίες της ζωής ή ίσως απλώς από την ηλικία της. Παρ' όλα αυτά, η εμφάνισή της ήταν όμορφη. Στην αγκαλιά της ένιωσα όμορφα. Μετά με οδήγησε και κάτσαμε στον καναπέ με καινούργια ποτά στα ποτηρια.
Ανακατεμένη με τον χυμό, η βότκα κατέβαινε ευκολα στον λαιμό μου και άφηνε μια ευχάριστη γεύση στο στόμα.
Πόσο ήπια εκείνη τη νύχτα δεν μπόρεσα να θυμηθώ ούτε την επόμενη μέρα, όσο κι αν προσπάθησα.
Στο πρώτο ποτό τη βρήκα θελκτική. Στο δεύτερο ένιωσα να χαλαρώνουν οι αναστολές μου και άρχισα να προσέχω περισσότερο το πλούσιο στήθος της και τα μακριά της πόδια.
Στο τρίτο, το βλέμμα μου στάθηκε στη γυμνή της πλάτη και στο βαθύ ντεκολτέ της. Και όσο το ποτό με επηρέαζε, τόσο περισσότερο την κοιτούσα με λαχτάρα. Δεν τολμούσα, όμως, να κάνω την παραμικρή κίνηση. Από ντροπή, αλλά και από σεβασμό στο σπίτι των ανθρώπων που με είχαν καλέσει, δεν θα επιχειρούσα ούτε ένα διακριτικό φλερτ.
Από εκεί και πέρα, οι αναμνήσεις μου αρχίζουν να έρχονται σε σκόρπιες εικόνες.
Θυμάμαι πως βρέθηκα ξαπλωμένος ανάσκελα πάνω στο ντιβάνι, με εκείνη από πάνω μου να με χαϊδεύει και να με φιλά. Άλλοτε είχα τις αισθήσεις μου και άλλοτε χανόμουν μέσα στον λήθαργο του μεθυσιού.
Ναι, είχα μεθύσει για τα καλά. Ίσως να είχε μεθύσει και εκείνη, αλλά δεν ξέρω. Αυτό που θυμάμαι είναι πως, κάθε φορά που συνερχόμουν λίγο, την ένιωθα πάνω μου να λικνίζεται. Από ντροπή, κοιτούσα γύρω μου και έβλεπα τους άλλους να μιλούν, να χορεύουν και να πίνουν. Κανείς δεν έδινε ιδιαίτερη σημασία σε εμάς, σαν να μην υπήρχαμε ή σαν αυτό που συνέβαινε να ήταν κάτι εντελώς φυσικό. 

ΤΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟ ΦΟΡΤΙΟ
Αφήνοντας πίσω μας τις προκυμαίες του Νοβοροσίσκ, με τα αμπάρια μας αδειανά, χαράξαμε πορεία για την Οδησσό. Εκεί, κάτω από τον γκρίζο σοβιετικό ουρανό, μας περίμενε η βαριά, μυρωδάτη σουηδική ξυλεία που θα μεταφέραμε στην Πρέβεζα της Ελλάδας. Όταν το φόρτωμα τέλειωσε και το SAN DENIS έλυσε τους κάβους και έστρεψε την πλώρη του, η θάλασσα ήταν μια απέραντη, ακίνητη επιφάνεια, ήσυχη σαν λάδι. Μια απατηλή γαλήνη τύλιγε το σκαρί μας, και τίποτα —ούτε ο ήχος του νερού, ούτε το νωχελικό πέταγμα των γλάρων— δεν προμήνυε την κόλαση που παραμόνευε στον ορίζοντα. Το ταξίδι φαινόταν σύντομο, μια εύκολη ρουτίνα. Υπολογίζαμε πως σε πέντε μέρες θα αντικρίζαμε τα ελληνικά παράλια. Όμως στα ύπουλα νερά της Μαύρης Θάλασσας ο καιρός αλλάζει με μια ανάσα, έτοιμος να μετατρέψει ένα συνηθισμένο δρομολόγιο σε άγριο αγώνα επιβίωσης.
Δεν αργήσαμε να το νιώσουμε. Η θάλασσα άρχισε να φουσκώνει, να ανασαίνει βαριά. Το γαλήνιο γαλάζιο μεταμορφώθηκε σε ένα μολυβένιο, σκοτεινό στρώμα που άρχισε να βράζει από τα βάθη του. Η τρικυμία δεν μας βρήκε ξαφνικά, αλλά μεγάλωνε σταθερά, σαν μια απειλή που κέρδιζε έδαφος. Το νερό άρχισε να αφρίζει, οι πρώτες λευκές κορυφές εμφανίστηκαν στα κύματα, και σύντομα η φουρτούνα θέριεψε για τα καλά. Τα κύματα δεν ήταν πια νερό. Ηταν υδάτινοι τοίχοι, μαύροι και κοφτεροί, που υψώνονταν πάνω από τις κουπαστές μας, χτυπώντας το μικρό μας καράβι με τη δύναμη σιδερένιου σφυριού, έτοιμα να δοκιμάσουν τις αντοχές του ατσαλιού και των νεύρων μας.
Σκυφτός στο μηχανοστάσιο, με προσοχή να μην παρασυρθώ από το δυνατό μπότσι, έτριβα τους λεπτούς δίσκους του ντελαβάλ με στουπί για να καθαρίσουν. Ο βρυχηθμός της μηχανής ντίζελ άλλαζε διαρκώς. Μια δυνάμωνε και μια μούγγωνε, ανάλογα με το σκαμπανέβασμα του πλοίου. Κάθε φορά που τα κύματα σήκωναν την πρύμνη έξω από το νερό, η προπέλα γύριζε τρελά, χωρίς αντίσταση στον αέρα, πριν βυθιστεί και πάλι στα βάθη. Ο τρίτος μηχανικός βρισκόταν σε κατάσταση απόλυτης ετοιμότητας (standby). Είχε τεταμένη την προσοχή του σε οποιαδήποτε διαταγή από τη γέφυρα, καθώς ο κατάλληλος χειρισμός της μηχανής και η σωστή ρότα ήταν ζήτημα ζωής και θανάτου απέναντι στα θεόρατα κύματα και τα ισχυρά ρεύματα.
Η θαλασσοταραχή ήταν πλέον τρομακτική και η ένταση σε γέφυρα και μηχανή χτυπούσε κόκκινο. Κάθε λιγάκι, ο πρώτος μηχανικός κατέβαινε στα έγκατα του σκάφους για να βεβαιωθεί πως όλα πήγαιναν καλά. Άνθρωπος με πολλά χρόνια στα καράβια και τεράστια εμπειρία, καταλάβαινε την επικινδυνότητα της κατάστασης και, γεμάτος ανησυχία, έβγαζε κι αυτός βάρδια μαζί μας. Πηγαινοερχόταν νευρικά πάνω κάτω στις σιδερένιες σκάλες, με την αγωνία να σκιάζει το πρόσωπό του.
Έξω, τα κύματα είχαν ξεπεράσει τα δώδεκα μέτρα. Το πλοίο έγειρε επικίνδυνα, επιβαρυμένο από ένα φορτίο ξυλείας πολύ μεγαλύτερο από το κανονικό. Αφού γέμισαν τα αμπάρια, είχαν στοιβάξει στο κατάστρωμα τεράστιους σωρούς που σχημάτιζαν πυραμίδα, φτάνοντας σχεδόν μέχρι το ύψος της τσιμινιέρας. Οι ναύτες τα είχαν δέσει όσο πιο σφιχτά μπορούσαν, όμως αυτό το επιπρόσθετο ύψος είχε ανεβάσει το κέντρο βάρους του πλοίου σε οριακό σημείο. Το σκαρί έχανε την ευστάθειά του και κάθε κύμα το έστελνε στο πλάι, να φλερτάρει με τον βυθό, γλείφοντας τη θάλασσα.
Ο καπετάνιος, ρισκάροντας την ασφάλεια του πλοίου και του πληρώματος κατόπιν διαταγής της εφοπλιστικής εταιρείας, είχε δεχτεί την υπερφόρτωση με την κούφια ελπίδα πως ο καιρός θα μας λυπόταν. Παίζοντας τις ζωές των ναυτικών στη ρουλέτα για το περισσότερο κέρδος, στοίβαξαν παράνομα το φορτίο σε απαγορευμένο ύψος, ώστε η εταιρεία να εισπράξει μεγαλύτερο ναύλο και ο καπετάνιος, ίσως, κάποιο μπόνους ή την εύνοια των εργοδοτών του. Αναβρασμός και βουβή δυσαρέσκεια είχαν δημιουργηθεί στο πλήρωμα από την πρώτη στιγμή. Όλοι ήξεραν πόσο εύκολα αγριεύει η Μαύρη Θάλασσα. Κανείς όμως δεν μπορούσε να αντιδράσει. Στα καράβια η πειθαρχία είναι απόλυτη και οι διαταγές του καπετάνιου νόμος απαράβατος.
Σ αυτό μας το ταξίδι, οι Νηρηίδες της θάλασσας είχαν άλλα σχέδια. Ίσως βαριεστημένες από την απραξία και την προηγούμενη γαλήνη, άνοιξαν το στόμα τους και φύσηξαν μανιασμένους βοριάδες και τραμουντάνες. Τα κύματα ορθώθηκαν δυσθεώρητα ίσαμε τον ουρανό. Τα ρεύματα ανέβηκαν από τα βάθη στην επιφάνεια και, χέρι-χέρι με τους αέρηδες, άρπαξαν το πλοίο μας. Το σήκωναν ψηλά και το πετούσαν με μανία, ξεκινώντας ένα πεισματικό αδυσώπητο παιχνίδι, αποφασισμένες να μας βουλιάξουν.
Είδαμε τον χάρο με τα μάτια μας. Καθώς η φουρτούνα δυνάμωνε λεπτό με λεπτό, ο Μαρκόνης ενημέρωσε τον καπετάνιο πως τα νέα από τον ασύρματο ήταν δυσοίωνα. Ερχόταν ακόμη μεγαλύτερη επιδείνωση. Ο καπετάνιος κάλεσε εσπευσμένα σύσκεψη των αξιωματικών
. Το συμπέρασμα τραγικό. Η διέλευση από την πρύμνη στην πλώρη ήταν πλέον εντελώς αδύνατη. Όποιος τολμούσε να πατήσει στο κατάστρωμα θα παρασυρόταν ακαριαία από τη μανία του νερού. Ήταν αδύνατον οι ναλυτες να βγουν στο κατάστρωμα, να λύσουν τα δεσίματα για να πέσουν τα ξύλα στη θάλασσα, ώστε να ελαφρώσει και να παλατζάρει σωστά το πλοίο. Γιατί θα τους άρπαζαν τα κύματα. Η μόνη μας ελπίδα πλέον ήταν η τύχη και οι απεγνωσμένοι χειρισμοί στο τιμόνι και στη μηχανή. Ο ασυρματιστής πήρε εντολή να εκπέμψει σήμα κινδύνου, κι εμείς λάβαμε διαταγή να είμαστε σε απόλυτη ετοιμότητα, με τα σωσίβια ανά χείρας.
Μέσα σε αυτή την ατέλειωτη αγωνία, ο τρίτος μηχανικός με έστειλε πάνω στο ντεκ να φτιάξω καφέ. Μπορεί να κινδυνεύαμε, αλλά η ζωή συνεχιζόταν. Ένας δυνατός, πικρός καφές θα τόνωνε το ηθικό μας. Με τα πόδια ανοιχτά για να αντισταθμίζω το βάρος του κορμιού μου στην αντίθετη πλευρά από την κλίση του πλοίου, και γαντζωμένος γερά από τα ρέλια της σκάλας και του διαδρόμου, κατάφερα να φτάσω στο κουζινάκι.
Εκεί βρήκα μαζευμένους ναύτες και μηχανικούς. Κάθονταν βουβοί και σκυθρωποί, με το βλέμμα καρφωμένο στο κενό, αλλά έτοιμοι για το οτιδήποτε. Η βουβαμάρα ήταν ασήκωτη. Γύρω, το σκηνικό ήταν αποκαρδιωτικό: τα μπρίκια, τα φλιτζάνια και τα ποτήρια είχαν γκρεμιστεί από τα ράφια και είχαν γίνει θρύψαλα στο πάτωμα, όσο καλά στερεωμένα κι αν ήταν. Ρώτησα αν υπήρχε κανένα νέο, αλλά ο λοστρόμος μού έγνεψε αρνητικά. Καφές δεν μπορούσε να γίνει. Μη θέλοντας να αντικρίζω άλλο τα φοβισμένα πρόσωπά τους, γύρισα για να επιστρέψω στη δουλειά μου, στο μηχανοστάσιο.
Δεν πρόλαβα. Εκείνη ακριβώς την κλάση του δευτερολέπτου, ένα θεόρατο κύμα βρήκε το πλοίο, γονατίζοντάς το στο πλάι. Η βαρύτητα με άρπαξε με δύναμη και με εκσφενδόνισε. Για καλή μου τύχη, έπεσα πάνω σε έναν συνάδελφο που καθόταν στην καρέκλα του, η οποία ήταν γερά βιδωμένη στο πάτωμα. Αν δεν με φρέναρε το κορμί του, θα είχα τσακιστεί. Ταυτόχρονα, ένας ανατριχιαστικός, υπόκωφος θόρυβος συντάραξε το σκάφος. Ήταν σαν να έπεφταν μετεωρίτες πάνω στη λαμαρινένια σκεπή του πρυμναίου ντεκ, μέσα στο κομοθέσιο όπου βρισκόμασταν. Πάγωσα. Μήπως βουλιάζαμε; Μήπως είχαμε πέσει πάνω στις Συμπληγάδες Πέτρες και μας συνέθλιβαν; Ή μήπως το φορτίο είχε λυθεί και τα ξύλα μας καταπλάκωναν πριν παρασυρθούν στο νερό;
Βρισκόμασταν στο κομοθέσιο του πληρώματος, ακριβώς πάνω από το μηχανοστάσιο. Στα δεξιά και τα αριστερά εκτείνονταν οι καμπίνες, και στο κέντρο, ανάμεσα σε δύο στενούς διαδρόμους, η κουζίνα και η τραπεζαρία. Κάτω στην πρύμνη, κάτω από τη χοντρή λαμαρίνα του καταστρώματος, δούλευε ασταμάτητα το υδραυλικό τιμόνι που κρατούσε την πορεία μας. Όποτε η θάλασσα αγρίευε, ο συριχτός ήχος από τη συμπίεση των λαδιών, καθώς ο μηχανισμός πάλευε με τεράστια πίεση να υπερνικήσει την αντίσταση των κυμάτων, ακουγόταν οξύς και διαπεραστικός μέσα στους τοίχους.

Τα κομοθέσια αυτά είναι φτιαγμένα από χοντρή, ενισχυμένη λαμαρίνα για να αντέχουν στην οξείδωση και την αλμύρα. Στα μεγάλα βαπόρια έχουν πολλούς ορόφους, το δικό μας όμως ήταν μικρό και είχε μόνο έναν. Ήταν ένα σφραγισμένο κουτί από χοντρούς μπουλμέδες, με σιδερένιες πόρτες που έκλειναν στεγανά και στρογγυλά φινιστρίνια από διπλό, βαρύ γυαλί. Στις μεγάλες φουρτούνες, αυτό το κουτί ήταν το καταφύγιό μας από τη μανία της φύσης. Κλεισμένοι εκεί μέσα, νιώθαμε το άγριο ταρακούνημα που συχνά μας πετούσε έξω από τις κουκέτες μας και ακούγαμε τον θυμό της θάλασσας σαν έναν υποχθόνιο βρυχηθμό που ήθελε να μας τρομάξει. Εμείς, όμως, πίσω από το ατσάλι νιώθαμε ασφαλείς όσο γινόταν, έχοντας συνηθίσει τους κινδύνους της θάλασσας.
Αυτή τη φορά, όμως, τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Τα τεράστια κύματα που έγερναν το πλοίο επικίνδυνα ζερβά και δεξιά, πάνω και κάτω τεντώνοντας τα νεύρα μας από αγωνία, μας έδωσαν μια τελική, τρομακτική κλίση. Το καράβι έγειρε τόσο πολύ, που ήρθε πια στα ίσα με τη θάλασσα.
Η ανάσα μας κόπηκε, το στομάχι μας δέθηκε κόμπος και ο πανικός μας κυρίευσε. Ήταν τόσο τρομακτικό το βάρος που μας τραβούσε, που το πλοίο έφτασε να γείρει ενενήντα μοίρες. Τίποτα δεν έμεινε στη θέση του. Όποιος δεν ήταν γαντζωμένος από κάπου, εκσφενδονίστηκε χωρίς να μπορεί να σταθεί στα πόδια του. Πώς ήταν δυνατόν να ξαναϊσιώσει αυτό το σκαρί; Αν είχαμε τον χρόνο να το σκεφτούμε ψύχραιμα, η απάντηση θα ήταν μία: όχι, δεν ήταν δυνατόν.
Μα πριν προλάβει το μυαλό μας να χωνέψει ότι βουλιάζαμε, πριν συνειδητοποιήσουμε πως αυτό ήταν το οριστικό μας τέλος, ακούστηκαν βίαιοι, υπόκωφοι γδούποι, αλλεπάλληλα χτυπήματα πάνω από τα κεφάλια μας, και αμέσως νιώσαμε το πλοίο να ορθώνεται ξανά.
Το άγριο ταρακούνημα ημέρεψε, η κίνηση έγινε πιο ομαλή. Τα χτυπήματα σταμάτησαν απότομα και στη θέση τους απλώθηκε ένα βουητό σιωπής. Ακουγόταν μόνο η μανία της θάλασσας που συνεχιζόταν έξω. Μέσα στο κομοθέσιο δεν ακουγόταν πια τίποτα, παρά μόνο οι αέρηδες και τα μανιασμένα κύματα του άγριου καιρού, που λυσσομανούσαν με όλες τους τις δυνάμεις ενωμένες, αναστατώνοντας την πλάση του Θεού. Ήταν στιγμές απερίγραπτες. Δεν προλάβαμε καν να νιώσουμε τον φόβο στην ολότητά του, γιατί όλα εκτυλίχθηκαν σε απειροελάχιστο χρόνο, προτού η σκέψη προφτάσει να ολοκληρώσει τον κύκλο της και να ριζώσει τον τρόμο στις καρδιές μας.
Όμως, τι είχε συμβεί;
Ευτυχώς, ούτε στις Συμπληγάδες Πέτρες πέσαμε —που κατά τη μυθολογία στέκουν σαν ανοιγόμενη πύλη ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα και τα στενά του Βοσπόρου, συνθλίβοντας και κόβοντας στα δύο τα καράβια—, ούτε το σκαρί μας τσακίστηκε από τη θαλασσοταραχή, αλλά ούτε και μας παρέσυρε στον βυθό εκείνο το ψηλό, επικίνδυνο φορτίο. Εκείνη τη μέρα, οι Άγγελοι του ουρανού ήταν πάνω από τα κεφάλια μας. Μας πρόσεχαν, μας φύλαγαν και δεν άφησαν τους διαβόλους του βυθού και τις κακές Νηρηίδες να μας τραβήξουν στο σκοτάδι τους.
Εκείνη τη μέρα, ο Άγιος Νικόλαος, ο προστάτης όλων των θαλασσινών, μας γλίτωσε την ύστατη στιγμή. Είχαμε την εικόνα του κρεμασμένη στη γέφυρα, όπως όλα τα χριστιανικά πλεούμενα, μικρά και μεγάλα, που ταξιδεύουν στις θάλασσες του κόσμου. Σε τέτοιες οριακές στιγμές, η χαμένη πίστη των ανθρώπων επιστρέφει με ορμή στις καρδιές. Όταν όλα τελειώνουν και κάθε ελπίδα εκλείπει, οι Άγιοι και οι Άγγελοι, από θεία πρόνοια, εφορμούν για να αποτρέψουν το ναυάγιο, σώζοντας τους αβοήθητους ναυτικούς που παλεύουν στα πελάγη.
Από θεϊκή χάρη, είχε συμβεί αυτό ακριβώς που ήθελε να κάνει εξ αρχής ο καπετάνιος, αλλά η λύσσα της καταιγίδας το καθιστούσε αδύνατο. Η διαταγή του για τη σωτηρία του πλοίου —να λυθούν τα δεσίματα και να ξαπολυθεί η ξυλεία στο νερό— δεν μπορούσε να εκτελεστεί από ανθρώπινο χέρι, αφού όποιος ναύτης έβγαινε στο κατάστρωμα θα πνιγόταν στο λεπτό.
Από το τρομερό μπότσι, όμως, και την οριακή κλίση που έφερε το πλοίο στο ίδιο επίπεδο με την επιφάνεια του νερού, η ίδια η θάλασσα έδωσε τη λύση: τα δεσίματα έσπασαν με πάταγο, τα σχοινιά κόπηκαν σαν κλωστές και ολόκληρο το φορτίο των ξύλων που ορθωνόταν πάνω από τα αμπάρια παρασύρθηκε και χάθηκε στο πέλαγος. Πολλά από τα βαριά ξύλα, καθώς γλιστρούσαν με ορμή, χτύπησαν με δύναμη πάνω στην οροφή του κομοθεσίου, προκαλώντας εκείνα τα υπόκωφα χτυπήματα που ακούσαμε τις ύστατες στιγμές του μεγάλου κινδύνου.
Με αυτόν τον αναπάντεχο τρόπο σωθήκαμε. Η ανακούφιση πλημμύρισε τις καρδιές μας και, μεμιάς, όλοι μαζί, πιστοί και άπιστοι, στρέψαμε το βλέμμα ψηλά, ευχαριστήσαμε και δοξάσαμε τον Θεό.

ΠΑΓΩΜΕΝΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ
Η θάλασσα είναι όμορφη ακόμη και τον χειμώνα. Όταν ο ήρεμος φλοίσβος μετατρέπεται σε βρυχηθμό που ταράζει τις αισθήσεις, ακόμη και ο φόβος που προκαλεί η αγριεμένη όψη της έχει κάτι το επιβλητικό. Όταν τα γαλάζια νερά ασπρίζουν από τους αφρούς, όταν τα κύματα ορθώνονται και χτυπούν με ορμή το ένα πάνω στο άλλο, όταν η θάλασσα σηκώνεται σαν να θέλει να καταπιεί ό,τι βρίσκεται μπροστά της, τότε ο άνθρωπος μπορεί να αισθανθεί το μεγαλείο και την ακατανίκητη δύναμή της. Μπορεί να τη γευτεί στα χείλη του, να μυρίσει την αλμύρα της και να νιώσει στο κορμί του την ανάσα της.
Πολλά εξαρτώνται από το σημείο από όπου αντικρίζει κανείς τη θάλασσα. Άλλο είναι να στέκεσαι σε κάποιο ύψωμα και να απολαμβάνεις από μακριά την απεραντοσύνη της κι άλλο να βρίσκεσαι καταμεσής της, όταν αγριεύει και τα κύματά της χτυπούν με μανία το πλοίο. Από την ακτή μπορείς να θαυμάσεις την ομορφιά της, αλλά δύσκολα μπορείς να νιώσεις ολόκληρη τη δύναμή της. Αυτήν τη δύναμη την καταλαβαίνεις πραγματικά όταν βρίσκεσαι μέσα στα άγρια πελάγη, με τη στεριά μακριά και τον καιρό να δείχνει το σκληρό του πρόσωπο.
Εγώ την αγριότητά της την ένιωσα στο πετσί μου ταξιδεύοντας στη Μαύρη Θάλασσα. Ήταν ένας χειμώνας που δύσκολα μπορούσα να φανταστώ, με κρύο τσουχτερό, χιόνια και παγετό. Η θερμοκρασία έπεφτε τόσο χαμηλά, ώστε πάγωνε ακόμη και το πόσιμο νερό μέσα στις πλευρικές δεξαμενές του πλοίου. Οι υδρατμοί και το θαλασσινό νερό που εκτοξεύονταν από τα κύματα πάγωναν πάνω στις μεταλλικές επιφάνειες, σχηματίζοντας παράξενους κρυστάλλους, σαν υδάτινα γλυπτά που είχαν στερεοποιηθεί μέσα στην παγωνιά.
Θυμάμαι πως ήταν Χριστούγεννα.
Ο άνεμος φυσούσε ανελέητα και ένα φαρμακερό αγιάζι σάρωνε τη θάλασσα. Τα κύματα χτυπούσαν το πλοίο και ο παγωμένος αέρας έμπαινε από κάθε χαραμάδα. Μέσα στο καράβι, ναύτες και μηχανικοί είχαμε τις σκέψεις μας στη στεριά, στους δικούς μας ανθρώπους και στα σπίτια που εκείνες τις μέρες θα ήταν γεμάτα φωνές, μυρωδιές και γιορτινή ζεστασιά.
Ανάβαμε τσιγάρο, σαν να μπορούσε ο καπνός να ζεστάνει τα σωθικά μας και την παγωμένη καρδιά μας. Πηγαινοερχόμασταν στις σκάλες και στους διαδρόμους, κάνοντας τάχα πως θέλαμε να ξεμουδιάσουμε και να ζεσταθούμε με το περπάτημα. Μα το κρύο ήταν τόσο δυνατό, που τίποτε δεν έμοιαζε ικανό να μας ανακουφίσει. Ο αέρας έκαιγε το δέρμα σαν φωτιά, ενώ το δριμύ ψύχος περνούσε ακόμη και μέσα από τις σιδερένιες πόρτες, παρόλο που ήταν ερμητικά κλειστές. Τα άκρα μας πάγωναν και το σώμα μας πονούσε από την παγωνιά.

Είχα βρει καταφύγιο κοντά στη μηχανή ντίζελ, όπου είχα αράξει για να ζεσταθώ. Κουνώντας το κεφάλι μου, συλλογιζόμουν εκείνη την απάνθρωπη παγωνιά και αναρωτιόμουν:
Άραγε υπάρχει κόλαση ή μήπως ο Θεός την έφτιαξε και πάνω στη γη; Κι αν η κόλαση καίγεται από φωτιά, μπορεί να είναι χειρότερη από αυτό το αδυσώπητο ψύχος που μας έκαιγε σαν πυρωμένο σίδερο;
Δίπλα μου βρισκόταν ο γέρο λαδάς, ο Γκασφίκης. Ήταν άνθρωπος με πολύχρονη θαλασσινή πείρα, από εκείνους που είχαν γνωρίσει πολλές θάλασσες και είχαν περάσει αμέτρητες φουρτούνες. Κι όμως, εκείνη τη μέρα παραδεχόταν πως ποτέ στη ζωή του δεν είχε συναντήσει τόσο παγωμένο καιρό.
«Άλλη φορά δεν έχω περάσει τέτοια Χριστούγεννα», μου είπε. «Τέτοιο κρύο δεν θυμάμαι να έχω ξαναζήσει στη θάλασσα».
Τα λόγια του με έκαναν να συνειδητοποιήσω πως δεν ήμουν ο μόνος που δυσκολευόταν να αντέξει εκείνες τις συνθήκες. Ακόμη κι ένας παλιός ναυτικός, μαθημένος στις κακουχίες, ένιωθε πως εκείνος ο καιρός ξεπερνούσε όσα είχε γνωρίσει.
Μέσα στην τραπεζαρία, οι ναύτες προσπαθούσαν να προφυλαχτούν από την παγωνιά. Κοιτούσαν τα φινιστρίνια που θάμπωναν και πάγωναν από το ψύχος και παρακολουθούσαν τη γιάλλα να καλύπτει τα τζάμια, ενώ έξω ο άνεμος λυσσομανούσε. Το θαλασσινό ψέκασμα πάγωνε πάνω στο πλοίο και η θάλασσα, μέσα σε εκείνο το σκοτάδι και την παγωνιά, έμοιαζε να έχει μεταμορφωθεί σε έναν κόσμο από σίδερο και κρύσταλλο.
Οι γιορτές πάνω στα πλοία είναι δύσκολες, ιδιαίτερα όταν βρίσκεσαι μακριά από την οικογένειά σου. Τα Χριστούγεννα, όμως, έχουν έναν δικό τους τρόπο να βαραίνουν την καρδιά του ναυτικού. Όσο κι αν έχει συνηθίσει τη μοναξιά και την απομόνωση, αυτές τις μέρες οι σκέψεις τον γυρίζουν αναπόφευκτα στη στεριά. Φαντάζεται τους δικούς του γύρω από το γιορτινό τραπέζι, τις φωνές τους, τις ευχές, τις μικρές οικογενειακές συνήθειες που κάποτε θεωρούσε αυτονόητες. Και τότε η απόσταση γίνεται πιο μεγάλη και η νοσταλγία πιο πικρή.
Εκείνα τα Χριστούγεννα, όμως, η θλίψη της ξενιτιάς δεν ήταν η μόνη μας δοκιμασία. Πάνω στην απομόνωση και στη νοσταλγία προστέθηκε το αβάσταχτο κρύο. Τα κύματα ανεβοκατέβαζαν το πλοίο, ο άνεμος μαστίγωνε το κατάστρωμα και η παγωμένη ανάσα του έκανε ακόμη και την αναπνοή μας να πονά. Ήμασταν μακριά από τους αγαπημένους μας, μέσα σε μια θάλασσα που έμοιαζε ατελείωτη, και προσπαθούσαμε να περάσουμε τις γιορτινές μέρες όπως μπορούσαμε.
Όσοι διαλέγουν τη θάλασσα για επάγγελμα γνωρίζουν πως θα ζήσουν μακριά από τους δικούς τους και πως θα χάσουν πολλές γιορτές, γενέθλια και οικογενειακές στιγμές. Άλλο, όμως, να το ξέρεις όταν αποφασίζεις να μπαρκάρεις κι άλλο να το νιώθεις εκείνες τις ώρες που η μοναξιά γίνεται πιο βαριά και το κρύο μοιάζει να μη λέει να υποχωρήσει.
Εκείνα τα Χριστούγεννα στη Μαύρη Θάλασσα δεν τα ξέχασα ποτέ. Ήταν ένας καιρός που ούτε εγώ ούτε οι άλλοι ναυτικοί είχαμε συναντήσει στα ταξίδια μας. Το ψύχος μας έκαιγε σαν φωτιά, μούδιαζε τα σώματά μας και μας έκανε να αναζητούμε λίγη ζεστασιά όπου μπορούσαμε να τη βρούμε. Μα το χειρότερο δεν ήταν μόνο το κρύο. Ήταν πως, μέσα σε εκείνη την απέραντη παγωμένη θάλασσα, οι σκέψεις μας ταξίδευαν αλλού, στα σπίτια και στους ανθρώπους που μας περίμεναν μακριά.
Κι έτσι περάσαμε τα Χριστούγεννα εκείνα, με το σώμα να παλεύει με την παγωνιά και την καρδιά να μένει αγκυροβολημένη στη στεριά.

Η ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΣΤΗΝ ΟΔΗΣΣΟ
Την ειδυλλιακή αλλά και θαυμαστή αυτή θάλασσα, την πιο όμορφη που αρμενίστηκε μυριάδες φορές, αυτήν που γέννησε ήρωες και στα νερά της γράφτηκε η ιστορία του κόσμου, έπλευσα και εγώ ο τυχερός πολλές φορές. Μού έλαχε η τύχη να την ταξιδεύσω, να γνωρίσω την ομορφιά της, να γευτώ την αλμύρα της και να νανουριστώ στα κύματά της.
Το SAN DENIS έπλεε τακτικά στα νερά της. Ήταν κοντινά δρομολόγια, ένας πηγαιμός πέντε ημερών και άλλος τόσος ο γυρισμός.
Τα ταξίδια μας διασχίζοντας τα Στενά ήταν πάντα υπέροχα. Αντικρίζαμε ωραία τοπία και ήρεμες, γαλήνιες θάλασσες, δίχως κύμα, μέχρι τη στιγμή που μπαίναμε στο ανοιχτό πέλαγος της Μαύρης Θάλασσας. Για αυτήν λέγανε οι παλιοί ναυτικοί πως ήταν επικίνδυνη. Ψιθύριζαν πως αρκετά πλοία που ανοίχτηκαν στα νερά της δεν κατάφεραν ποτέ να πιάσουν λιμάνι. Πως ήταν μια θάλασσα ανεξιχνίαστη, γεμάτη ιστορίες και μύθους παγωμένους στον χρόνο, που οι άνθρωποι αδυνατούν να εξηγήσουν.
Και πραγματικά, παλιές γραφές λένε πως εκεί προσάραξε η Κιβωτός του Νώε. Άλλοι ισχυρίζονται πως στα βαθιά της στρώματα δεν υπάρχει ίχνος οξυγόνου· γι' αυτό και τα ναυάγια, μαζί με τους πνιγμένους ναυτικούς, παραμένουν εκεί κάτω ανέπαφα, σαν βαλσαμωμένα, διατηρώντας τη μορφή που είχαν τη στιγμή που βούλιαζαν.
Το αρχαίο της όνομα, Εύξεινος Πόντος, είναι μια σύνθετη λέξη από το «εύ» και το «ξένος», που κατ' ευφημισμόν υπονοούσε μια θάλασσα αφιλόξενη. Υπάρχουν αναφορές πως ο απύθμενος βυθός της, όπως και τα παράλιά της, αποτελούν σε μεγάλο βαθμό μια νεκρή φύση, δίχως ίχνος ζωής. Οι επιστήμονες δίνουν τις δικές τους εξηγήσεις, όμως κάποιες παλιές δοξασίες έλεγαν πως αυτό οφειλόταν σε μια πυρηνική έκρηξη της αρχαιότητας, υποστηρίζοντας πως στο άγνωστο παρελθόν η τεχνολογία ήταν πιο εξελιγμένη από τη σημερινή και έγινε η αιτία να καταστραφεί ολοσχερώς ο τότε κόσμος. Άλλοι μελετητές ισχυρίζονται πως πριν από χιλιάδες χρόνια, τα νερά της Μεσογείου ανυψώθηκαν λόγω ενός μεγάλου κατακλυσμού, υπερχείλισαν μέσω του Μαρμαρά προς μια τεράστια λίμνη γλυκού νερού και σχημάτισαν τη Μαύρη Θάλασσα.
Κατά τη μυθολογία, τις δύο αυτές θάλασσες χώριζαν οι Συμπληγάδες Πέτρες, τεράστιοι, κινούμενοι βράχοι που συνέθλιβαν κάθε πλοίο που επιχειρούσε να περάσει τον Βόσπορο. Μέχρι που ο Ιάσωνας με την Αργώ κατάφερε να τις διαβεί. Τότε οι βράχοι ρίζωσαν, σταθεροποιήθηκαν και άνοιξε για πάντα το πέρασμα. Το ίδιο το όνομα «Βόσπορος» αναλύεται ως «βούς» (αγελάδα) και «πόρος» (πέρασμα). Από εκεί ξέφυγε η Ιώ μεταμορφωμένη σε αγελάδα από τον Δία, ο οποίος ήθελε να την προστατεύσει από το μένος της Ήρας όταν εκείνη ανακάλυψε την παράνομη σχέση τους. Η Ήρα, όμως, για να την τιμωρήσει, της έστειλε έναν οίστρο, μια μύγα των βοδιών, να την καταδιώκει ασταμάτητα. Βασανισμένη από το μαρτύριο, η Ιώ περιπλανήθηκε σε όλη την Ελλάδα, ώσπου πέρασε τα στενά και διέφυγε.
Στην πρόσφατη ιστορία, οι Βυζαντινοί ονόμαζαν τον Βόσπορο απλά «Στενόν». Λόγω της τεράστιας στρατηγικής σημασίας του πορθμού, ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Κωνσταντίνος έχτισε εκεί την πρωτεύουσα του κράτους, την Κωνσταντινούπολη. Οι ακτές των στενών είναι πυκνοκατοικημένες, γεμάτες από τα πανέμορφα κτίρια της Πόλης, ενώ τους γύρω λόφους κοσμούν οθωμανικά ανάκτορα, όπως το Τοπ Καπί, και εμβληματικά μνημεία όπως η Αγία Σοφία και το Μπλε Τζαμί.
Μέσα από την ομίχλη τα έβλεπα όλα θαμπά, αλλά πλέον, καθώς τα ήξερα καλά, τα αποθαύμαζα ακουμπισμένος στα ρέλια της πρύμνης. Ο χειμώνας εκείνος που έδειχνε πως ερχόταν αμείλικτος, ήταν ένας εχθρός βαρύς, βγαλμένος από τα βάθη της Σιβηρίας. Το κρύο δεν ήταν απλώς τσουχτερό, αλλά στεγνό, κοφτερό σαν ξυράφι, και η ομίχλη υψωνόταν πυκνή και απόκοσμη, γεννημένη από τον παγωμένο βοριά που πάγωνε τις ανάσες μας πριν καν βγουν από το στόμα. Ακόμη και οι λαμαρίνες του SAN DENIS είχαν αρχίσει να πιάνουν ένα λεπτό, λευκό στρώμα παγετού. Παρ' όλα αυτά, στεκόμουν εκεί, μαρμαρωμένος μέσα στην πολική παγωνιά, κοιτάζοντας το απόκοσμο τοπίο δίχως να το χορταίνω.
Το πλοίο έπλεε σταθερά, έχοντας ρότα για την Οδησσό. Η Οδησσός ξεχώριζε για τα νεοκλασικά, ελληνικού ύφους κτίριά της, που στόλιζαν τους δρόμους και έδιναν μια νότα αρχοντικής ομορφιάς στην παγωμένη ατμόσφαιρα. Η ιστορία της ως σπουδαιότατο λιμάνι ξεκινούσε από τα αρχαία χρόνια, όταν ως αποικία των Μιλησίων διατηρούσε στενούς δεσμούς με τον ελληνισμό. Εδώ, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, είχαν καταφύγει αμέτρητοι κυνηγημένοι Έλληνες. Πολλοί προκόψανε στο εμπόριο, έκαναν μεγάλες περιουσίες και στήριξαν οικονομικά τον απελευθεβατικό αγώνα του '21. Είναι μια πόλη πλημμυρισμένη από ιστορικές μνήμες και νοσταλγικές εικόνες, με βαθιά πολιτισμική και πνευματική παράδοση στενά συνδεδεμένη με τους Έλληνες μετανάστες που οραματίστηκαν τη λευτεριά της πατρίδας, ιδρύοντας σε τούτα εδώ τα χώματα τη Φιλική Εταιρεία.
Το ημερολόγιο του πλοίου έγραφε 1974. Καθώς πλησιάζαμε στο λιμάνι της Οδησσού, βρεθήκαμε μπροστά σε ένα απερίγραπτο θέαμα — κάτι τόσο μεγαλειώδες, απόκοσμο και σπάνιο, που οι λέξεις δεν αρκούν για να το περιγράψουν: η θάλασσα, αργά αλλά σταθερά, μεταμορφωνόταν σε πάγο. Όσο πλέαμε προς τη στεριά, το παγόστρωμα γινόταν όλο και πιο συμπαγές, όλο και πιο βαθύ. Κάποια στιγμή, το SAN DENIS αναγκάστηκε να σταματήσει εντελώς. Η πλώρη μας δεν είχε πια τη δύναμη να σχίσει τον συμπαγή πάγο. Βάλαμε τη μηχανή στο ρελαντί, περιμένοντας τον πιλότο και το παγοθραυστικό που θα μας άνοιγαν δρόμο για να δέσουμε».
Από τα φινιστρίνια όσοι δεν αντέχαμε την παγωνιά, κι από την κουβέρτα οι πιο σκληραγωγημένοι, κοιτάζαμε εκστασιαμένοι: η θάλασσα είχε κοκκαλώσει, κι ακόμη και τα κύματα, ανασηκωμένα στον αέρα την ώρα της δράσης τους, είχαν παγώσει μετέωρα. Ήταν ένα θέαμα συγκλονιστικό, που δεν το χωρούσε ανθρώπηνος νους, όσα βιβλία ή φωτογραφίες κι αν είχε δει κανείς προηγουμένως. Μπορεί πολλοί να έχουν αντικρίσει στη ζωή τους παγωμένες λίμνες ή παγετώνες, αλλά όταν παγώνει η ίδια η ανοιχτή θάλασσα με τα κύματά της σε πλήρη κίνηση, το θέαμα αποκτά μια πρωτοφανή, ασύλληπτη ομορφιά.
Ο χειμώνας στη θάλασσα της Οδησσού, εκείνη την παγερή, αδυσώπητη βαρυχειμωνιά, έκανε την εικόνα της θάλασσας μεγαλειώδη. Το νερό, ακινητοποιημένο από το πολικό ψύχος, δημιουργούσε καταπληκτικούς σχεδιασμούς. Η θάλασσα διατηρούσε τη φυσική της ανάγλυφη μορφή, αλλά είχε πάρει ένα ολόλευκο, καθαρό χρώμα, σαν του χιονιού. Έμοιαζε ακίνητη, σαν ζωγραφισμένη στον καμβά από το χέρι σπουδαίου ζωγράφου.
Σε λίγο, φάνηκε ο πιλότος με τη λάντζα, συνοδευόμενος από το παγοθραυστικό. Μπήκαμε στη γραμμή —εκείνο μπροστά κι εμείς πίσω— και βάλαμε πλώρη για τον μώλο. Το παγοθραυστικό είναι ένα πλοίο ιδιαίτερο, με οξεία, βαριά ενισχυμένη και οδοντωτή πλώρη· με την ισχυρή πρόωση των μηχανών του, σκαρφαλώνει και σπάζει το παγόστρωμα με το ίδιο του το βάρος, διανοίγοντας ένα πλατύ κανάλι όπου το πλοίο που ακολουθεί μπορεί να πλέει ελεύθερα.
Γνωρίζοντας τόσα για την ιστορία αυτής της πόλης, και δίχως να λογαριάζω το κρύο, είχα βάλει σκοπό να την περιδιαβώ και να τη γνωρίσω από κοντά. Μόλις δέσαμε και οι Σοβιετικοί τελωνειακοί ολοκλήρωσαν τον έλεγχο των χαρτιών μας, κατεβήκαμε με μερικούς συναδέλφους τη σκάλα και ξεκινήσανε με τα πόδια για την πόλη, που απείχε μόλις λίγες εκατοντάδες μέτρα.
Σίγουρα, οι περισσότεροι άνθρωποι αδυνατούν να φανταστούν πώς είναι το κρύο όταν ο υδράργυρος πέφτει πολλούς βαθμούς κάτω από το μηδέν. Μόλις πατήσαμε στη στεριά, ένιωσα την παγωνιά να περονιάζει τα κόκαλά μου. Πριν προλάβουμε να διανύσουμε λίγα μέτρα, τα μέλη μου ξυλιάσανε και έγιναν δύσκαμπτα. Το κρύο ήταν τόσο αφόρητο, που το ένιωθα να με γρατζουνάει στο πρόσωπο σαν μαστίγιο που με χτυπούσε κατάμουτρα, ανελέητα. Οι άλλοι προχωρούσαν, όμως εγώ δεν μπορούσα να τους ακολουθήσω. Καθώς ήμουν μαθημένος στη ζεστασιά της μηχανής, μου ήταν αδύνατο να αντέξω τέτοια παγωνιά.
Εξάλλου, εκείνη την ημέρα, ολόκληρη η Οδησσός έμοιαζε με έναν απέραντο καταψύκτη. Οι κάτοικοι ήταν κλεισμένοι στα σπίτια τους και κάθε εργασία στο λιμάνι είχε ανασταλεί, είχε παγώσει κι αυτή. Όλη η χώρα τη χρονιά εκείνη, τέλη του '74, είχε πληγεί από ένα πρωτοφανές κύμα πολικού ψύχους, τόσο σφοδρό που κατάφερε να δαμάσει ακόμη και το αλμυρό νερό του πελάγους.
Νιώθοντας τα άκρα μου να κοκκαλώνουν σε σημείο που ο πόνος είχε γίνει ανυπόφορος, κατάλαβα πως η στεριά δεν με σήκωνε. Αποφάσισα να γυρίσω πίσω στη σιγουριά και τη ζεστασιά του πλοίου. Με γοργό βήμα πήρα τον δρόμο της επιστροφής. Αν και η απόσταση ήταν μικρή, τα πόδια μου είχαν ήδη ξυλιάσει τόσο πολύ, που δυσκολευόμουν πια να τα κουνήσω.
Προσπάθησα να τρέξω για να ζεσταθώ αλλά και να φτάσω νωρίτερα, να ξεφύγω από την απόλυτη παγωνιά. Όμως ήταν αδύνατο, καθώς ένιωθα όλο και περισσότερο το κορμί μου να ξυλιάζει, να παραδίδεται στο ψύχος. Ήμουν ντυμένος βαριά για να προστατευτώ, αλλά παρ' όλα αυτά ένιωθα το σώμα μου κατεψυγμένο και τον πόνο ανυπόφορο, κυρίως τα άκρα των ποδιών και των χεριών, εκεί όπου το αίμα ένιωθες να κοκκαλώνει. Ήταν ένας πόνος τόσο οδυνηρός, τόσο βαθύς, που το κορμί μου δεν μπορούσε πια να τον αντέξει.
Με χίλιες δυσκολίες, σέρνοντας τα πόδια μου, κατάφερα τελικά να ανέβω τη σκάλα του πλοίου. Ο πόνος είχε γίνει τόσο οξύς που ήθελα να βάλλω μια φωνή, να ουρλιάξω, αλλά δεν έβγαινε ήχος από το στόμα μου. Είχε παγώσει το πρόσωπό μου, είχαν παγώσει και οι φωνητικές μου χορδές.
Μόλις πάτησα στο κατάστρωμα, με όση δύναμη μου είχε απομείνει, ρίχτηκα στις σκάλες και κατέβηκα τρέχοντας στο μηχανοστάσιο. Πλησίασα την ηλεκτρογεννήτρια —τη μόνη μηχανή που δούλευε εκείνη την ώρα για να δίνει ρεύμα στο βαπόρι— και την αγκάλιασα με όση δύναμη μου είχε απομείνει, κολλώντας το κορμί μου πάνω στο ζεστό της μέταλλο, προσπαθώντας να κλέψω λίγη από τη θέρμη της για το ξυλιασμένο μου σώμα. Έμεινα εκεί ώρα πολλή, έχοντας χαθεί ο χρόνος, μέχρι που ένιωσα σιγά-σιγά το αίμα να κυκλοφορεί ξανά στις φλέβες μου, το κορμί μου να ξεπαγώνει, τα μέλη μου να αποκτούν ξανά κίνηση και τον αφόρητο πόνο να μαλακώνει και να υποχωρεί.
Την επόμενη μέρα, ξυπνώντας στο ζεστό μου κρεβάτι, κοίταξα έξω από το φινιστρίνι και αντίκρισα μια άλλη εικόνα: η θάλασσα είχε πια ξεπαγώσει. Ο καιρός είχε μαλακώσει και η πολική κακοκαιρία είχε υποχωρήσει, δίνοντας τη θέση της σε μια πιο ήρεμη μέρα. Σηκώθηκα νιώθοντας ακόμα τα σημάδια της παγωνιάς, με πόνους και ένα βαρύ μούδιασμα να πλανιέται στο κορμί μου. Κοιτάζοντας έξω, είδα κίνηση ανθρώπων στο ντοκ του λιμανιού και τους εργάτες της στεριάς να έχουν πιάσει ήδη δουλειά στο κατάστρωμα, ασχολούμενοι με τα εμπορευματοκιβώτια. Η ζωή στην ξένη χώρα ξαναβρήκε τον ρυθμό της και η ατμόσφαιρα γέμισε και πάλι από τον πολύβουο, οικείο θόρυβο του μεγάλου λιμανιού.

Ο ΑΓΡΙΟΣ ΚΑΙΡΟΣ
Αποπλέοντας από την Οδησσό, συναντήσαμε μια θεριεμένη θάλασσα. Ο καιρός ήταν χειμωνιάτικος, ο ουρανός σκοτεινός και ο άνεμος φυσούσε με τέτοια ορμή, που σήκωνε τεράστια κύματα. Το ένα πίσω από το άλλο υψώνονταν απειλητικά, χτυπούσαν με μανία το πλοίο και έσκαγαν πάνω του με έναν δυνατό, υπόκωφο θόρυβο.
Ο ουρανός είχε γίνει κατάμαυρος και το σκοτάδι του έσμιγε με το χρώμα της Μαύρης Θάλασσας. Οι αστραπές έσκιζαν τη σκοτεινιά και φώτιζαν για λίγες στιγμές το φοβερό θέαμα, ενώ οι βροντές αντηχούσαν τόσο δυνατά, που σκέπαζαν ακόμη και τον βρυχηθμό της θάλασσας. Ήταν μια εικόνα που δύσκολα μπορούσε να συλλάβει ο ανθρώπινος νους.
Όταν τα κύματα μάς άρπαζαν και μας σήκωναν ψηλά, φοβόμασταν μήπως το πλοίο κοπεί στα δύο. Φτάνοντας στην κορυφή, έμοιαζε να αιωρείται πάνω από μια άβυσσο. Ύστερα ακολουθούσε η αγωνιώδης κάθοδος, μέχρι το σκαρί να χτυπήσει με πάταγο στα νερά. Και πριν προλάβουμε να ηρεμήσουμε, περιμέναμε το επόμενο κύμα.
Μέσα σε τέτοια θαλασσοταραχή, ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τα όρια της δύναμής του. Όση γνώση κι αν έχει αποκτήσει, όσα επιτεύγματα κι αν έχει καταφέρει, υπάρχουν δυνάμεις της φύσης που δεν μπορεί να ελέγξει. Το πλοίο μας, παρά το γερό σκαρί και τις ισχυρές μηχανές του, έμοιαζε μικρό μπροστά στην αγριότητα του πελάγους.
Κι όμως, μέσα σε εκείνη την αγριάδα υπήρχε μια παράξενη ομορφιά. Μια ομορφιά που γέμιζε φόβο την καρδιά, αλλά συγχρόνως σε ανάγκαζε να κοιτάζεις. Τα αλμυρά νερά έπεφταν με ορμή πάνω στις χοντρές λαμαρίνες του πλοίου, ενώ ο άνεμος τα εκσφενδόνιζε πάνω στο σκαρί. Ο ήχος ήταν οξύς και ανατριχιαστικός. Το νερό πιτσιλούσε τα φινιστρίνια και άφηνε πάνω στα τζάμια αλμυρά σημάδια, περιορίζοντας τη θέα προς τα έξω.
Ήταν ένα θέαμα εφιαλτικό, που συγχρόνως φανέρωνε τη μεγαλοπρέπεια της φύσης. Ανάμεσα στον φόβο και στον θαυμασμό, ένιωθες πως βρισκόσουν μπροστά σε κάτι απόκοσμο. Ένας καλλιτέχνης που θα ζούσε μια τέτοια εμπειρία θα μπορούσε να βρει έμπνευση για έργα συγκλονιστικά. Ο Αρίων θα μπορούσε να τραγουδήσει τη δύναμη της θάλασσας, ενώ ο Ευριπίδης να αντλήσει από την αγριότητά της υλικό για μια τραγωδία γεμάτη πόνο και ανθρώπινη αγωνία. Γιατί η θάλασσα, όταν αγριεύει, δοκιμάζει όχι μόνο το πλοίο, αλλά και την ανθρώπινη ψυχή.
Το πλοίο συνέχιζε την πορεία του. Η προπέλα γύριζε αδιάκοπα και οι μηχανές δούλευαν για να κρατήσουν το σκαρί στην πορεία του, παρά την αντίσταση των νερών και του ανέμου. Ακούγαμε τις λαμαρίνες να τρίζουν κάτω από τις πιέσεις που δεχόταν το πλοίο. Κάθε τέτοιος ήχος μάς θύμιζε τις δυνάμεις που δοκίμαζαν το σιδερένιο κορμί του. Όμως το πλοίο ήταν γερό. Είχε κατασκευαστεί για να αντέχει στις δυσκολίες της θάλασσας και οι μηχανές του συνέχιζαν να δουλεύουν. Εμείς, οι ναυτικοί του, δεν μπορούσαμε να κάνουμε τίποτε άλλο παρά να εμπιστευόμαστε το σκαρί, τις μηχανές και την πείρα εκείνων που είχαν την ευθύνη της πορείας μας.
Εκείνες τις ώρες καταλάβαινες πως η ζωή του ναυτικού δεν ήταν μόνο ταξίδια και καινούργιοι τόποι. Ήταν και στιγμές που έπρεπε να αντιμετωπίσεις τον φόβο σου και να συνεχίσεις, ακόμη κι όταν όλα γύρω σου έμοιαζαν να απειλούν την ασφάλειά σου. Η θάλασσα δεν νοιαζόταν για την αγωνία μας. Ακολουθούσε τους δικούς της νόμους κι εμείς έπρεπε να μάθουμε να ζούμε με αυτούς.
Μπορεί να ταξιδεύεις χρόνια πάνω στη θάλασσα, να τη γνωρίζεις και να την αγαπάς, όμως δεν παύεις ποτέ να σέβεσαι τη δύναμή της. Κι όταν, ύστερα από μια δύσκολη δοκιμασία, ο καιρός αρχίζει να ημερεύει, νιώθεις βαθιά ανακούφιση. Τότε εκτιμάς ακόμη περισσότερο το γερό πλοίο που σε κράτησε ασφαλή και συνειδητοποιείς πόσο σημαντική είναι η ψυχραιμία στις δύσκολες ώρες.

ΤΟ ΚΙΤΡΙΝΟ ΠΟΥΚΑΜΙΣΟ
Η ζωή του ναυτικού δεν ήταν μόνο φουρτούνες, ταξίδια και γνωριμία με ξένους τόπους. Ήταν και ο καθημερινός αγώνας για το μεροκάματο. Οι μισθοί μας ήταν χαμηλοί και, για πολλούς από εμάς, δεν αρκούσαν για να καλύψουν τις ανάγκες μας. Έτσι, αναζητούσαμε τρόπους να αυξήσουμε το εισόδημά μας. Κάποιοι στρέφονταν στο κοντραπάντζο, ένα μικρεμπόριο που μπορούσε να αποφέρει σημαντικά κέρδη, αλλά έκρυβε και κινδύνους.
Αγοράζαμε προϊόντα από την Ελλάδα και τα πουλούσαμε κρυφά στα σοβιετικά λιμάνια. Ήταν κυρίως γυναικεία ενδύματα, μοντέρνα ρούχα, καλτσόν και τσίχλες ΙΟΝ, προϊόντα που εκεί ήταν δυσεύρετα και περιζήτητα. Το εμπόριο αυτό ήταν παράνομο και, αν μας ανακάλυπταν, οι συνέπειες μπορούσαν να είναι σοβαρές. Γι’ αυτό η επιλογή της κρυψώνας είχε μεγάλη σημασία. Έπρεπε να βρίσκουμε σημεία στο πλοίο όπου τα εμπορεύματα θα ήταν δύσκολο να εντοπιστούν.
Όταν φτάναμε σε κάποιο λιμάνι, έπρεπε να βρούμε τρόπο να περάσουμε τα εμπορεύματα από τους ελέγχους. Κάποιες φορές εξασφαλίζαμε τη συνεργασία φρουρών, δίνοντάς τους λίγα ρούβλια, ενώ άλλες φορές πουλούσαμε τα προϊόντα σε εργάτες του λιμανιού που είχαν άκρες. Τα κέρδη μπορούσαν να είναι μεγάλα, όμως τα σοβιετικά χρήματα δεν είχαν την ίδια αξία έξω από τη χώρα. Έτσι, όσα κερδίζαμε τα ξοδεύαμε συνήθως εκεί, σε αγορές και διασκέδαση. Για εμάς, τα λιμάνια δεν ήταν μόνο σταθμοί του ταξιδιού, αλλά και ευκαιρίες να αποκτήσουμε πράγματα που με τον μισθό μας δύσκολα θα μπορούσαμε να αγοράσουμε.
Στο πρώτο μου ταξίδι δεν είχα μαζί μου εμπορεύματα. Δεν γνώριζα ακόμη τα μυστικά αυτού του παράξενου εμπορίου ούτε είχα καταλάβει πόσο μεγάλη ζήτηση υπήρχε για ορισμένα προϊόντα. Ωστόσο, κατά την πρώτη μου έξοδο στη στεριά, συνέβη κάτι που έμελλε να αλλάξει τη στάση μου απέναντι σε αυτή την ευκαιρία.
Περπατούσα στον δρόμο και χάζευα τις βιτρίνες, όταν ένας νεαρός με πλησίασε. Μου μίλησε σε σπαστά ελληνικά και μου ζήτησε να του πουλήσω το πουκάμισο που φορούσα.
Ήταν ένα κίτρινο, μοντέρνο πουκάμισο που είχα αγοράσει πριν μπαρκάρω. Μου άρεσε ιδιαίτερα. Είχε δύο μπλε λωρίδες μπροστά, μία δεξιά και μία αριστερά, που του έδιναν ξεχωριστή εμφάνιση. Ευγενικά αρνήθηκα. Δεν είχα αγοράσει το πουκάμισο για να το πουλήσω, αλλά για να το φορώ.
Ο νεαρός, όμως, επέμενε. Ανέβαζε συνεχώς την προσφορά του, δίνοντάς μου ολοένα και περισσότερα ρούβλια. Στην αρχή δυσκολευόμουν να πιστέψω ότι κάποιος ήταν διατεθειμένος να πληρώσει τόσα χρήματα για ένα πουκάμισο που εγώ είχα αγοράσει στην Κύπρο πολύ φτηνότερα. Έκανα γρήγορα τους υπολογισμούς μου. Η διαφορά ανάμεσα στην τιμή που είχα πληρώσει και σε εκείνη που μου πρόσφερε ήταν τόσο μεγάλη, που άρχισα να βλέπω το πράγμα διαφορετικά.
Ευτυχώς, φορούσα από μέσα μια χοντρή φανέλα και από πάνω ένα βαρύ παλτό. Έτσι, χωρίς να μείνω εκτεθειμένος στο κρύο, έβγαλα το πουκάμισο στη μέση του δρόμου και του το πούλησα.
Όταν επέστρεψα στο πλοίο και διηγήθηκα στους συναδέλφους μου τι είχε συμβεί, εκείνοι με διαβεβαίωσαν πως είχα καταφέρει να το πουλήσω σε τιμή πολύ μεγαλύτερη από την αξία του στην αγορά εκείνης της χώρας. Η έκπληξή μου ήταν μεγάλη. Μέχρι τότε έβλεπα το πουκάμισο ως ένα ρούχο που είχα αγοράσει για τον εαυτό μου. Εκείνη τη στιγμή, όμως, κατάλαβα πως τα ίδια πράγματα μπορούσαν να αποκτήσουν εντελώς διαφορετική αξία από τόπο σε τόπο.
Το περιστατικό αυτό έγινε για μένα ένα μάθημα εμπορίου, χωρίς να χρειαστεί να καθίσω σε σχολική αίθουσα ή να διαβάσω κάποιο βιβλίο. Μου έδειξε πως εκεί όπου ένας άνθρωπος έβλεπε ένα απλό ρούχο, κάποιος άλλος έβλεπε κάτι σπάνιο και πολύτιμο.
Έτσι όταν επέστρεψα στην Ελλάδα, άρχισα να εφοδιάζομαι με εμπορεύματα για τα επόμενα ταξίδια μου. Εκείνο που ξεκίνησε τυχαία, με την πώληση ενός πουκαμίσου, εξελίχθηκε σιγά σιγά σε μια συστηματική ενασχόληση με το κοντραπάντζο. Έμαθα να ψάχνω τα προϊόντα που είχαν ζήτηση, να υπολογίζω το κόστος και το πιθανό κέρδος και να σκέφτομαι πώς θα τα μεταφέρω χωρίς να κινήσω υποψίες.
Δεν ήταν μια δραστηριότητα χωρίς κινδύνους. Το κέρδος ήταν δελεαστικό, αλλά το εμπόρευμα έπρεπε να φτάσει στον προορισμό του και να περάσει από ελέγχους που μπορούσαν ανά πάσα στιγμή να ανατρέψουν τα σχέδιά μου. Παρ’ όλα αυτά, για έναν νέο άνθρωπο που προσπαθούσε να βελτιώσει τη ζωή του με τα λιγοστά μέσα που διέθετε, η προοπτική ενός καλύτερου εισοδήματος ήταν δύσκολο να αγνοηθεί.
Και κάπως έτσι, χωρίς να το έχω σχεδιάσει από πριν, το πρώτο μου κοντραπάντζο έγινε η αρχή μιας καινούργιας περιπέτειας, που θα με έφερνε αντιμέτωπο όχι μόνο με τους κινδύνους του λαθρεμπορίου, αλλά και με την ευρηματικότητα, την απληστία και τις αντιφάσεις της ανθρώπινης φύσης.
Όσο περνούσε ο καιρός και ταξίδευα στα σοβιετικά λιμάνια, μάθαινα περισσότερα για τα κοντραπάντζα και τους τρόπους με τους οποίους μπορούσα να κερδίζουμε χρήματα. Οι παλιότεροι συνάδελφοι είχαν αποκτήσει πείρα και συχνά μου έδιναν συμβουλές, όχι μόνο για το εμπόριο, αλλά και για τις γνωριμίες που κάναμε όταν κατεβαίναμε στα λιμάνια. Για τις κοπέλες μου έλεγαν πως, αν ήθελα να ξανασυναντήσω κάποια, έπρεπε να της δίνω το μισό καλτσόν στην πρώτη συμφωνία και να κρατώ το άλλο μισό για αργότερα. Έτσι, θα υπήρχε πάντα μια αφορμή για να ξαναβρεθούμε. Για εκείνους, το εμπόρευμα μπορούσε να γίνει ένας τρόπος να διατηρούν μια γνωριμία και να εξασφαλίζουν τη συνέχειά της.
Η φτώχεια στη Σοβιετική Ένωση ήταν μεγάλη. Στα λιμάνια που επισκεπτόμασταν, έβλεπα κοπέλες που, μέσα στη δύσκολη οικονομική κατάσταση που ζούσαν, αναγκάζονταν να εκπορνεύονται για λίγα χρήματα. Για εμάς, τους ναυτικούς που ερχόμασταν από το εξωτερικό, ακόμη και κάποια μικρά χρηματικά ποσά είχαν διαφορετική αξία για εκείνες. Πίσω από τη συμπεριφορά τους μπορούσε κανείς να διακρίνει τη φτώχεια και την ανάγκη. Δεν ήξερα τις προσωπικές ιστορίες τους ούτε τι είχε οδηγήσει την καθεμιά σε αυτή τη ζωή. Έβλεπα, όμως, πως η ανέχεια μπορούσε να φέρει έναν άνθρωπο σε πολύ δύσκολη θέση, αναγκάζοντάς τον να κάνει πράγματα που ίσως, κάτω από διαφορετικές συνθήκες, να μην έκανε ποτέ.
Δεν άργησα να γνωρίσω μια κοπέλα που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση. Ήταν όμορφη, μελαχρινή, με μια χάρη που δεν περνούσε απαρατήρητη. Η πρώτη μας γνωριμία έγινε μέσα από το μικρεμπόριο. Συζητήσαμε, συμφωνήσαμε και στην αρχή όλα έμοιαζαν με μια συνηθισμένη συναλλαγή από εκείνες που έκαναν πολλοί ναυτικοί στα λιμάνια.
Όμως, πολύ γρήγορα ανακάλυψα πάνω της πράγματα που με έκαναν να την εκτιμήσω. Πέρα από την ομορφιά της, άρχισα να διακρίνω χαρίσματα που δεν είχαν καμιά σχέση με το εμπόριο. Με κέρδισαν η εξυπνάδα της, η ευγένειά της, ο τρόπος που συμπεριφερόταν και, πάνω απ’ όλα, ο χαρακτήρας της. Έπαψα να τη βλέπω μέσα από τη συναλλαγή που μας είχε φέρει κοντά. Την έβλεπα πρώτα ως άνθρωπο, ως φίλη, ως συνάνθρωπο. Δεν ήταν πια απλώς μια όμορφη κοπέλα που είχα γνωρίσει σ’ ένα ξένο λιμάνι. Ήταν ένας άνθρωπος με σκέψεις, αισθήματα και μια ξεχωριστή προσωπικότητα, στοιχεία που με έκαναν να τη σέβομαι και να θέλω να τη γνωρίσω καλύτερα.
Θυμήθηκα τότε τις συμβουλές των συναδέλφων μου για το μισό καλτσόν. Εγώ, όμως, δεν θέλησα να συμπεριφερθώ με αυτόν τον τρόπο. Δεν ήθελα να κρατώ κάτι από το εμπόρευμα για να δημιουργώ τεχνητά μια αφορμή για την επόμενη συνάντησή μας. Προτιμούσα να την αντιμετωπίζω με ειλικρίνεια και σεβασμό, όπως θα ήθελα να αντιμετωπίζουν κι εμένα.
Ίσως αυτή η στάση να βοήθησε να διατηρηθεί η γνωριμία μας για αρκετό καιρό. Οι συναντήσεις μας δεν περιορίζονταν πια σε μια συμφωνία για κάποιο προϊόν. Κάθε φορά που βρισκόμασταν, γνωρίζαμε καλύτερα ο ένας τον άλλο και η σχέση μας αποκτούσε όλο και μεγαλύτερη σημασία και για τους δυο μας.
Η ζωή του ναυτικού όμως, είχε τους δικούς της ρυθμούς και τις δικές της απαιτήσεις. Οι δουλειές στο μηχανοστάσιο, τα ταξίδια και οι μέρες στη θάλασσα γέμιζαν τον χρόνο μου, ενώ κάθε λιμάνι ήταν ένας προσωρινός σταθμός. Ήξερα πως, αργά ή γρήγορα, θα ερχόταν η ώρα του απόπλου και θα έπρεπε να αφήσω πίσω μου τον τόπο και τους ανθρώπους που είχα γνωρίσει, ακόμη κι εκείνους με τους οποίους είχα προλάβει να δεθώ.
Έτσι έγινε και με εκείνη την κοπέλα. Όταν ήρθε η ώρα να ξεμπαρκάρω από το πλοίο, η γνωριμία μας έμεινε πίσω, μαζί με τόσες άλλες εικόνες από εκείνα τα ταξίδια. Δεν ήταν, όμως, μια συνηθισμένη ανάμνηση. Θυμόμουν την ομορφιά της, αλλά περισσότερο θυμόμουν τον χαρακτήρα της, την ευγένεια και την εξυπνάδα της.
Τα χρόνια πέρασαν και πολλά από εκείνα που έζησα ως ναυτικός ξεθώριασαν στη μνήμη μου. Ορισμένες εικόνες, ωστόσο, έμειναν ζωντανές. Ανάμεσά τους και η γνωριμία με εκείνη τη μελαχρινή κοπέλα, που ξεκίνησε μέσα από μια απλή εμπορική συναλλαγή και εξελίχθηκε σε κάτι πιο ανθρώπινο.
Τελικά, από τα ταξίδια δεν παίρνει κανείς μαζί του μόνο τα χρήματα που κέρδισε ή τα πράγματα που αγόρασε. Κρατά και τις στιγμές που έζησε, τους ανθρώπους που γνώρισε και τις αναμνήσεις που, ακόμη κι όταν όλα έχουν τελειώσει, εξακολουθούν να του προκαλούν ένα γλυκό συναίσθημα. 

Η ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ ΤΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ
Από την Οδησσό, φορτωμένοι με ξυλεία, ξεκινήσαμε το ταξίδι της επιστροφής στην Ελλάδα. Πρώτος μας σταθμός ήταν η Ελευσίνα, όπου ξεφορτώσαμε μέρος του φορτίου. Στη συνέχεια, κατευθυνθήκαμε στην Πρέβεζα, όπου αφήσαμε άλλη ποσότητα ξυλείας. Τελευταίος μας σταθμός ήταν το Ναύπλιο. Περάσαμε από τη διώρυγα της Κορίνθου και φτάσαμε στην όμορφη παραθαλάσσια πολιτεία της Αργολίδας, όπου ξεφορτώσαμε και την υπόλοιπη ξυλεία.
Το Ναύπλιο, με τα παλιά σπίτια και τα στενά δρομάκια του, απλωνόταν κάτω από το επιβλητικό Παλαμήδι. Στην είσοδο του λιμανιού ξεχώριζε το Μπούρτζι, το μικρό νησάκι με το παλιό φρούριο, που έμοιαζε να φυλάει την είσοδο του κόλπου. Ακριβώς απέναντι δέσαμε για να ξεφορτώσουμε.
Όσο να τελειώσει το ξεφόρτωμα, περιδιαβήκαμε την πόλη. Χαθήκαμε στα πλακόστρωτα σοκάκια με τις ανθισμένες βουκαμβίλιες, ήπιαμε έναν βαρύ ελληνικό καφέ στην πλατεία Συντάγματος και νιώσαμε για λίγο τη σιγουριά της στεριάς, μακριά από το διαρκές μούγκρισμα των μηχανών. Ήταν μια μικρή ανάσα δροσιάς πριν μας ξανακλείσει η λαμαρίνα.
Όταν ολοκληρώθηκε η εκφόρτωση, το πλοίο ήταν έτοιμο για απόπλου. Το καινούργιο μας ταξίδι ήταν και πάλι προς την Οδυσσό. Αφού σαβουρώσαμε, βιράραμε τις άγκυρες, λύσαμε τους κάβους και ανοιχτήκαμε στο πέλαγος.
Αφήνοντας πίσω τον Αργολικό, πλέαμε πια στο Αιγαίο με πορεία προς τα στενά των Δαρδανελλίων. Βλέπαμε τα νησιά να ξεπροβάλλουν στον ορίζοντα, άλλα καθαρά και άλλα θαμπά, σαν ζωγραφιές πάνω στο γαλάζιο φόντο της θάλασσας. Ο ουρανός ήταν καθαρός και η θάλασσα γαλήνια, με ένα βαθύ γαλάζιο χρώμα που έμοιαζε να ενώνεται μακριά με τον ορίζοντα. Μόνο οι άσπροι αφροί που άφηνε πίσω της η προπέλα έσπαζαν τη μονοτονία της, σχηματίζοντας μια λευκή δαντέλα που γρήγορα χανόταν στο νερό.
Στην αρχή, ο καιρός ήταν ευχάριστος και η πελαγίσια δροσιά έκανε το ταξίδι υποφερτό. Σύντομα, όμως, άρχισε να υποχωρεί. Ένας ζεστός αέρας ερχόταν από τον νότο και τα νοτιοανατολικά, μεταφέροντας τη θερμότητα των άνυδρων περιοχών της Βόρειας Αφρικής. Όσο περνούσε η ώρα, η ζέστη γινόταν εντονότερη και στον ορίζοντα απλωνόταν μια θολή άχνα, που έσβηνε τα περιγράμματα της στεριάς.
Σε λίγο, ο καιρός είχε αλλάξει εντελώς. Η ατμόσφαιρα έγινε αποπνικτική και η ζέστη σχεδόν ανυπόφορη. Ο αέρας έκαιγε τα πρόσωπά μας, η ανάσα μας βάραινε και μια λεπτή, κοκκινωπή σκόνη άρχισε νακάθεται πάνω στις κουπαστές.
Ήταν ο σορόκος, ένας θερμός άνεμος που πνέει από τον νότο ή τα νοτιοανατολικά. Ξεκινά συνήθως από τις ξηρές εκτάσεις της Σαχάρας και, καθώς περνά πάνω από τη Μεσόγειο, φορτώνεται με υγρασία. Πάνω στο πλοίο, όμως, δεν μας απασχολούσε από πού ερχόταν ο άνεμος ούτε τα γεωγραφικά του χαρακτηριστικά. Μας ένοιαζε μόνο που μας έκοβε την ορατότητα και στέγνωνε τα λαρύγγια μας.
Νιώθαμε μόνο τη θερμή του ανάσα να μας εξαντλεί και νοσταλγούσαμε τη δροσιά που μας συντρόφευε λίγες ώρες νωρίτερα.
Καθώς συνεχίζαμε το ταξίδι μας προς τον βορρά, σιγά σιγα, η ζέστη άρχισε να υποχωρεί. Ο καυτός αέρας έδωσε τη θέση του σε μια ευχάριστη δροσιά και αργότερα μια ψύχρα άρχισε να γίνεται αισθητή. Από τη ζέστη που μας είχε εξαντλήσει περάσαμε σταδιακά στο κρύο, που όσο προχωρούσαμε γινόταν πιο έντονο.
Περάσαμε τα στενά των Δαρδανελλίων, με τις ακτές και τα τοπία τους να απλώνονται δεξιά κι αριστερά μας. Μπήκαμε στη Θάλασσα του Μαρμαρά και συνεχίσαμε προς τον Βόσπορο. Όταν διασχίσαμε και αυτόν, βρεθήκαμε στη Μαύρη Θάλασσα. Το τοπίο άλλαζε και μαζί του άλλαζε και η αίσθηση του ταξιδιού. Η ζεστασιά του νότου είχε μείνει πίσω μας και το κρύο του Βορρά απλωνόταν μπροστά μας. Η Μαύρη Θάλασσα ανοιγόταν μπροστά μας και το πλοίο συνέχιζε την πορεία του προς την Οδυσσό.
Αφήναμε πίσω μας τη Μεσόγειο με το φως και τη ζεστασιά της, και μπαίναμε σε έναν διαφορετικό κόσμο. Δεν το καταλάβαινα τότε, όμως όσο μεγάλωνε η απόσταση από την πατρίδα, τόσο περισσότερο θα μάθαινα τι σημαίνει να είσαι ναυτικός και να κουβαλάς μαζί σου τη νοσταλγία του τόπου σου.
Όταν το πλοίο έδεσε στον μεγάλο ντόκο της Οδησσού, μόλις είχα τελειώσει τη βάρδιά μου. Ανέβηκα από το μηχανοστάσιο και στάθηκα στην πρύμνη, αγναντεύοντας το λιμάνι. Μπροστά μου ήταν δεμένα πολλά πλοία, με σημαίες από διάφορες χώρες. Ανάμεσά τους ξεχώρισα ένα τάνκερ με ελληνική σημαία.
Αμέσως σκέφτηκα μήπως βρισκόταν πάνω του και κάποιος Κύπριος. Είχα πολύ καιρό να μάθω νέα από την πατρίδα και λαχταρούσα να ακούσω ειδήσεις για τον τόπο μου. Ήταν τα χρόνια μετά την τουρκική εισβολή του 1974 και με βασάνιζε η αγωνία για το πώς περνούσε ο κόσμος στη μοιρασμένη μου πατρίδα. Αναρωτιόμουν τι να απέγιναν οι άνθρωποί μας και πώς ζούσαν μέσα στις δύσκολες εκείνες συνθήκες.
Πέρασε τότε από το μυαλό μου και μια άλλη σκέψη. Μήπως ανάμεσα στους ναυτικούς του ελληνικού τάνκερ βρισκόταν κάποιος χωριανός μου; Από τη Χλώρακα, το μικρό μου χωριό, είχαν φύγει για τα καράβια δύο νεαροί, λίγο καιρό πριν από μένα. Πρώτος είχε φύγει ο Πασχαλάκης ο Φουαρτάς και, λίγο αργότερα, ο Γιαννάκης ο Πολεμίτης, που πήγε να τον συναντήσει.
Ήταν και οι δύο μεγαλύτεροί μου. Βλέποντας πως εκείνοι δεν φοβήθηκαν να αφήσουν τον τόπο τους και να ξενιτευτούν, έπαιρνα κι εγώ θάρρος. Σκεφτόμουν πως, αφού τόλμησαν εκείνοι, γιατί να φοβηθώ εγώ; Έτσι, έχοντάς τους ως παράδειγμα, πήρα τη μεγάλη απόφαση και μπαρκάρησα.
Και τώρα βρισκόμουν εδώ, σε μια μακρινή ξένη γη, με το βλέμμα καρφωμένο στο ελληνικό τάνκερ. Μέσα μου ξυπνούσαν οι αναμνήσεις από το χωριό μου και η ελπίδα πως ίσως συναντούσα κάποιον από το χωριό μου. Ένα γνώριμο πρόσωπο, μια κουβέντα στην κυπριακή διάλεκτο, μια είδηση από την πατρίδα θα αρκούσε για να με φέρει, έστω και για λίγο, πιο κοντά στον τόπο που νοσταλγούσα.
Κούνησα το κεφάλι πέρα-δώθε, σαν να ήθελα να διώξω από μέσα μου τις νοσταλγικές σκέψεις. Μα όσο κι αν προσπαθούσα να ξεφύγω, εκείνες επέστρεφαν. Αν ήταν δυνατόν, σκέφτηκα, μέσα σ’ ολόκληρο τον κόσμο να συναντούσα κάποιον από το χωριό μου!
Η Γη είχε τότε περίπου τέσσερα δισεκατομμύρια κατοίκους κι εγώ καταγόμουν από ένα μικρό χωριό, τη Χλώρακα, με μόλις χίλιους πεντακόσιους ανθρώπους. Ένα φτωχό χωριό, όπου εκείνα τα δύσκολα χρόνια η εργασία ήταν λιγοστή και οι ευκαιρίες για τους νέους περιορισμένες. Όποιος ήθελε να προκόψει, συχνά δεν είχε άλλη επιλογή από το να φύγει μακριά, παίρνοντας μαζί του λίγα πράγματα και μια μεγάλη ελπίδα: να βρει κάπου μια δουλειά και να χτίσει ένα καλύτερο αύριο.
Έτσι είχαν σκεφτεί και ο Πασχαλάκης με τον Γιαννάκη. Η ιδέα τους ήταν να μπαρκάρουν στα καράβια και, όταν θα έφταναν σε κάποιο αμερικανικό λιμάνι, να εγκαταλείψουν το πλοίο και να μείνουν εκεί. Η Αμερική φάνταζε στα μάτια τους σαν μια χώρα της επαγγελίας, πλούσια και γεμάτη ευκαιρίες. Έτσι τουλάχιστον την παρουσίαζαν οι εφημερίδες και οι ταινίες που βλέπαμε στα σινεμά. Ήταν ένας μακρινός τόπος όπου, όπως ονειρεύονταν οι νέοι της εποχής, μπορούσε κάποιος να ξεκινήσει από το μηδέν και, με δουλειά και λίγη τύχη, να αλλάξει τη ζωή του.
Με αυτό το όνειρο αποφάσισε να ξενιτευτεί ο Πασχαλάκης και, με τις ίδιες προσδοκίες, τον ακολούθησε αργότερα ο φίλος του, ο Γιαννάκης. Ίσως δυο χρόνια, ίσως και περισσότερο μετά τη δική τους αναχώρηση, πήρα κι εγώ τη μεγάλη απόφαση να μπαρκάρω. Η σκέψη πως δύο νέοι από το μικρό μου χωριό είχαν ανοίξει τα πανιά τους για τον κόσμο μού έδινε θάρρος να κάνω κι εγώ το ίδιο.
Έφυγαν, όμως, και από τότε κανείς δεν είχε νέα τους. Ούτε οι φίλοι ούτε οι συγγενείς γνώριζαν τι είχαν απογίνει. Κοιτάζοντας το ελληνικό τάνκερ στον ντόκο της Οδησσού, αναρωτιόμουν μήπως είχαν καταφέρει να φτάσουν στην Αμερική και να βρουν εκεί τη θέση τους. Ύστερα από τόσο καιρό, έλεγα μέσα μου, κάπου θα είχαν βολευτεί. Ίσως να εργάζονταν σε κάποιο εστιατόριο, πλένοντας πιάτα ή κάνοντας οποιαδήποτε άλλη δουλειά θα τους εξασφάλιζε το καθημερινό τους ψωμί.
Δεν ήταν εύκολες δουλειές, ούτε αυτές που ονειρευόταν ένας νέος όταν ξεκινούσε για την ξενιτιά. Μα για όποιον έφτανε σε μια ξένη χώρα χωρίς χρήματα, γνωριμίες και στήριγμα, ακόμη και η πιο ταπεινή εργασία μπορούσε να γίνει η αρχή μιας καινούργιας ζωής. Το σημαντικό ήταν να σταθεί πρώτα στα πόδια του και, με τον καιρό, να αναζητήσει μια καλύτερη ευκαιρία.
Η Αμερική ήταν ο μεγάλος στόχος των δύο χωριανών μου. Πίστευαν πως εκεί, σε εκείνη την πλούσια χώρα της Δύσης, ίσως να τους περίμενε η ευκαιρία που δεν μπορούσαν να βρουν στο χωριό τους. Ήθελαν να πιάσουν την καλή, όπως λέγαμε τότε, και να ξεφύγουν από τη φτώχεια που τους κρατούσε πίσω.
Κι εγώ, εκείνη τη στιγμή, δεν ήθελα τίποτε περισσότερο από το να μάθω τι απέγιναν. Αν ένας από τους δύο βρισκόταν πάνω στο τάνκερ, ίσως θα μπορούσα να μάθω νέα από τη Χλώρακα, να ακούσω γνώριμες λέξεις και να νιώσω, έστω και για λίγο, πως η πατρίδα δεν ήταν τόσο μακριά όσο την ένιωθα.
Ο νόστος γεννήθηκε μέσα στις ψυχές των ανθρώπων που ταξίδεψαν μακριά από τις φτωχές πατρίδες τους, αναζητώντας μια καλύτερη μοίρα. Μεγάλωσε και θέριεψε μέσα στον ιδρώτα και στον πόνο τους, μέσα στις στερήσεις και στις θυσίες τους, με αντάλλαγμα την ελπίδα για μια καλύτερη ζωή, για λίγο ψωμί, για εργασία και αξιοπρέπεια.
Σε μένα γεννήθηκε και ρίζωσε όταν ξεκίνησα το μεγάλο θαλασσινό μου ταξίδι, παίρνοντας τους δρόμους του κόσμου με την ελπίδα ενός καλύτερου μέλλοντος. Τότε δεν ήξερα πόσο βαθιά θα χαραζόταν μέσα μου η νοσταλγία για όσα άφηνα πίσω.
Οι σκέψεις έτρεχαν και οι θύμησες με γύριζαν διαρκώς στο χωριό μου. Μια θλίψη με κυρίευσε, καθώς είχα πολύ καιρό να επικοινωνήσω με τους δικούς μου. Είχα ξενιτευτεί για να βρω δουλειά και να φτιάξω το μέλλον μου, όμως τώρα, μέσα στην απομόνωση μιας ξένης χώρας, ένιωθα μια αφόρητη λαχτάρα για όλα όσα είχα αφήσει πίσω. Ήταν μια νοσταλγία που πονούσε σαν κοφτερή μαχαιριά, ένα συναίσθημα που μόνο όσοι έχουν ξενιτευτεί μπορούν να καταλάβουν πραγματικά.
Μου έλειπαν οι τόποι και οι άνθρωποί μου. Οι δικοί μου, τα αδέλφια και οι συγγενείς, οι φίλοι, οι γνώριμες φωνές και οι μικρές καθημερινές στιγμές που κάποτε περνούσαν απαρατήρητες. Τώρα όλα αυτά αποκτούσαν άλλη αξία. Μακριά από την πατρίδα, ακόμη και τα πιο απλά πράγματα γίνονταν πολύτιμα. Αυτός ήταν ο νόστος μου, πικρός και οδυνηρός, ένας πόνος που δεν μπορούσε να γιατρέψει ούτε η δουλειά ούτε η ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο.
Με το μυαλό θολωμένο από τις αναμνήσεις, κατέβηκα από το πλοίο μας και πήρα τον δρόμο πάνω στον ντόκο, προς το ελληνικό τάνκερ. Με οδηγούσε μια ελπίδα που δεν τολμούσα να ομολογήσω ούτε στον εαυτό μου. Ίσως να συναντούσα κάποιον από τους χωριανούς μου.
Όταν πλησίασα, σήκωσα το χέρι για να κάνω αντήλιο και αγνάντεψα προσεκτικά το κατάστρωμα. Σε λίγο ξεχώρισα έναν ναύτη σκυμμένο δίπλα στο κατάρτι, να ματσακονίζει με δύναμη τη σκουριά. Ο μεταλλικός ήχος από τα χτυπήματα του ματσακονιού πάνω στις χοντρές λαμαρίνες ακουγόταν δυνατά.
Το τάνκερ είχε ξεφορτώσει και δεν είχε ακόμη πάρει έρμα, γι’ αυτό το κατάστρωμά του υψωνόταν πολλά μέτρα πάνω από την επιφάνεια του νερού. Προχώρησα προς την ανεμόσκαλα που ήταν κρεμμασμένη στο πλευρό του πλοίου και άρχισα να ανεβαίνω προσεκτικά. Όταν έφτασα στο κατάστρωμα, κατευθύνθηκα προς τον ναύτη που συνέχιζε τη δουλειά του.
Δεν είχα κάποιον ιδιαίτερο λόγο να τον πλησιάσω. Κι όμως, ένα παράξενο συναίσθημα με έσπρωχνε προς το μέρος του. Ήταν σαν ένα ανεξήγητο προαίσθημα, μια εσωτερική παρόρμηση που δεν μπορούσα να εξηγήσω. Τα βήματά μου με οδηγούσαν κοντά του, λες και κάτι μέσα μου επέμενε πως έπρεπε να πάω να τον χαιρετήσω.
Όταν έφτασα κοντά του, τον χαιρέτησα με δυνατή φωνή, για να καλύψω τον θόρυβο του ματσακονιού. Εκείνος ξαφνιάστηκε, σταμάτησε απότομα τη δουλειά του και γύρισε προς το μέρος μου.
Μόλις αντίκρισα το πρόσωπό του, έμεινα άναυδος. Δεν μπορούσα να πιστέψω αυτό που έβλεπαν τα μάτια μου. Το ίδιο ξαφνιασμένος έμεινε κι εκείνος.
Ήταν ο Πασχαλάκης!
Για λίγες στιγμές κοιταζόμασταν χωρίς να μπορούμε να πιστέψουμε αυτό που συνέβαινε. Μέσα σ’ ένα ξένο λιμάνι, σε μια μακρινή χώρα, εκεί όπου οι πιθανότητες να συναντήσω έναν άνθρωπο από το χωριό μου ήταν ελάχιστες, είχα μπροστά μου έναν δικό μου, έναν χωριανό που είχα σκεφτεί λίγο νωρίτερα και για την τύχη του οποίου αναρωτιόμουν.
Εκείνη τη στιγμή, ο ντόκος της Οδησσού δεν μου φαινόταν πια τόσο μακρινός και ξένος. Μπροστά μου στεκόταν ένας άνθρωπος από τη Χλώρακα, ένας ζωντανός δεσμός με την πατρίδα και τους ανθρώπους που είχα αφήσει πίσω. Χωρίς να το περιμένω, μέσα σε μια ξένη χώρα, είχα συναντήσει ένα κομμάτι του τόπου μου.
Έτσι είναι η ζωή του ναυτικού. Σκληρή, γεμάτη κινδύνους, στερήσεις και ατέλειωτα ταξίδια. Κι όμως, όσο μακριά κι αν τον οδηγήσουν οι θάλασσες, η καρδιά του μένει δεμένη με την πατρίδα του. Γιατί η νοσταλγία δεν μετριέται με τις αποστάσεις. Μετριέται με την αγάπη για τους ανθρώπους και τους τόπους που αφήσαμε πίσω.
Κι εκεί, στον ντόκο της Οδησσού, μέσα στη μακρινή ξενιτιά, κατάλαβα για άλλη μια φορά πόσο βαθιά μπορεί να ριζώσει μέσα στον άνθρωπο ο νόστος.

ΑΦΡΟΔΙΣΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ
Τα λιμάνια παντού στον κόσμο αποτελούν συνήθως αγορές έρωτος και ναρκοτικών ουσιών. Εκεί, ξέμπαρκοι ναύτες, μοναχικοί διαβάτες που ψάχνουν καράβι να μπαρκάρουν, ή πληρώματα πλοίων που δένουν για να ξεφορτώσουν, γυρεύουν θαλπωρή σε μια αγκαλιά σαρκικής απόλαυσης ύστερα από πολυήμερα ταξίδια σε θάλασσες και ωκεανούς. Άλλοτε οι πόρνες σουλατσάρουν μόνες, προσπαθώντας να πουλήσουν το κορμί τους, και άλλοτε οι προαγωγοί εμφανίζονται πρόθυμοι να ξεναγήσουν τα πληρώματα σε ναούς διασκέδασης και λαγνείας. Λαγνείας και απόλαυσης σαρκικής, συνήθως συμβατικής και κλασικής, αλλά και αιρετικής, ανορθόδοξης, πέραν των παραδεδομένων αξιών. Παζάρια ναρκωτικών ουσιών και αγοραίου έρωτος, σε συχνότητες διασυρμού της αξιοπρέπειας· βαποράκια χωρίς αναστολές, γυναίκες έκδοτες και νταβατζήδες άθλιοι, εκμεταλλευτές χωρίς αιδώ, που έχοντας μόνη έγνοια το κέρδος, ξεπερνούν τα όρια της ηθικής, της αξιοπρέπειας και της ευτέλειας.
Σε ορισμένα λιμάνια, νέες γυναίκες και μικρά κοριτσάκια περιμένουν σε παράταξη τους πελάτες, ενώ όσοι ναυτικοί δεν γνωρίζουν τα κατατόπια ή αναζητούν κάτι περισσότερο, απευθύνονται στους μεσάζοντες και τους εμπόρους για να τους εξυπηρετήσουν. Ανάλογα με την αυστηρότητα του νόμου σε κάθε χώρα και λιμάνι, τα πράγματα είναι διαφορετικά.
Όταν από την Οδυσσό φτάσαμε στο Μπάρι, πριν ακόμα τελειώσει το δέσιμο του πλοίου στον μώλο, κάποιοι ντόπιοι δρασκέλισαν τα ρέλια και ανέβηκαν στο πλοίο. Το γεγονός ότι στην Ιταλία απλοί πολίτες είχαν το δικαίωμα να επιβιβάζονται σε ελλιμενισμένα, υπό ξένη σημαία πλοία με παραξένεψε, καθώς σε προηγούμενα λιμάνια, σε πολλές χώρες, αυτό επιτρεπόταν μόνο σε τελωνειακούς και εργάτες του λιμανιού.
Με τα λαδωμένα ρούχα της δουλειάς, στεκόμουν στην πόρτα που οδηγούσε στο μηχανοστάσιο και έβλεπα το σουλατσάρισμά τους. Παρακολουθούσα όσα συνέβαιναν, μη έχοντας τι άλλο να κάνω έως ότου τελειώσει η βάρδιά μου. Στέκοντας λίγο μακρύτερα από τα δρώμενα και παρατηρώντας τα πάντα, εύκολα κατάλαβα τα παιχνίδια και τα κόντρα-πάζαρα που διαμείβονταν μεταξύ πληρώματος και επισκεπτών.
Συναλλαγές με εμπορεύματα από άλλες χώρες, που συνηθίζαμε να αγοράζουμε και να εμπορευόμαστε εμείς οι ναυτικοί: ρολόγια Seiko από την Ιαπωνία, φωτογραφικές μηχανές Zenit από τη Σοβιετική Ένωση, αλλά και ουσίες από φτηνές χώρες, κυρίως της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής. Θυμάμαι μια φορά στη Νιγηρία, φουντάραμε έξω από το λιμάνι για πετρέλευση, οπότε από τις λάντζες που μας πλεύρισαν, τελωνειακοί αξιωματικοί και απλοί εργάτες μας πρόσφεραν πάμφθηνα κάθε είδους τέτοιες ουσίες, με αντάλλαγμα τσιγάρα πολυτελείας, κυρίως Rothmans.
Μέσα σ’ αυτή την έξαρση της συναλλαγής, έπιασε το μάτι μου έναν ντόπιο νεαρό να συζητά με το καμαροτάκι του πλοίου και ύστερα να περπατούν μαζί και να μπαίνουν στην καμπίνα του, στο βάθος του διαδρόμου. Σκέφτηκα πως θα του έδειχνε κάτι να του πουλήσει, ή ακόμα ότι μπορεί να τα είχαν βρει μεταξύ τους, γιατί κανείς δεν ξέρει τι κρύβει μέσα του ο διπλανός του, αν είναι ετερόφυλος ή κάτι άλλο. Το καμαροτάκι έδειχνε νέος σοβαρός και ανδροπρεπής, που δύσκολα ο νους κάποιου θα πήγαινε σε άλλες σκέψεις. Όμως τα μάτια μου είχαν δει πολλά, τόσα πολλά, που τίποτα πια δεν με ξάφνιαζε.
Στον χρόνο που ακολούθησε, φάνηκε καθαρά πως άλλα πράγματα έκαναν εντός της καμπίνας και όχι κόντραπάζα. Δεν ήταν μόνο γιατί έκαναν ώρα πολλή μέσα, ήταν και γιατί μετά τον απόπλου μας, σε λίγες μέρες, ο καμαρότος φάνηκε πως είχε κολλήσει μια βαριά αφροδίσια αρρώστια.
Η ομοφυλοφιλία έχει αποδειχθεί πως έχει γενετικό υπόβαθρο, το οποίο, σε συνδυασμό με περιβαλλοντικές επιρροές, διαμορφώνει τον άνθρωπο. Οι περισσότεροι γεννιούνται με αυτή την προδιάθεση και δεν πρόκειται για μια επιλογή που κάνουν αργότερα στη ζωή τους. Στο απλό κοινό των ανθρώπων αυτό θεωρούνταν τότε κακό έως και έγκλημα, ενώ για τους πιο ανοιχτόμυαλους και μορφωμένους, αποτελούσε απλώς έναν διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό.
Οι επιστημονικές μελέτες τονίζουν πως σε αυτές τις σεξουαλικές επαφές χρειάζεται ιδιαίτερη προφύλαξη, καθώς ένεκα της κοινωνικής κατακραυγής και της αναγκαστικής μυστικότητας, πολλοί εμπλέκονταν σε εφήμερες σχέσεις με συχνή εναλλαγή συντρόφων, με αποτέλεσμα οι ασθένειες να μεταδίδονται ευκολότερα.
Η ίδια απειλή από μολυσματικές και λοιμώδεις νόσους εγγυμονεί και για τους ναυτικούς, λόγω του απομονωμένου περιβάλλοντος στο οποίο διαβιούν και των ιδιαίτερων συνθηκών εργασίας τους. Από μελέτες έχει αποδεδειχθεί πως, αντίθετα με ό,τι πιστεύει ο πολύς κόσμος, οι περισσότεροι θάνατοι ναυτικών στο παρελθόν δεν οφείλονταν σε ατυχήματα και πνιγμούς, αλλά σε λοιμώδεις ασθένειες — και κυρίως σε αφροδίσια νοσήματα, την εποχή που αυτά δεν ήσαν ακόμα ιάσιμα.
Είναι, λοιπόν, γεγονός αναμφισβήτητο πως οι ναυτικοί κινδυνεύουν από ένα ευρύ φάσμα ασθενειών που προέρχονται από το σεξ, καθώς πολλοί δεν παίρνουν τις απαραίτητες προφυλάξεις. Πολύ τακτικές παθήσεις που ταλαιπώρησαν γενιές ναυτικών είναι οι έρπητες, οι κόνδυλοι, οι ψείρες και η βλεννόρροια. Σίγουρα πολλοί κόλλησαν και πολύ πιο επικίνδυνες, βαριές ασθένειες, αλλά επειδή κουβαλούσαν μεγάλο στίγμα, κανείς δεν τις ανέφερε· αντίθετα με τις πιο συνηθισμένες, που τις συζητούσαν μεταξύ τους σχεδόν σαν να επρόκειτο για μια απλή γρίπη ή ένα κρυολόγημα.
Το μικρό καμαροτάκι, λοιπόν, κόλλησε σκουλαμέττο. Για μερικές στιγμές σεξουαλικής ηδονής, στις οποίες μάλλον δεν μερίμνησε να λάβει προφυλάξεις, η κακή η ώρα τού έφερε πολλά δεινά, αφόρητο πόνο και ταλαιπωρία. Στη βιασύνη του ίσως, ή στην ανημποριά μπροστά στην πλήρη απόλαυση, βιάστηκε να παραδοθεί σε σεξουαλικές ορέξεις χωρίς προφύλαξη. Για λίγες στιγμές λάγνες, που γρήγορα τελείωσαν, δεν ενέργησε σωστά και δεν προφύλαξε τον εαυτό του.
Και να τώρα, ύστερα από λίγες μέρες μέσα στο μακρινό ταξίδι, του φανερώθηκε. Έκρυψε το πρόβλημα και μας σερβίριζε το φαγητό στην τραπεζαρία κρύβοντας τον πόνο του, χωρίς να δείχνει πόσο υπέφερε.
Αλλά όσο περνούσαν οι ώρες και οι μέρες, η αρρώστια τον κατέτρωγε και τον εξαντλούσε. Φαινόταν καθαρά στο πρόσωπο και στις κινήσεις του το πόσο πονούσε. Στις ερωτήσεις μας απαντούσε πως τον είχε πειράξει ο σπόνδυλός του. Γι' αυτό κι εμείς, κατ' αρχάς, τον συμπονέσαμε και τον βοηθήσαμε με το να σερβιριζόμαστε μόνοι μας.
Ώσπου μια μέρα τον είδαμε να βγαίνει από την καμπίνα του με τα πόδια ανοιχτά, σαν συγκαμμένος. Αδυνατούσε να περπατήσει. Από τα μάτια του έτρεχαν δάκρυα, και οι σπασμοί στο πρόσωπό του πρόδιδαν τον ανείπωτο πόνο του. Τον ρωτήσαμε τι έχει κι εκείνος, ανάμεσα σε λυγμούς, μας απάντησε πως κόλλησε νόσημα. Πως τον έφαγε, πως τον τέλειωσε, πως δεν άντεχε άλλο τους αφόρητους πόνους, πως ήθελε να πεθάνει, να γλιτώσει.
Εκείνη τη στιγμή, στην άκρη του διαδρόμου φάνηκε ο λοστρόμος. Βλέποντας τη σκηνή, ζύγωσε κοντά μας. Έμπειρος ναυτικός, παλιά καραβάνα της θάλασσας, κατάλαβε αμέσως τι έτρεχε.
— Ρε πούστη, κόλλησες σκουλαμέττο στον ποπό; του πέταξε κατάμουτρα.
Κι ύστερα, γυρίζοντας απότομα σε μένα, μου είπε:
— Κύπριε, η κατάσταση είναι δύσκολη. Τρέχα να φωνάξεις τον Γραμματικό!
Ο δεύτερος πλοίαρχος, ή Γραμματικός όπως συνήθως τον αποκαλούσαμε, ήταν υπεύθυνος για την καθημερινότητα και τη διοίκηση του πλοίου. Έπρεπε να μεριμνά ώστε όλα να γίνονται με τον σωστό τρόπο, όντας φυσικά υπόλογος στον καπετάνιο, τον οποίο ενημέρωνε για τα πάντα και από τον οποίο έπαιρνε αποκλειστικά διαταγές.
Στην περίπτωση του καμαρότου, αποφάνθηκε ξερά πως έπρεπε να περιοριστεί στην καμπίνα του έως ότου πιάσουμε λιμάνι για να πάει σε γιατρό. Η ασθένειά του ήταν κολλητική και δεν έπρεπε καθόλου να κυκλοφορεί ή να εργάζεται, πόσο μάλλον να σερβίρει φαγητό στο πλήρωμα. Δεν ήθελε, επίσης, να κλαίγεται από τους πόνους και να επηρεάζει το ηθικό των ανδρών. Του πέταξε μερικά παυσίπονα, τον κλείδωσε στην καμπίνα του και έδωσε ρητή διαταγή: κανείς να μην του ανοίξει, ούτε καν να τον επισκεφτεί.
Καθώς οι μέρες περνούσαν, ο καμαρότος, απομονωμένος στο στενό του κελί, σπάραζε. Οι κραυγές του, μέρα και νύχτα, ακούγονταν γοερές μέσα από τους μπουλμέδες, τριβελίζοντας τα αυτιά μας. Ήταν μια κατάσταση που μας τρόμαζε. Το κλάμα του ήταν βαθιά σπαρακτικό. Οι πόνοι του ήταν αφόρητοι και κάθε ώρα που περνούσε γίνονταν χειρότεροι.
Σκεφτόμουν πόσο απάνθρωπο ήταν αυτό που συνέβαινε και αναρωτιόμουν γιατί ο καπετάνιος δεν ειδοποιούσε να έρθει κάποιο ελικόπτερο για διακομιδή. Ίσως επίτηδες δεν το έκαναν, σκέφτηκα, γιατί τα έξοδα για μια τέτοια επιχείρηση θα ήταν τεράστια για την εταιρεία. Σκεφτόμουν ακόμα πως ο Γραμματικός απλώς δεν νοιαζόταν για τις ανθρώπινες ζωές, αφήνοντας το καημένο καμαροτάκι στη μαύρη του μοίρα.
Κι αυτές μου οι σκέψεις δεν ήταν καθόλου αβάσιμες. Σε ένα προηγούμενο ταξίδι μας, είχα δει την κακία και την απανθρωπιά να τον κυριεύουν. Το θυμάμαι καλά, σαν να ήταν χθες — ένα περιστατικό που με στενοχώρησε βαθιά και με έκανε να τον απαξιώσω οριστικά ως άνθρωπο.
Είχαμε αποπλεύσει από το λιμάνι της Κεϋλάνης, όταν ο βοηθός λοστρόμος, ο Σάκης, αγόρασε ένα μικρό πιθηκάκι. Μια σταλιά ζωάκι, όλο χάρη, ήρεμο, εκπαιδευμένο και συμπαθητικό. Όλοι το αγαπήσαμε και στο κατάστρωμα παίζαμε μαζί του. Ώσπου μια μέρα, ο Γραμματικός —ένας άνθρωπος πετσί και κόκαλο, που το φαγητό δεν τον έπιανε, ίσως από τη μοχθηρία που τον διακατείχε— μόλις έμαθε για το ζώο, βγήκε έξω μαινόμενος. Άρπαξε το μικρό πλάσμα και με δύναμη το έριξε φούντο στη θάλασσα.
Ήταν μια εικόνα θλιβερή, που έμεινε ανεξίτηλη στη μνήμη μου. Έβλεπα το μικρό ζωάκι να κολυμπάει απεγνωσμένα, προσπαθώντας να κρατηθεί στην επιφάνεια. Και το πλοίο έφευγε μακριά, αφήνοντας πίσω του το καημένο το πιθηκάκι, με προδιαγεγραμμένη μοίρα να πνιγεί και να το φάνε τα ψάρια. Γνώριζα, βέβαια, πως απαγορεύονταν αυστηρά τα ζώα στα πλοία γιατί υπήρχε κίνδυνος να μεταδώσουν μολυσματικές ασθένειες, και πως ο Γραμματικός ενήργησε βάσει των κανονισμών. Παρ' όλα αυτά, τη συμπεριφορά του τη θεώρησα ως μια ανείπωτη και κτηνώδη πράξη απανθρωπιάς.
Οι κραυγές του πόνου και οι γοεροί κλαυθμοί της απόγνωσής του μας βάραιναν την ψυχή, ξαφνικά, μια μέρα, σταμάτησαν. Η σιωπή σκέπασε τον διάδρομο. Όλοι μας σκεφτήκαμε το χειρότερο και, με την αγωνία να μας σφίγγει το στομάχι, ζητήσαμε εξηγήσεις από τον Γραμματικό. Εκείνος μας έδωσε μια απάντηση αληθοφανή: πως τον είχε μεταφέρει στο αναρρωτήριο, εκεί ψηλά στο πλωριό ντεκ, για να μην επηρεάζεται το πλήρωμα και πέφτει η απόδοση της εργασίας μας. Δεν την πίστεψα ποτέ αυτή την εξήγηση. Ακόμα και τώρα, χρόνια μετά, διερωτώμαι αν έτσι είχαν πράγματι τα πράγματα ή αν το άμοιρο το καμαροτάκι δεν άντεξε τους πόνους και την καταραμένη αρρώστια, αν μέσα σε εκείνο το σιδερένιο σκαρί άφησε την τελευταία του πνοή, ή αν ο Γραμματικός με τον στιούαρτ μετέφεραν κρυφά το άψυχο κορμί του στο ψυγείο του πλοίου μέχρι να πιάσουμε λιμάνι, όπως όριζαν οι κανονισμοί.
Σε όλους μας πέρασε αυτή η μαύρη σκέψη, όμως ήμασταν υποχρεωμένοι να σκύψουμε το κεφάλι και να δεχτούμε όσα μας είπε ο Υποπλοίαρχος.

ΣΤΗ ΝΙΚΟΜΗΔΕΙΑ, ΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΙΖΜΙΤ
Από το Μπάρι φύγαμε αδιοι από φορτίο με προορισμό το Ιζμίτ.
Η πάλαι ποτέ Νικομήδεια της Βιθυνίας, το σημερινό Ιζμίτ, απλώνεται νωχελικά στις ακτές του ομώνυμου κόλπου, σε αναπνοή από τον Βόσπορο και την Κωνσταντινούπολη. Υπήρξε μία από τις λαμπρότερες πόλεις της Ρωμαϊκής και αργότερα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, ένα σπουδαίο σταυροδρόμι πάνω στο μεγάλο εμπορικό μονοπάτι που ένωνε την Ευρώπη με τα βάθη της Ανατολής. Στα χρόνια της ρωμαϊκής ακμής, ο τόπος αυτός βάφτηκε με το αίμα της Αγίας Βαρβάρας. Σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, ο ειδωλολάτρης έπαρχος της πόλης διέταξε τον αποκεφαλισμό της πανέμορφης κόρης του επειδή εκείνη ασπάστηκε τον Χριστό, αναλαμβάνοντας ο ίδιος ο πατέρας τον ρόλο του δημίου. Μα η θεία δίκη όμως τον πρόλαβε, και έπεσε νεκρός χτυπημένος από κεραυνό, δικαιώνοντας τον λόγο πως «πατρικαίς χερσί τω πατρικώ ξίφει την τελείωσιν δέχεται».
Όμως, τούτα τα χώματα έμελλε να γνωρίσουν κι άλλη φρίκη. Το 1920, μέσα στη δίνη του εθνικιστικού μίσους, αμέτρητοι Τούρκοι κάτοικοι των περιχώρων επιτέθηκαν με μανία στις ελληνικές κοινότητες των γύρω χωριών. Λεηλάτησαν τα σπίτια, έσφαξαν γυναικόπαιδα και παρέδωσαν τις ελληνικές περιουσίες στις φλόγες. Στη συνέχεια, οδήγησαν τους ηλικιωμένους και τα παιδιά άνω των δεκατεσσάρων χρόνων στην εκκλησία του χωριού. Εκεί, ο Τούρκος διοικητής βασάνισε με απερίγραπτη βαρβαρότητα τον εβδομηντάχρονο ιερέα. Του πέρασε καπίστρι με χαλινάρι στον λαιμό, του έβγαλε με μαχαίρι το ένα μάτι και τον έσυρε μέχρι το ιερό, κατακρεουργώντας τον πάνω στην Αγία Τράπεζα. Έπειτα, έσυραν το σώμα του έξω, με το κεφάλι να κρέμεται, τον έδεσαν πίσω από ένα άλογο και το περιέφεραν στους δρόμους, πριν το πετάξουν σαν σκουπίδι σε μια χαράδρα.
Τους υπόλοιπους που βρίσκονταν εγκλωβισμένοι μέσα στον ναό, τους έκαψαν ζωντανούς. Όσοι κατάφεραν να σπάσουν την πόρτα και να βγουν από εκείνη την πύρινη κόλαση, βρήκαν τον θάνατο στο προαύλιο από πυροβολισμούς και μαχαιρώματα. Οι ελάχιστοι που γλίτωσαν έτρεχαν έντρομοι προς τα βουνά, γυμνοί, ξυπόλητοι και πεινασμένοι. Νέες μανάδες, μέσα στην απόγνωσή τους, πετούσαν τα μωρά τους στις βαθιές χαράδρες για να μην πέσουν στα χέρια των διωκτών τους, ενώ άλλες έτρεχαν αλλόφρονες στα δάση για να ξεφύγουν από το κυνηγητό του τουρκικού όχλου και των ατάκτων τσετών. Κάποιες, σαν σύγχρονες Σουλιώτισσες που προτίμησαν τον θάνατο από την αιχμαλωσία και την ατίμωση, πήδηξαν με τα βρέφη τους στο κενό. Έτσι, με ένα μένος που σημάδεψε ανεξίτηλα την εποχή, ξεκληρίστηκε ο Ελληνισμός μιας ακόμη περιοχής της Μικράς Ασίας.
Αυτό ήταν το λιμάνι που αντικρίζαμε τώρα από την κουπαστή του SAN DENIS. Καθώς πλησιάζαμε, το Ιζμίτ μού έκανε τρομερή εντύπωση. Η ήρεμη θάλασσα ακουμπούσε σχεδόν πάνω στα σπίτια που ήταν αραδιασμένα κατά μήκος της ακτής, δημιουργώντας ένα σκηνικό πανέμορφο, που μου θύμιζε έντονα ελληνικούς τόπους. Λίγο πιο πίσω, οι τουρκικοί μαχαλάδες ήταν απλωμένοι στους απέναντι χαμηλούς λόφους, καθώς οι Τούρκοι συνήθιζαν να χτίζουν στα ψηλώματα για να έχουν θέα στο πέλαγος και να δροσίζονται από τον αέρα.
Έξω από τα χαμηλά κτίρια, πάνω στα παλιά καλντερίμια, κάθονταν σε σειρές δεκάδες μεσόκοποι άνδρες, σαν στρατιώτες σε παράταξη. Κρατούσαν κομπολόγια, κάπνιζαν τσιγάρα ή ναργιλέδες, έπαιζαν τάβλι και ρέμβαζαν παρατηρώντας το βαπόρι μας. Το απίστευτο ήταν πως μιλούσαν ελληνικά. Μας φώναζαν από μακριά, ρωτώντας μας με λαχτάρα τι γινόταν στα μέρη της Ελλάδας.
Έμεινα άφωνος. Κοιτούσα εκείνους τους ανθρώπους που είχαν χαρακτηριστικά απαράλλαχτα με τα δικά μας και μιλούσαν τη γλώσσα μας τόσο καθαρά, με μια λαλιά που έφερνε επικίνδυνα προς τη δική μας, την κυπριακή, που με συγκλόνισε.
Βρισκόμουν όμως σε τουρκικό έδαφος. Το ημερολόγιο έγραφε τέλη του 1974. Είχαν περάσει μόλις λίγοι μήνες από τη μαύρη επέτειο της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, και ο πόνος για τους αιχμαλώτους και τους χαμένους συμπατριώτες μας ήταν μια ανοιχτή πληγή στην ψυχή μου. Με έζωνε μια διαρκής έγνοια, ένας βουβός φόβος μήπως με συλλάβουν, αφού τόσους και τόσους δικούς μας είχαν αρπάξει οι Τούρκοι και τους είχαν μεταφέρει στα μπουντρούμια της Ανατολίας. Μετά την επιστροφή των πρώτων αιχμαλώτων, η επίσημη καταγραφή άφηνε πίσω της 1.619 Ελληνοκύπριους αγνοούμενους, που είχαν εξαφανιστεί κατά τις επιχειρήσεις του Ιουλίου και του Αυγούστου. Οι οικογένειές τους ζούσαν έναν Γολγοθά, αναζητώντας απεγνωσμένα μια πληροφορία. Κυκλοφορούσαν μάλιστα έντονες φήμες πως πολλοί από αυτούς κρατούνταν ζωντανοί, απομονωμένοι σε διάφορα κρυφά στρατόπεδα της Τουρκίας, όπου οι δεσμοφύλακες προσπαθούσαν με τη βία ή με την πειθώ να τους εξισλαμίσουν, αναγκάζοντάς τους να αποκηρύξουν τη χριστιανική τους πίστη.
Μονομιάς, αντικρίζοντας αυτούς τους ανθρώπους να μιλούν ελληνικά, ο νους μου πήγε στους δικούς μας. Η καρδιά μου σκίστηκε στα δύο και ψιθύρισα μέσα μου με τρόμο και ελπίδα:
— Θεέ μου, μήπως συνάντησα τους αγνοουμένους μας, που ψάχνουμε με τόση αγωνία στην Κύπρο;
Όμως, κάτι μέσα μου δεν κόλλαγε. Ήταν όλοι τους μεσόκοποι, ενώ οι δικοί μας αγνοούμενοι ήταν κάθε ηλικίας, παιδιά και παλικάρια. Βλέποντας πάντως τη φιλική τους διάθεση, πήρα θάρρος. Ανέβηκα το ανηφόρι, τους πλησίασα στο καλντερίμι και τους έπιασα κουβέντα.
Εκεί, μου ξετύλιξαν τη δική τους, πονεμένη ιστορία. Ήταν Τουρκοκρητικοί, ξεριζωμένοι από τη μεγαλόνησο, που είχαν μεταφερθεί στο Ιζμίτ μετά την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών που επέβαλε η Συνθήκη της Λωζάννης το 1923. Μου ομολόγησαν, με μια θλίψη στα μάτια, πως μέσα τους ένιωθαν Έλληνες. Οι ρίζες τους, τα σπίτια των παππούδων τους, όλα βρίσκονταν στην Κρήτη, και η ελληνική γλώσσα παρέμενε ζωντανή μέσα στα σπίτια και στις οικογένειές τους, σαν φυλαχτό. Παρότι ακολουθούσαν τη μουσουλμανική θρησκεία, μου ψιθύρισαν πως στην καρδιά τους κρατούσαν ακόμα ζωντανή τη μνήμη του Χριστού και της Παναγίας. Μέσα τους, όπως μου είπαν, συνυπήρχαν δύο κόσμοι που η σκληρή μοίρα της Ιστορίας τούς ανάγκασε να χωριστούν.
Ήταν μια λυπητερή ιστορία ανθρώπων που τους σήκωσαν βίαια από τη γη τους. Μετά την κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου, το «κοντραμπάντο» των πληθυσμών έφερε τον ξεριζωμό εκατομμυρίων ψυχών. Με το πρόσχημα της εθνικής ομοιογένειας, οι Έλληνες της Μικράς Ασίας έχασαν τις πατρογονικές τους εστίες, τις εκκλησίες και τις αναμνήσεις τους, ενώ την ίδια ώρα μουσουλμανικοί πληθυσμοί έπαιρναν τον δρόμο για την Τουρκία.
Η συνάντηση με τους Τουρκοκρητικούς στο Ιζμίτ μού έμαθε κάτι πολύ βαθύ: ο ξεριζωμός δεν τελειώνει τη μέρα που πατάς στο νέο λιμάνι. Συνεχίζεται για πάντα μέσα σου, στη γλώσσα που αρνείσαι να ξεχάσεις και στην αίσθηση πως η αληθινή σου πατρίδα βρίσκεται κάπου αλλού, χαμένη στο πέλαγος.
Εκεί, στο λιμάνι της Νικομήδειας, φορτώσαμε μπάζα από παλιοσίδερα. Και καθώς το SAN DENIS έλυνε τους κάβους του με προορισμό τη Γιουγκοσλαβία, άφηνα πίσω μου μια πόλη πανέμορφη αλλά γεμάτη φαντάσματα. Ήμουν ακόμη νέος στη θάλασσα, ένας πρωτόμπαρκος που μάζευε εμπειρίες, όμως το Ιζμίτ δεν θα το θυμόμουν μόνο για την ιστορία του ή την ομορφιά του. Θα το θυμόμουν και για εκείνους τους μελαγχολικούς άνδρες στο καλντερίμι, που μιλούσαν τη γλώσσα μου στην καρδιά της Τουρκίας, την ώρα που η δική μου πατρίδα περίμενε ακόμη μια απάντηση για τους δικούς της νεκρούς.

ΠΡΟΣ ΣΤΗ ΛΙΒΥΗ
Από τη Νικομήδεια πλεύσαμε με προορισμό τη Γιουγκοσλαβία. Βγαίνοντας από την περίκλειστη θάλασσα του Μαρμαρά, περάσαμε από τα Δαρδανέλια, τα γνωστά στενά κοντά στην αρχαία Τροία, που ονομάζονται και Τσανάκαλε.
Μπήκαμε στο ανατολικό Αιγαίο, εκεί όπου τελειώνει η Ασία και αρχίζει η Ευρώπη. Περάσαμε το Αρχιπέλαγος και, πλέοντας στα ήσυχα, καταγάλανα νερά των Κυκλάδων, φτάσαμε στα πανέμορφα στενά του Ισθμού της Κορίνθου. Όσοι δεν είχαμε βάρδια στεκόμασταν στην πρύμνη και παρακολουθούσαμε τις όμορφες ελληνικές ακρογιαλιές. Περάσαμε την τεχνητή διώρυγα που ενώνει τον Σαρωνικό με τον Κορινθιακό κόλπο. Ύστερα προσπεράσαμε τα Επτάνησα, διασχίσαμε το Ιόνιο πέλαγος, περάσαμε κοντά από την Κέρκυρα και τις ακτές της Αλβανίας και μπήκαμε στην Αδριατική.
Η Γιουγκοσλαβία ήταν η χώρα των νότιων Σλάβων. Εκείνη την εποχή αποτελούσε ένα μεγάλο, ανεξάρτητο κράτος, που είχε συσταθεί μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υπό την ηγεσία του στρατάρχη Τίτο.
Πηγαίναμε στο λιμάνι του Μπαρ για να ξεφορτώσουμε. Βρισκόταν στο νότιο τμήμα της Αδριατικής και αποτελούσε σημαντική διέξοδο της χώρας προς τη θάλασσα. Από εκεί, μέσω του δικτύου των χερσαίων και θαλάσσιων μεταφορών, τα προϊόντα προωθούνταν προς τις μεταλλουργικές βιομηχανίες της χώρας.
Ύστερα από ένα ήσυχο ταξίδι στην Αδριατική, φτάσαμε στο λιμάνι. Όσο οι εργάτες ξεφόρτωναν το εμπόρευμα, βγήκαμε για μια βόλτα στην πόλη. Ένας μακρύς, ευθύς δρόμος τη χώριζε από τη θάλασσα. Στις δυο πλευρές του υπήρχαν μαγαζιά και καφετέριες, στεγασμένα σε μονώροφα κτίρια. Από παντού ακουγόταν γλυκιά ελληνική μουσική, με τη φωνή του Ντέμη Ρούσσου, ενώ οι μαγαζάτορες στέκονταν στις εισόδους, μας χαμογελούσαν και μας καλούσαν να περάσουμε.
Σκέφτηκα πως ίσως να ήταν φιλέλληνες και να αγαπούσαν την ελληνική μουσική και εμάς τους Έλληνες. Από την άλλη, αναρωτήθηκα μήπως όλη αυτή η φιλικότητα ήταν ένας τρόπος να μας καλοπιάσουν, για να γίνουμε πελάτες τους και να αγοράσουμε τα προϊόντα τους.
Όπως κι αν ήταν, περάσαμε λίγες ευχάριστες ώρες στο λιμάνι, αφού το ξεφόρτωμα δεν κράτησε πολύ. Ένα άλλο φορτίο, τσιμέντο σε σακιά, ήταν ήδη έτοιμο, κρεμασμένο στα παλάγκα, και μας περίμενε στον ντόκο. Οι μεγάλοι γερανοί του λιμανιού το φόρτωσαν γρήγορα στα αμπάρια του πλοίου.
Ήταν ένα χαμηλό, αλλά πολύ βαρύ φορτίο, τοποθετημένο στον πυθμένα των αμπαριών. Η κατανομή αυτού του βάρους θα επηρέαζε τη συμπεριφορά του πλοίου σε περίπτωση τρικυμίας ή ισχυρών ρευμάτων. Η ασφάλειά του εξαρτιόταν από τη σωστή κατανομή του φορτίου και τη συνολική ευστάθεια του σκάφους. Για εμάς, πάντως στη διαδρομή, βαποδείκτηκε πως ήταν ένα από τα χειρότερα φορτία που μπορούσε να φορτώσει ένας καπετάνιος.
Βάλαμε ρότα για τη Λιβύη. Οι μηχανές γύριζαν την προπέλα χωρίς δυσκολία, ενώ η θάλασσα παρέμενε γαλήνια και σχεδόν ακίνητη. Το πλοίο προχωρούσε χωρίς να αναταράζει τα ήρεμα νερά. Έμοιαζε σαν η θάλασσα να κοιμόταν, σαν να είχε βρει κι αυτή την ευκαιρία να ξεκουραστεί.
Ταξιδεύαμε με οικονομική ταχύτητα και υπολογίζαμε πως θα κάναμε ένα εύκολο, σύντομο ταξίδι, που θα διαρκούσε λίγες μόνο μέρες.
Την ώρα της βάρδιάς μου, κάτω στο μηχανοστάσιο, ένιωθα πως η μηχανή δούλευε χωρίς να δυσκολεύεται από αντίθετα ρεύματα ή κύματα. Η πρόωση του πλοίου ήταν ομαλή. Όλα έδειχναν πως θα είχαμε ένα ήρεμο ταξίδι.
Έλεγξα τα λάδια στο υδραυλικό σύστημα της λαγουδέρας και το διάκι το κοντάρι με το οποίο στρίβει το πτερύγιο του τιμονιού. Ύστερα έβαλα μπροστά την αντλία για να αδειάσουν οι σεντίνες από τα απόνερα και τα λάδια.
Κοίταξα το ρολόι στον πίνακα της μηχανής. Ήταν τέσσερις. Η βάρδιά μου είχε τελειώσει και ο αντικαταστάτης μου κατέβηκε στην ώρα του για τη σκάντζα. Του εξήγησα να προσέχει το πέκο του όγδοου πιστονιού, γιατί έχανε πετρέλαιο, και ύστερα ανέβηκα προσεκτικά τις γλιστερές, λαδωμένες σκάλες για να βγω στο κατάστρωμα.
Ανάπνευσα με ευχαρίστηση τον φρέσκο θαλασσινό αέρα, αφήνοντας πίσω μου τη βαριά ατμόσφαιρα του μηχανοστασίου, που τη γέμιζε το ασταμάτητο δούλεμα της μηχανής. Ύστερα μπήκα στο μικρό κουζινάκι και έφτιαξα έναν δυνατό, σκέτο, πικρό ανατολίτικο καφέ, όπως ακριβώς μου άρεσε. Βγήκα και κάθισα στην πρύμνη. Ακούμπησα τη ράχη μου στην κουπαστή και άφησα τη σκέψη μου να ταξιδέψει. Προσπάθησα να φέρω ξανά στον νου μου την ιστορία της χώρας που είχαμε για προορισμό.
Σύμφωνα με τη μυθολογία, η Λιβύη πήρε το όνομά της από τη Λιβύη, μια μορφή της ελληνικής μυθολογίας, που συνδεόταν γενεαλογικά με τον Νείλο και τον Δία. Το όνομά της χρησιμοποιήθηκε για να δηλώσει τις περιοχές δυτικά της Αιγύπτου.
Η Λιβύη ήταν μια χώρα της Βόρειας Αφρικής, που τη βόρεια πλευρά της έβρεχε η Μεσόγειος, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης έκτασής της το σκέπαζε η καυτή, άνυδρη άμμος της ερήμου. Μια απέραντη, στεγνή και άγονη γη, που έμοιαζε να σμίγει με τη θάλασσα. Τα νερά της, θολά και κιτρινωπά από την άμμο, είχαν σχεδόν το ίδιο χρώμα με την ερημική στεριά. Μέσα στην καυτή άχλυ της ατμόσφαιρας, γη και θάλασσα έμοιαζαν να ενώνονται, σαν να αποτελούσαν μια αδιάκοπη συνέχεια.

Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΝΑΜΟΝΗ
Πέρασαν οι μέρες και, όταν φτάσαμε στον προορισμό μας, μείναμε στη ράδα, περιμένοντας το τελωνείο για τον τυπικό έλεγχο. Οι άνθρωποί του ήρθαν έκαναν τον έλεγχο τους, και μας έδωσαν εντολή να παραμείνουμε φουνταρισμένοι, μέχρι να λάβουμε νεότερες οδηγίες.
Ρίξαμε τις άγκυρες στα θολά νερά και τις βλέπαμε να κατεβαίνουν όλο και πιο βαθιά, χωρίς να διακρίνουμε πού τέλειωνε η θάλασσα. Το βάθος έμοιαζε αμέτρητο. Ο νους μου πήγε στις παλιές μυθολογίες και στις δοξασίες για τις άπατες θάλασσες, κάτω από τις οποίες υπήρχαν άβυσσοι, σκοτάδι και μυστήριο. Φαντάστηκα κουφάρια από πετρωμένα καράβια γεμάτα θησαυρούς, απολιθωμένες γοργόνες με χρυσά στεφάνια στα πέτρινα μαλλιά τους και θαλάσσια τέρατα που τις φύλαγαν.
Η θάλασσα γύρω μας ήταν λάδι. Μόλις όμως βράδιασε, νιώσαμε το πλοίο να παλαντζάρει σαν εκκρεμές. Το βαρύ φορτίο του τσιμέντου κρατούσε ακίνητο το κάτω μέρος του σκαριού, ενώ το υπόλοιπο πλοίο ταλαντευόταν απότομα, από το δυνατό μπότζι. Το ταρακούνημα ήταν άγριο και μας εξουθένωνε. Πιανόμασταν από τα ρέλια ή από όπου βρίσκαμε, για να μην παρασυρθούμε από τις απότομες ταλαντεύσεις του πλοίου. Ήταν ένα παράξενο φαινόμενο. Η επιφάνεια της θάλασσας παρέμενε ακίνητη, σαν να μην συνέβαινε τίποτα, ενώ κάτω από αυτήν τα ισχυρά ρεύματα αναστάτωναν το πλοίο.
Οι μέρες περνούσαν και τα τρόφιμα λιγόστευαν. Το πόσιμο νερό τέλειωνε κι αυτό. Από τον σκουριασμένο πυθμένα των δεξαμενών, μαζί με το νερό έβγαινε και σκουριά, σημάδι πως οι δεξαμενές άδειαζαν. Το νερό γινόταν θολό, άνοστο και με πικρή γεύση σκουριάς.
Τα ρεύματα δεν κόπαζαν και το πλοίο συνέχιζε για μέρες να ταρακουνιέται ανελέητα, κάνοντας τη ζωή μας δύσκολη και ανυπόφορη.
Οι λιβυκές αρχές δεν έδειχναν καμία διάθεση να μας βάλουν στο λιμάνι. Μας άφηναν να παραδέρνουμε στα δυνατά ρεύματα της θάλασσας. Βρισκόμασταν στη Λιβύη του Καντάφι, σε μια χώρα που κυβερνιόταν δικτατορικά και όπου εμείς, ως ξένοι ναυτικοί, νιώθαμε πως δεν είχαμε καμία προστασία.
Αναρωτιόμουν μήπως η συμπεριφορά των λιβυκών αρχών είχε σχέση με το πολιτικό καθεστώς της χώρας. Δεν μπορούσα, όμως, να ξέρω αν αυτός ήταν ο λόγος που μας κρατούσαν τόσες μέρες στη ράδα, χωρίς να μας εφοδιάζουν με τρόφιμα και νερό.
Οι μέρες περνούσαν και ήταν σαν να μας είχαν ξεχάσει. Μάταια περιμέναμε κάποια ειδοποίηση από το τελωνείο. Τα τρόφιμα τελείωναν και, με διαταγή του καπετάνιου, όλο το πλήρωμα αναγκάστηκε να ψαρεύει για να εξασφαλίσουμε κάτι να φάμε.
Κουτσά στραβά τα καταφέρναμε. Το μεγαλύτερο πρόβλημα, ήταν το πόσιμο νερό. Όσο χαμήλωνε η στάθμη στα παλιά τάνκια, τόσο πιο θολό και πικρό γινόταν από τη σκουριά. Κάθε φορά που πίναμε, μας αναστάτωνε το στομάχι. Ήταν καλοκαίρι και δεν υπήρχε ελπίδα για βροχή. Οι λιβυκές αρχές εξακολουθούσαν να μας αγνοούν. Η ναυτιλιακή εταιρεία μάς είχε δώσει ρητή εντολή να μη ζητήσουμε βοήθεια από τις αρχές, αλλά να περιμένουμε.
Οι οιωνοί δεν ήταν καλοί. Η ζωή μας έγινε ανυπόφορη. Τα ψάρια ήταν άγευστα και το νερό πικρό.
Για την καθαριότητά μας χρησιμοποιούσαμε θαλασσινό νερό, και ο καπετάνιος μοίραζε το πόσιμο με το σταγονόμετρο. Το βράζαμε να το πιούμε, αλλά πάλι ήταν επικίνδυνο, γεμάτο ιζήματα, πέτρα, λάσπη και σκουριά.
Ο γραμματικός και ένας λαδάς αρρώστησαν. Ρίγη, υψηλός πυρετός και αφόρητοι πόνοι σε όλο τους το σώμα. Φοβόμασταν πως είχαν προσβληθεί από κάποια σοβαρή λοίμωξη.
Διψασμένοι, φοβισμένοι και εξαντλημένοι, βλέπαμε τη στεριά λίγα χιλιόμετρα μακριά, αλλά οι διαταγές ήταν σαφείς: Απαγορευόταν να βγούμε στη στεριά.
Και ρωτούσαμε τον Θεό πότε θα τελείωνε το μαρτύριο.
Και ο Θεός μάς άκουσε. Όταν το νερό τέλειωσε και από τη δίψα αποκάμαμε, ο καιρός άλλαξε ξαφνικά. Σύννεφα άρχισαν να μαζεύονται στον ουρανό που πύκνωσαν γρήγορα .ωσπου σκέπασαν τον ήλιο. Το φως χάθηκε και απλώθηκε ένα παράξενο μισοσκόταδο.
Μαζί άρχισε να φυσά ένας άνεμος που όλο δυνάμωνε, ενώ αστραπές έσκιζαν τον ουρανό. Από μακριά, η θάλασσα έμοιαζε να αχνίζει και να στέλνει υδρατμούς ψηλά, σχηματίζοντας μαύρα, κατάμαυρα σύννεφα. Η ατμόσφαιρα έγινε βαριά και η βροχή άρχισε να πέφτει δυνατή. Στην αρχή ήταν θολή, καθώς ο αέρας ήταν γεμάτος σκόνη, αλλά ύστερα έγινε καθαρή. Ήταν η βροχή που περιμέναμε με τόση αγωνία. Όλοι τρέξαμε να πιούμε το νερό της.
Ήταν ένα ξαφνικό μπουρίνι, μια απότομη και σύντομη καταιγίδα.
Με τον καπετάνιο μαζί, απλώσαμε πανιά, να μαζέψουμε νερό.
Ο ουρανός σκοτείνιασε ακόμη περισσότερο. Η βροχή έπεφτε ασταμάτητα και δυνάμωνε τόσο πολύ, που σε λίγο δυσκολευόμασταν να διακρίνουμε ο ένας τον άλλο. Μας χτυπούσε αλύπητα, αλλά εμείς, ευχαριστημένοι, με τα πρόσωπα στραμμένα στον ουρανό, ανοίγαμε τις χούφτες μας και πίναμε το νερό με λαχτάρα.
Η βροχή μας μαστίγωνε και μας πονούσε, όμως εκείνες τις στιγμές δεν υπήρχε τίποτε πολυτιμότερο για εμάς από το νερό.
Το μπουρίνι, όπως άρχισε ξαφνικά, έτσι απότομα σταμάτησε. Ο ουρανός καθάρισε και ξαναφάνηκε καταγάλανος. Η ατμόσφαιρα, καθαρισμένη από τη σκόνη, μύριζε φρεσκάδα, θάλασσα και ιώδιο. Ο ήλιος ξεπρόβαλε λαμπερός πίσω από τη βροχή, σαν να είχε ξεπλυθεί κι αυτός από τη σκόνη της ερήμου, και άρχισε να ζεσταίνει ξανά τον αέρα.
Ήπια νερό και ξεδίψασα. Μέχρι σκασμού! Αλλά το ευχαριστήθηκα! Νερό μπόλικο, φρέσκο και δροσερό.
Και ευχαριστημένος, ακουμπισμένος στα ρέλια, μου ήρθε από το κουζινάκι μια θεσπέσια μυρωδιά. Η μυρωδιά του καφέ. Κάποιος ναύτης έψηνε καφέ.
Περπατώντας με τα πόδια ανοιχτά, για να κρατώ την ισορροπία μου από το μπότζι, τράβηξα να φτιάξω κι εγώ έναν καφέ για πάρτη μου. Τον άφησα να ψηθεί σε χαμηλή φωτιά, απολαμβάνοντας τη μυρωδιά του. Είχαν περάσει πολλές μέρες από τότε που είχα πιει καφέ.
Κάθισα στον καναπέ, άπλωσα τα πόδια μου στο τραπέζι, που ήταν βιδωμένο στο πάτωμα για να μη χάνω την ισορροπία μου από το μπότζι, και ήπια τον δυνατό καφέ γουλιά γουλιά, με μεγάλη απόλαυση.
Ήταν ο πιο ωραίος καφές που είχα πιει στη ζωή μου.
Ξεδιψασμένος πια, με την πικρή γεύση του καφέ στο στόμα, οι σκέψεις μου με έφεραν πίσω στο παρόν.
Το λιμάνι ήταν άδειο από πλοία, κι όμως δεν μας επέτρεπαν να δέσουμε. Ούτε νερό δεν μας είχαν δώσει. Μας άφηναν να υποφέρουμε από την πείνα και τη δίψα, να πίνουμε ακάθαρτο νερό και να ψαρεύουμε ψάρια για φαΐ.
Και, βυθισμένος στις σκέψεις μου καθώς ήμουν, δεν είδα τον ναύτη που ερχόταν. Ένιωσα μόνο το δυνατό του σκούντημα στον ώμο.
— Κυπραίε, σήκω, μπαίνουμε λιμάνι! Μας ειδοποίησαν να ετοιμαστούμε.
Σε λίγο θα ερχόταν η λάντζα με τον πιλότο, για να μας οδηγήσει στο λιμάνι. Μαζί του θα έφερνε κι έναν γιατρό, για να εξετάσει τον γραμματικό και τον λαδά.
Σηκώθηκα αμέσως. Ύστερα από τόσες μέρες αναμονής, επιτέλους κάτι άρχιζε να αλλάζει

ΤΟ ΑΓΡΙΟ ΦΟΝΙΚΟ
Είχα διαβάσει ότι ο Καντάφι κυβερνούσε με σιδηρά πυγμή και ότι η χώρα θεωρούνταν ασφαλής, χωρίς κλοπές, ληστείες και τρομοκρατικές ενέργειες. Λέγανε πως μπορούσε κανείς να κυκλοφορεί ελεύθερα στους δρόμους, στα σοκάκια και στις αγορές, ενώ οι Λίβυοι ήταν περήφανοι και φιλόξενοι. Όμως ο καπετάνιος μας μάς ορμήνεψε να έχουμε τον νου μας, γιατί οι ντόπιοι δεν αγαπούσαν τους ξένους. Έπρεπε να προσέχουμε και να μην τους δίνουμε αφορμές.
Αποφασισμένος να είμαι προσεκτικός, κατέβηκα από το πλοίο στον χαμηλό ντόκο και ξεκίνησα για την πόλη.
Η Τρίπολη απλωνόταν ακριβώς απέναντι, χωρισμένη από το λιμάνι μόνο από έναν πλατύ δρόμο. Όταν προσπάθησα να τον διασχίσω, χρειάστηκε να προσέξω ιδιαίτερα. Άλλα αυτοκίνητα είχαν το τιμόνι αριστερά και άλλα δεξιά, ενώ οι οδηγοί κινούνταν από διαφορετικές πλευρές του δρόμου, χωρίς να σταματούν στα φανάρια και χωρίς να υπολογίζουν ο ένας τον άλλο. Η κυκλοφορία ήταν ένα πραγματικό χάος. Ακούγονταν συνεχώς θόρυβοι από συγκρούσεις. Τα αυτοκίνητα χτυπούσαν μεταξύ τους και οι οδηγοί συνέχιζαν τον δρόμο τους σαν να μην συνέβαινε τίποτε. Κανένας δεν έδινε προτεραιότητα σε άλλον. Ήταν ένα απίστευτο κονφούζιο. Σαστισμένος τους παρακολουθούσα, προσπαθώντας να βρω μια ασφαλή διέξοδο για να περάσω απέναντι.
Αφού διέσχισα τον δρόμο, προχώρησα με γοργό βήμα προς μια μεγάλη πλατεία, ανοιχτή προς τη θάλασσα και στολισμένη με φοινικόδεντρα. Πιο πέρα υψώνονταν τα τείχη της Μεντίνας και το κάστρο της Τρίπολης, όπου στεγαζόταν μουσείο με εκθέματα από διαφορετικές περιόδους της ιστορίας της χώρας.
Η Λιβύη ήταν τελικά όπως την είχα φανταστεί: μια χώρα με ξερή γη, κίτρινα χαμηλά κτίρια και άμμο που έδινε το χρώμα της σε ολόκληρο το τοπίο. Δεν υπήρχαν κέντρα διασκέδασης όπως τα ήξερα, παρά μόνο καφενεία και εστιατόρια που έμεναν ανοιχτά μέχρι τα μεσάνυχτα. Στους δρόμους κυκλοφορούσαν κυρίως άντρες, ντυμένοι με λευκές κελεμπίες.
Είχα διαβάσει πως οι Λίβυοι, ως μουσουλμάνοι, ήταν ιδιαίτερα ευαίσθητοι σε ό,τι αφορούσε τις παραδόσεις και τα θρησκευτικά τους έθιμα. Ένας ξένος όφειλε να τα σέβεται, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού, αποφεύγοντας, για παράδειγμα, να πίνει αλκοόλ δημόσια. Οι γυναίκες επισκέπτριες έπρεπε, επίσης, να ντύνονται σεμνά.
Η αγορά της Μεντίνας βρισκόταν σε ένα στενό δρομάκι της πλατείας. Την έλεγαν σκεπαστή αγορά. Παλιά στέγαστρα στηρίζονταν σε μεγαλόπρεπες κολόνες, δείγματα μιας εποχής που οι τεχνίτες δούλευαν με μεράκι και μαστοριά. Από παντού ακούγονταν χτυπήματα μετάλλων, καθώς χαλκουργοί και μεταλλουργοί κατασκεύαζαν αντικείμενα, πολλά από τα οποία προορίζονταν για τους επισκέπτες. Την αποκαλούσαν «αγορά του χαλκού», αν και εκεί έβρισκες και σιδερένια, ασημένια αλλά και άλλα μεταλλικά είδη.
Μπήκα μέσα. Δεκάδες μικροέμποροι είχαν απλωμένες τις πραμάτειες τους στο έδαφος ή πάνω σε χαμηλούς πάγκους. Η μυρωδιά των χουρμάδων ανακατευόταν με εκείνη των ψαριών, ενώ οι μύγες πετούσαν σαν σύννεφα. Οι έμποροι των χαλιών κουνούσαν υφάσματα στον αέρα, προσπαθώντας να τις διώξουν.
Μέσα σε αυτή την ανυπόφορη μπόχα περιπλανήθηκα σε όλο το παζάρι, χωρίς να βρω κάτι που να με ενδιαφέρει. Δεν αγόρασα τίποτε, παρά μόνο μια βεντάλια, για να διώχνω τις μύγες και να αντιμετωπίζω, όσο μπορούσα, την αποπνικτική ζέστη. Η θερμοκρασία έφτανε τους σαράντα πέντε βαθμούς και η ατμόσφαιρα έμοιαζε να ψήνει κυριολεκτικά ανθρώπους και πράγματα.
Απομακρύνθηκα από τους πάγκους με τα ψάρια και τις έντονες μυρωδιές και κάθισα σε ένα μικρό τραπεζάκι, πίσω από έναν ξύλινο πάγκο. Εκεί, ένας αεικίνητος ανθρωπάκος, με τα μανίκια της κελεμπίας του ανασηκωμένα, στεκόταν πάνω από ένα αναμμένο μαγκάλι και έψηνε κρέας.
Μόλις κάθισα, έτρεξε αμέσως κοντά μου. Μιλούσε σπαστά ελληνικά, κι έτσι συνεννοηθήκαμε χωρίς δυσκολία. Του είπα πως ήθελα να δοκιμάσω κάποιο αραβικό φαγητό. Μου απάντησε πως θα μου ετοίμαζε κάτι που σίγουρα θα μου άρεσε.
Σε λίγο έφερε ένα πιάτο με ένα μεγάλο κομμάτι κρέας, μια τεράστια μπριζόλα. Δοκίμασα την πρώτη μπουκιά και ενθουσιάστηκα. Η γεύση ήταν πρωτόγνωρη για μένα. Έφαγα με όρεξη και απόλαυσα κάθε μπουκιά. Όταν τον ρώτησα τι κρέας ήταν, μου αποκάλυψε πως ήταν καμήλα.
Μου εξήγησε ότι οι νομάδες της ερήμου έπιναν το γάλα της καμήλας, επειδή ήταν πολύ θρεπτικό, και έτρωγαν διάφορα μέρη του ζώου. Ιδιαίτερα εκλεκτή θεωρούσαν την καμπούρα της. Όσο πιο μεγάλη ήταν σε ηλικία η καμήλα, τόσο περισσότερο μαγείρεμα χρειαζόταν το κρέας της, επειδή γινόταν σκληρό.
Από εκείνη τη μέρα, κάθε φορά που τύχαινε να περάσω από κάποια αραβική χώρα, ζητούσα να δοκιμάσω καμηλίσιο κρέας. Εκείνο το πρώτο γεύμα στην Τρίπολη είχε μείνει στη μνήμη μου σαν μια από τις πιο ασυνήθιστες γαστρονομικές εμπειρίες της ζωής μου.
Ο εξυπηρετικός μαγαζάτορας με ρώτησε αν ήθελα να καπνίσω ναργιλέ. Όπως μου είπε, σπάνια περνούσε Ευρωπαίος από εκεί χωρίς να δοκιμάσει.
Εγώ μόλις είχα αρχίσει το κάπνισμα. Ήταν μια συνήθεια που απέκτησα για να περνούν οι μονότονες ώρες της βάρδιας στο μηχανοστάσιο και να έχω κάτι να με απασχολεί στη μοναξιά μου. Η μοναδική μου συντροφιά εκεί κάτω ήταν το ασταμάτητο «ντούκου ντούκου» της μηχανής ντίζελ.
Δέχτηκα με ευχαρίστηση την πρότασή του. Γερμένος στην παλιά, αναπαυτική καρέκλα, άρχισα να τραβάω τις πρώτες ρουφηξιές, παρακολουθώντας το ετερόκλητο πλήθος των εμπόρων και των πελατών που γέμιζε τη σκεπαστή αγορά.
Καθώς ρουφούσα τον ελαφρύ καπνό, άρχισα ασυναίσθητα να σιγοτραγουδώ «Όταν καπνίζει ο λουλάς». Αναρωτήθηκα γιατί μου είχε έρθει στο μυαλό εκείνο το τραγούδι και κατέληξα πως ο ναργιλές είχε περάσει στην ελληνική κουλτούρα μέσα από τα ρεμπέτικα, που ακούγαμε καθημερινά στα ραδιόφωνα.
Όταν τελείωσα και πλήρωσα, του άφησα ένα δηνάριο για μπαξίσι. Εκείνος, θέλοντας να με ευχαριστήσει, μου ευχήθηκε να με έχει καλά ο Αλλάχ. Η ζεστασιά και η φιλοξενία του μου έδωσαν την εντύπωση πως οι Λίβυοι αγαπούσαν την Ελλάδα και τους Έλληνες.
Η πόλη απλωνόταν πέρα από τη μεγάλη πλατεία. Στα δεξιά υπήρχαν χαμηλά, μοντέρνα κτίρια κατά μήκος ενός δρόμου που έτρεχε παράλληλα με αυτήν. Ήταν κατασκευασμένα με ευρωπαϊκές προδιαγραφές και στέγαζαν καταστήματα με βιτρίνες γεμάτες με είδη πολυτελείας.
Πήρα εκείνον τον δρόμο και τον περπάτησα νωχελικά χαζεύοντας τις βιτρίνες, ψάχνοντας να βρω ιαπωνικά ρολόγια Seiko καθώς συνάδελφοι ναυτικοί μού είχαν πει πως στη Λιβύη ήταν πολύ φτηνά και εγώ ήθελα να αγοράσω ένα.
Ο ήλιος ήταν καφτερός. Καθώς κουνούσα τη βεντάλια που είχα αγοράσει από τη σκεπαστή αγορά και κοιτούσα τα ρολόγια σε μια βιτρίνα, ένας ψηλός, σωματώδης και όμορφος νεαρός στάθηκε στη διπλανή βιτρίνα, σε απόσταση αναπνοής από μένα. Μου έκανε εντύπωση η ενδυμασία του και προς στιγμήν το βλέμμα μου έμεινε καθηλωμένο πάνω του. Φορούσε μια κα-τάλευκη, ολοκάθαρη κελεμπία, πιο λευκή από των άλλων διαβατών, και στεκόταν με αέρα εξουσίας. Η παρουσία του είχε κάτι επιβλητικό, σχεδόν βασιλικό, σαν να είχε ξεπηδήσει από ανατολίτικο παραμύθι. Οι περαστικοί κι εγώ τον κοιτάζαμε με περιέργεια.
Με χαιρέτησε με μια σχεδόν ανεπαίσθητη κίνηση του κεφαλιού. Ενώ του ανταπέδιδα τον χαιρετισμό, το μάτι μου έπιασε πίσω του έναν άντρα να κινείται προς το μέρος μας με γοργό, σχεδόν τρεχάτο βήμα. Ήταν μικρόσωμος, φορούσε μια ξεθωριασμένη κελεμπία, είχε το κεφάλι τυλιγμένο και κρατούσε ψηλά στα χέρια μια μεγάλη μαγκούρα, έτοιμος να χτυπήσει.
Το βλέμμα του ήταν αλλόκοτο, σκοτεινό και σκληρό, γεμάτο μίσος — καρφωμένο στον νεαρό δίπλα μου. Ήταν φανερό πως πήγαινε να τον χτυπήσει. Η μαγκούρα ήταν βαριά, ξύλινη, με έναν χοντρό ρόζο στην άκρη, σαν ρόπαλο.
Ο ένας κοντός κι ο άλλος ψηλός και γεροδεμένος, μια αντίθεση ασύμμετρη, σαν τον Δαυίδ με τον Γολιάθ.
Βλέποντάς τον να ορμά καταπάνω του με υψωμένο το ξύλο, η συνέχεια διαγραφόταν ολοκάθαρη μπροστά μου. Σκέφτηκα να φωνάξω να τον προειδοποιήσω, αλλά θυμήθηκα αμέσως την οδηγία του καπετάνιου: «Μην ανακατεύεστε στις ξένες υποθέσεις». Δεν μίλησα. Δεν φώναξα.
Η χοντρή βέργα κατέβηκε με ορμή στο κεφάλι του αμέριμνου άντρα μπροστά στη βιτρίνα.
Από τη φόρα του χτυπήματος, το τουρμπάνι του δράστη γλίστρησε και έπεσε, φανερώνοντας το πρόσωπό του. Ήταν νεανικό, σχεδόν αμούστακο, μα σκληρό σαν αγριμιού που ορμά στη λεία του.
Πριν προλάβει ο άλλος να αντιληφθεί την παρουσία του ή να κάνει την παραμικρή κίνηση άμυνας, το χοντρό ραβδί τού τσάκισε το κεφάλι. Ένας υπόκωφος κρότος από κόκαλα που σπάζανε, και το κεφάλι του άνοιξε στα δύο.
Σωριάστηκε στο έδαφος σαν σακί εντελώς άδειο, χωρίς καμία αντίδραση. Τα αίματα τινάχτηκαν σαν σιντριβάνι και έβαψαν τον δρόμο. Ένα σκούρο αυλάκι σχηματίστηκε στη σκόνη και κύλησε αργά προς το μέρος μου.
Ο φονιάς, με μια απάθεια σαν να είχε κάνει κάτι το απόλυτα φυσικό κι όχι έναν φόνο, έσκυψε, πήρε το πεσμένο τουρμπάνι και το έδεσε ξανά στο κεφάλι του. Το σκοτεινό του βλέμμα έπεσε πάνω μου. Μέσα μου παράλυσα από φόβο. Σκέφτηκα πως θα πάθαινα το ίδιο, πως θα άφηνα τη ζωή μου εκεί, στην άκρη μιας ξένης χώρας. Μα ο φονιάς με προσπέρασε απαθής και χάθηκε μέσα στον δρόμο.
Έμεινα να κοιτάζω αποσβολωμένος. Κανείς από τους διαβάτες δεν φάνηκε να δίνει σημασία στο περιστατικό, κανείς δεν έσκυψε να βοηθήσει τον πεσμένο άντρα. Όλοι τον προσπερνούσαν αδιάφοροι. Ήταν σαν να μην είχε συμβεί τίποτα, σαν να είχε πετάξει κάποιος μια σακούλα σκουπίδια στο πεζοδρόμιο κι όλοι απλώς να περίμεναν να περάσει το σκουπιδιάρικο.
Έτσι κι εγώ, γύρισα από την άλλη και πήρα τον δρόμο της επιστροφής. Δεν ήθελα μπλεξίματα, δεν ήθελα πια να αγοράσω ένα ρολόι Seiko. Ήθελα μόνο να επιστρέψω αμέσως στο πλοίο, να κλειστώ στην ασφάλειά του. Η Λιβύη δεν έμοιαζε πια με τη φιλόξενη χώρα που είχα πλάσει στο μυαλό μου, βασισμένος σε όσα είχα διαβάσει ή είχα ακούσει.
Μόλις πάτησα το πόδι μου στο κατάστρωμα, έριξα μια τελευταία ματιά πίσω, προς το λιμάνι και τον πλατύ δρόμο. Δεν διέκρινα τίποτα το ασυνήθιστο. Ο μικρόσωμος άντρας είχε εξαφανιστεί. Ο κόσμος περνούσε αδιάφορος, αμέριμνος. Όλα έμοιαζαν ήρεμα — σαν να μην είχε συμβεί απολύτως τίποτα.
Με τις σκέψεις μου αναστατωμένες, προχώρησα προς το μικρό κουζινάκι να φτιάξω έναν πικρό καφέ, μήπως και διώξει την πίκρα των γεγονότων από το μυαλό μου. Ένας ανύποπτος άνθρωπος είχε πέσει νεκρός μπροστά στα μάτια μου. Δεν ήξερα ποιος ήταν, ούτε γιατί τον σκότωσαν. Το μόνο που γνώριζα ήταν πως είχα γίνει μάρτυρας μιας άγριας δολοφονίας, κι η εικόνα της στεκόταν εκεί, αγκιστρωμένη, να μου μαγκώνει το μυαλό.

Ο ΛΑΘΡΕΠΙΒΑΤΗΣ
Καθόμουν στο κουζινάκι ώρα πολλή. Με το μυαλό κολλημένο στο άγριο περιστατικό που είχα ζήσει, περίμενα να έρθει η ώρα να σκαντζάρω βάρδια τον συνάδελφό μου.
Εκείνη τη στιγμή μπήκε ο πρώτος μηχανικός.
— Κύπριε, σήκω, πάμε κάτω. Είμαστε stand-by. Φεύγουμε από αυτόν τον καταραμένο τόπο!
Τον ρώτησα με αγωνία τι θα γινόταν με τον γραμματικό και τον λαδά που νοσηλεύονταν στο νοσοκομείο της Τρίπολης. Με την πίκρα ζωγραφισμένη στο πρόσωπο, μου απάντησε πως δεν είχαμε καμία νεότερη ενημέρωση από τις λιβυκές αρχές. Θα σαλπάραμε για την Ελλάδα, με την ελπίδα πως μόλις ανάρρωναν, σε συνεννόηση με την εφοπλιστική εταιρεία, θα τους έστελναν αεροπορικώς στην Αθήνα.
Τα νέα με βάρυναν ακόμα περισσότερο. Γνωρίζοντας πόσο απρόβλεπτα κι αυταρχικά κινούνταν οι αρχές εκεί, ο φόβος μού έσφιξε το στομάχι για το χειρότερο: οι συνάδελφί μας μπορούσαν να εξαφανιστούν και να χαθούν για πάντα, όπως τόσοι και τόσοι άνθρωποι σε εκείνη τη χώρα.
Κάτω στη μηχανή, μαζί με τον τρίτο μηχανικό, κάναμε έναν καλό έλεγχο στην κύρια μηχανή και στα βοηθητικά μηχανήματα. Ξεκινήσαμε την αντλία για να γεμίσουμε τις δεξαμενές έρματος με θαλασσινό νερό. Το πλοίο είχε πλέον ξεφορτώσει και έπρεπε να αποκτήσει ξανά το κατάλληλο βάρος και βύθισμα.
Ο πρώτος μηχανικός στεκόταν πάνω από το χειριστήριο της μηχανής, αναμένοντας οδηγίες από τη γέφυρα. Ήμασταν έτοιμοι για αναχώρηση, ήμασταν σε κατάσταση Stand By. Γύρω μας, μια υπόκωφη βουή από τις ηλεκτρογεννήτριες δονούσε τους ατσάλινους τοίχους, ενώ η κύρια μηχανή, ήδη ζεσταμένη, ανάσαινε αργά, γεμάτη λάδια και νερά που κυκλοφορούσαν στις φλέβες των σωληνώσεων.
Σε λίγο, από τη γέφυρα χτύπησε ο τηλέγραφος. Πρώτα το Stand By, μετά Dead Slow Ahead —πάρα πολύ σιγά πρόσω— και αμέσως μετά Astern, ανάποδα.
Με την πρώτη εντολή, ένα βαθύ, υπόκωφο «φφφούυυ-κλακ» ακούστηκε καθώς ο πεπιεσμένος αέρας εκκίνησης έσπρωξε τα τεράστια έμβολα. Το καύσιμο ψεκάστηκε, η μηχανή πήρε στροφές και το δάπεδο κάτω από τα πόδια μας άρχισε να τρέμει. Η προπέλα γύριζε. Το θηρίο είχε ξυπνήσει και το πλοίο ξεκολλούσε από τον μόλο.
Για τα επόμενα λεπτά, ο χρόνος έχασε τη σημασία του. Η γέφυρα άλλαζε συνεχώς διαταγές καθώς πάλευε να στρίψει το σκαρί στο στενό λιμάνι. Ο τηλέγραφος δεν σταματούσε να χτυπάει, σκορπίζοντας τον ήχο του πάνω από τον θόρυβο των μετάλλων. Η θερμοκρασία στο μηχανοστάσιο ανέβηκε απότομα. Η μυρωδιά του ζεστού λαδιού και του καμένου καυσίμου έγινε πιο βαριά, πιο ζωντανή. Κάθε κίνηση του μοχλού ήταν μια μάχη με τους τόνους του ατσαλιού που έπρεπε να δαμαστούν μέσα στο νερό.
Και μετά, η ξαφνική λύτρωση. Το πλοίο πέρασε τα φανάρια, αφήνοντας πίσω του τον κυματοθραύστη. Ο τηλέγραφος χτύπησε για τελευταία φορά, μακριά και σταθερά, σημαδεύοντας την κορυφή: Full Ahead. Πρόσω ολοταχώς.
Η μηχανή βρήκε τον μόνιμο, βαρύ ρυθμό της —ένα βαθύ, καθησυχαστικό καρδιοχτύπι που έκανε όλο το σκάφος να συντονιστεί. Στην οθόνη άναψε το "Full Away". Ο ελιγμός είχε τελειώσει, η ένταση υποχώρησε από τα πρόσωπα και το ταξίδι είχε μόλις αρχίσει.
Ο πρώτος μηχανικός ανέβηκε στο κατάστρωμα, ο τρίτος στάθηκε μπροστά στην κονσόλα, και εγώ κατέβηκα κάτω να ελέγξω τις σεντίνες και τα βοηθητικά μηχανήματα.
Κάτω στα ύφαλα, ανάμεσα στις σωληνώσεις και βουτηγμένη στα απόνερα και στα λάδια, ήταν κουρνιασμένη μια μικρή, σκοτεινή ανθρώπινη φιγούρα. Όταν η δέσμη του φανού έπεσε πάνω της, είδα ένα πρόσωπο με μάτια ορθάνοιχτα από τον τρόμο. Ο αρχικός μου φόβος υποχώρησε όταν κατάλαβα πως είχα μπροστά μου έναν φοβισμένο λαθρεπιβάτη.
Κρατούσα ακόμη το γαντζόκλειδο σηκωμένο, έτοιμος να το χρησιμοποιήσω αν χρειαζόταν. Έσκυψα και τον παρατήρησα καλύτερα.
Τότε ήρθε η μεγαλύτερη έκπληξη. Αναγνώρισα τον άνθρωπο που είχα δει να σκοτώνει τον νεαρό μπροστά στη βιτρίνα με τα Rolex, στην Τρίπολη.
— Γιατί είσαι εδώ; τον ρώτησα με απειλητική φωνή.
Εκείνος άνοιξε το στόμα του τρομαγμένος και, με μια αδύναμη, σχεδόν σβησμένη φωνή, επαναλάμβανε μόνο δυο λέξεις: «Please help».
Κατάλαβα πως δεν αποτελούσα κίνδυνο για εκείνον. Αφού είδα ότι μιλούσε αγγλικά, γονάτισα μπροστά του και άρχισα να τον ρωτώ τι είχε συμβεί και πώς βρέθηκε κρυμμένος στο πλοίο.
Η ιστορία του με συγκλόνισε. Με συγκίνησε τόσο, ώστε με έφερε μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα. Είχα υποχρέωση να τον παραδώσω στον καπετάνιο. Εκείνος, με τη σειρά του, θα έπρεπε να ειδοποιήσει τα κοντινά λιμεναρχεία. Εφόσον βρισκόμασταν ακόμη στα λιβυκά ύδατα, οι αρχές θα μπορούσαν να έρθουν να τον παραλάβουν, με όλες τις συνέπειες που αυτό θα είχε για τον ίδιο. Από την άλλη, αν σιωπούσα και τον άφηνα να κρυφτεί, θα παρέβαινα την υποχρέωσή μου και θα γινόμουν ένοχος απόκρυψης λαθρεπιβάτη.
Κι εκείνος άρχισε να μου διηγείται την ιστορία του.
Η αδελφή του ήταν μόλις δώδεκα ετών και φοιτούσε στο σχολείο της γειτονιάς τους. Μια μέρα εμφανίστηκε στο σχολείο ένας άντρας που παρουσιάστηκε ως επιθεωρητής της εκπαίδευσης. Στην πραγματικότητα, όπως μου είπε, ήταν άνθρωπος του Καντάφι. Υποστήριξε πως τέτοιες περιπτώσεις δεν ήταν σπάνιες και πως, όταν ο δικτάτορας ήθελε ένα μικρό κορίτσι, έστελνε κάποιον δικό του να το πάρει.
Ο άντρας άρπαξε την αδελφή του με τη βία, παρά τα κλάματα και τις αντιδράσεις της, και την απομάκρυνε από την οικογένειά της. Τα ίχνη της χάθηκαν. Ο αδελθός της και οι γονείς της την αναζητούσαν παντού, αλλά δεν κατάφεραν να τη βρουν.
Ύστερα από καιρό, ένα τζιπ σταμάτησε έξω από το σπίτι τους και άφησε εκεί το κορίτσι. Οι δικοί της έτρεξαν κοντά της με χαρά, όμως γρήγορα κατάλαβαν πως δεν ήταν πια το παιδί που γνώριζαν. Ήταν σιωπηλή, θλιμμένη, αγέλαστη και μαραμένη. Είχε επιστρέψει στο σπίτι της, αλλά κάτι μέσα της είχε σπάσει.
Όπως τους διηγήθηκε αργότερα, είχε υποστεί βιασμούς, εξευτελισμούς και ξυλοδαρμούς. Ο άνθρωπος που την είχε αρπάξει την είχε παραδώσει στον Καντάφι και, όταν εκείνος τη βαρέθηκε, την έδωσε στον υπασπιστή του. Ο υπασπιστής ήταν ο ίδιος άνθρωπος που την είχε πάρει από το σχολείο. Όταν κι εκείνος τη βαρέθηκε, την επέστρεψε στην οικογένειά της.
Λίγες μέρες αργότερα, ο αδελθός της τη βρήκε κρεμασμένη από ένα δοκάρι του σπιτιού. Δεν άντεξε τον πόνο και την ταπείνωση που είχε βιώσει. Η οικογένεια βυθίστηκε στο πένθος. Για τον αδελφό της, που την είχε μονάκριβη, ο θάνατός της ήταν ένα τραύμα που δεν μπορούσε να κλείσει.
Ορκίστηκε να πάρει εκδίκηση. Ήξερε πως δεν μπορούσε να πλησιάσει τον ίδιο τον Καντάφι, τον άνθρωπο που θεωρούσε πρώτο υπεύθυνο για όσα είχαν συμβεί. Αποφάσισα, λοιπόν, να σκοτώσει τον συνεργάτη του, εκείνον που είχε αρπάξει την αδελφή του και είχε συμμετάσχει στην κακοποίησή της. Του έστησε καρτέρι για πολλές μέρες. Ώσπου, μια στιγμή που τον βρήκε μόνο του μπροστά στη βιτρίνα με τα Rolex, άρπαξε την ευκαιρία και τον σκότωσε.
Όσα μου διηγήθηκε με έκαναν να τον συμπονέσω. Σκέφτηκα πως, αν κάτι ανάλογο συνέβαινε σε μένα και στην οικογένειά μου, ίσως να αντιδρούσα με τον ίδιο τρόπο ή ακόμη χειρότερα. Δεν μπορούσαν να δικαιολογήσω τον φόνο, αλλά μπορούσα να καταλάβω την οργή και τον πόνο που τον είχαν οδηγήσει σ’ αυτόν.
Έτσι, χωρίς πολλή σκέψη, αποφάσισα να μην τον καταδώσω. Θα τον άφηνα να παραμείνει κρυμμένος ώσπου να φτάσουμε σε κάποιο λιμάνι, όπου θα μπορούσε να διαφύγει. Αν χρειαζόταν, θα του έδινα φαγητό και χρήματα. Του εξήγησα την απόφασή μου και τον άφησα πιο ήρεμο στην κρυψώνα του. Ύστερα ανέβηκα στο κατάστρωμα, παρέδωσα τη βάρδια στον συνάδελφό μου και σχόλασα.
Στην επόμενη βάρδιά μου κατέβηκα στις σεντίνες και τον φώναξα. Δεν πήρα απάντηση. Έσκυψα να κοιτάξω, αλλά είχε εξαφανιστεί. Δεν παραξενεύτηκα. Ίσως να είχε αλλάξει κρυψώνα, φοβούμενος πως θα άλλαζα γνώμη και θα τον κατέδιδα. Το πλοίο είχε αρκετά σημεία όπου μπορούσε να κρυφτεί κανείς χωρίς να τον αντιληφθεί το πλήρωμα. Τροφή μπορούσε να βρει στο μικρό κουζινάκι, όπου υπήρχαν πάντα διάφορα τρόφιμα στο ψυγείο, αρκεί να κινούνταν προσεκτικά και τις ώρες που οι άλλοι κοιμούνταν. Δεν τον ξαναείδα. Η ιστορία του, όμως, έμεινε μέσα μου, μαζί με το ερώτημα που με είχε βασανίσει από την πρώτη στιγμή: είχα κάνει το σωστό που τον βοήθησα ή είχα γίνει συνένοχος στην απόδρασή του;

ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΔΡΟΜΟΛΟΓΙΟ

Το ημερολόγιο γέφυρας έγραφε Ιούλιος του 1974. Αφήσαμε πίσω μας την πυρωμένη ακτή της Λιβύης, με τον ήλιο να λιώνει τα καταστρώματα και τις λαμαρίνες να ζεματάνε. Το ΣΑΝ ΝΤΕΝΙΣ ταξίδευε αφόρτωτο, ψηλό σαν κάστρο, σκίζοντας μια Μεσόγειο λάδι που λαμπίριζε κάτω από το εκτυφλωτικό, λευκό φως.
Το ταξίδι προς τα πάνω κυλούσε ήρεμα, σχεδόν νωχελικά. Καθώς πλέαμε «στα ballast», το βαπόρι ήταν ελαφρύ και έπιανε την καλή του ταχύτητα, γύρω στους 13 με 14 κόμβους. Με τα πουκάμισα ανοιχτά, ρίχναμε νερά με τις μάνικες για να δροσίσουμε το κατάστρωμα που έκαιγε κυριολεκτικά, καθώς ανεβαίναμε το Ιόνιο. Χρειαστήκαμε περίπου δυόμισι με τρεις μέρες καθαρού πλου για να διασχίσουμε την Αδριατική. Όταν γλιστρήσαμε στον κόλπο της Τεργέστης, δεν βρήκαμε ίχνος από την κάψα της Λιβύης, αντίθετα, ένας γλυκός, δροσερός αγέρας μας καλωσόρισε. Το λιμάνι έσφυζε από ζωή, γεμάτο φωνές, γερανούς που δούλευαν ασταμάτητα και τη μυρωδιά των καυσαερίων που ανακατευόταν με το ιώδιο της θάλασσας.
Πιάσαμε αμέσως ντόκο στην Ελεύθερη Ζώνη. Εκεί, κάτω από τον καυτό καλοκαιρινό ήλιο, αντίκρισα το φορτίο που μας περίμενε στιβασμένο στην προβλήτα: στοίβες από βιομηχανικό εξοπλισμό, τεράστια ρολά έτοιμου χάλυβα, βαρέλια με χημικά και βαριά κιβώτια με ιταλικά μηχανήματα που προορίζονταν για τα μεγάλα σοβιετικά έργα υποδομής. Οι γερανοί πήραν αμέσως φωτιά και τα αμπάρια μας άρχισαν σιγά-σιγά να γεμίζουν, βαραίνοντας το σκαρί του ΣΑΝ ΝΤΕΝΙΣ.
Μόλις είχα τελειώσει τη βάρδια μου, και ένιωσα την κούραση της μέρας να με αποχαιρετά, νικημένη από τη βιασύνη που είχα να βγω στη στεριά. Ανέβηκα γρήγορα στην καμπίνα, ξεπλύθηκα από τα λάδια της μηχανής, φρεσκαρίστηκα, Ανέβηκα γρήγορα στην καμπίνα, ξεπλύθηκα από τα λάδια της μηχανής, φρεσκαρίστηκα, έβαλα τα καλά μου και με τον λαδά, που δεν είχε βάρδια, αφήσαμε πίσω μας τη βουή του μηχανοστασίου και του λιμανιού, και πήραμε τα ανηφόρια της πόλης.
Η καλοκαιρινή Τεργέστη μας υποδέχτηκε με μια παράξενη, δροσερή ζεστασιά. Καθώς ανηφορίζαμε τα πλακόστρωτα σοκάκια, μακριά πια από τον ντόκο, η μυρωδιά του πετρελαίου έδινε σιγά-σιγά τη θέση της στο άρωμα της πλούσιας βλάστησης. Οι λόφοι γύρω από την πόλη έμοιαζαν να κατηφορίζουν μέχρι τα σπίτια, πνιγμένοι σε καταπράσινους θάμνους, μεγάλα δέντρα, πυκνά αναρριχώμενα κλήματα που αγκάλιαζαν τους πέτρινους τοίχους και αγριολούλουδα που ανέδιδαν μια φρέσκια, γήινη μυρωδιά, ποτισμένη από την απογευματινή υγρασία της Αδριατικής.
Η πόλη ήταν απέριττη και αρχοντική, γεμάτη γκρίζα πέτρα που την ημέρευε όλο αυτό το πράσινο. Τα κτίριά της είχαν μια αυστηρή, καθαρή γραμμή, χωρίς περιττά στολίδια, φανερώνοντας το παλιό πέρασμα των Αυστριακών. Δεν είχε τη φασαρία άλλων λιμανιών της Μεσογείου. Ήταν μαζεμένη, ήσυχη, και κοιτούσε τη θάλασσα με μια βουβή αξιοπρέπεια.
Οι ντόπιοι, απλοί άνθρωποι, κάτω από τις κληματαριές τους, απολάμβαναν τον καφέ τους στις αυλές των χαμηλών σπιτιών τους. Αυτά τα χαμηλά σπίτια στέκονταν σε μια γοητευτική αντίφαση, χτισμένα πλάι στα σύγχρονα, πολυώροφα και μοντέρνα κτίρια της καινούριας εποχής. Αυτή η παράξενη αντίθεση έδινε στο τοπίο μια ιδιαίτερη ομορφιά: από τη μια τα χαμηλά, ιστορικά αρχοντικά με την αυστριακή αρχιτεκτονική κι από την άλλη οι ψηλές, μοντέρνες πολυκατοικίες.
Εμείς, με τον αέρα του ναυτικού, περπατούσαμε και ανταποδίδαμε τους χαιρετισμούς αυτών των καλοκάγαθων ανθρώπων. Ανεβαίναμε τους στενούς δρόμους ψάχνοντας μια γωνιά να ξαποστάσουμε από το ανηφόρι, να κάτσουμε να πιούμε μια παγωμένη μπύρα και να πάρουμε μια βαθιά ανάσα στεριάς, πριν μας καταπιούν πάλι τα αμπάρια και το πέλαγο.
Εκεί ακριβώς που τελείωνε το ανηφόρι, αντικρίσαμε ένα μαγαζί που έμοιαζε με τους δικούς μας καφενέδες. Ήταν ορθάνοιχτο, με τις πόρτες του διάπλατες στη δροσιά της μέρας. Είχε μέσα λίγους θαμώνες, κυρίως ηλικιωμένους άντρες που κάθονταν νωχελικά στα ξύλινα τραπέζια. Αυτό το μέρος προτιμήσαμε, καθώς η απλότητά του, οι χαμηλές φωνές και ο τρόπος που ήταν στημένο, έμοιαζε με Ελλάδα. Ένιωθες ότι αν δρασκελίζουσες το κατώφλι του, δεν θα άκουγες ιταλικά, αλλά τους γνώριμους ήχους κάποιου καφενείου στον Πειραιά ή σε κάποιο νησί.
Και όταν το μάτι μας πήρε ακριβώςαπέναντι ένα ψηλό τοίχο με μια τεράστια πύλη κλειστή, μας τράβηξε το βλέμμα. Πάνω από τη βαριά πύλη, σκαλισμένη στην πέτρα, στεκόταν μια επιγραφή στα αρχαία ελληνικά. Διάβασα με δυσκολία τις λέξεις: «ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ ΟΡΘΟΔΟΞΟΝ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟΝ», και από κάτω, με βαθιά γράμματα, έγραφε «ΠΡΟΣΔΟΚΩ ΑΝΑΣΤΑΣΙΝ ΝΕΚΡΩΝ».
Γεμάτοι περιέργεια γυρίσαμε στον καφετζή και τον ρωτήσαμε στα ελληνικά, με την κρυφή ελπίδα να είναι πατριώτης. Ναι, ήταν Έλληνας, από πάππου προς πάππου, από εκείνες τις παλιές οικογένειες που είχαν μετοικήσει κάποτε στην ξενιτιά. Μας εξήγησε πως η περιοχή σχεδόν ολόκληρη αποτελούσε μια παλιά, αρχαία ελληνική παροικία. Οι άνθρωποι εδώ μιλούσαν την ιταλική γλώσσα, αλλά συνάμα κρατούσαν ζωντανή και την ελληνική, μέσα από μια παράξενη, αρχαϊκή διάλεκτο. Ήταν μια λαλιά δύσκολη, ένα κράμα ανάμεσα στα αρχαία ελληνικά και σε λέξεις που έμοιαζαν πολύ με τα ποντιακά. Με αρκετή δυσκολία καταφέρναμε να τον παρακολουθήσουμε, καθώς μας εξιστορούσε με περηφάνια το πώς ρίζωσε και μεγαλούργησε το ελληνικό στοιχείο σε τούτη την αρχοντική πόλη.
Μας διηγήθηκε με καμαρωτό ύφος ότι η πόλη κατοικήθηκε από την αρχαιότητα, αλλά το αποκορύφωμα της ιστορίας της γράφτηκε στα τέλη εκείνου του αιώνα, στα χρόνια του Λάμπρου Κατσώνη. Όταν ξέσπασε ο Ρωσοτουρκικός πόλεμος, ο θρυλικός θαλασσομάχος ήρθε κρυφά στην Τεργέστη. Οι πλούσιοι Έλληνες έμποροι της πόλης άνοιξαν τα πουγκιά τους, χρηματοδότησαν τον αγώνα του και τον βοήθησαν να αγοράσει και να εξοπλίσει το πρώτο του πολεμικό καράβι. Από εδώ, από αυτό το ίδιο λιμάνι, ξεκίνησε ο Κατσώνης για να κατεβεί στο Αιγαίο και να σκορπίσει τον τρόμο στον οθωμανικό στόλο. Και εκείνο απέναντι ήταν το παλιό νεκροταφείο της ελληνικής κοινότητας. Μια ιερή, βουβή γειτονιά των προγόνων τους, που στεκόταν εκεί για αιώνες στην ξενιτιά, και έκανε το ανοιχτό μαγαζάκι να μοιάζει ακόμα περισσότερο με τη δική μας πατρίδα.
Τελικά ο καλός μαγαζάτορας δεν μας πήρε χρήματα, μας κέρασε τις μπύρες. Και εμείς, πιο γνωστικοί πια για την ιστορία της Τεργέστης, τον αποχαιρετίσαμε με ένα αίσθημα βαθιάς συγκίνησης και περηφάνιας.
Μόλις ολοκληρώθηκε η φόρτωση και οι ναύτες ασφάλισαν τα αμπάρια, βάλαμε πλώρη για το Νοβοροσίσκ, ένα ταξίδι διαδρομής περίπου 1.620 ναυτικών μιλίων και καθώς φορτωμένοι, διάρκειας πεντέξι ημερών.
Κατεβαίνοντας την Αδριατική, νιώθαμε το βαπόρι βαρύ, στιβαρό, να κάθεται βαθιά στο νερό και να παλεύει με άλλη αρχοντιά το κύμα.
Στις βάρδιες μου, με μόνη παρέα το «ντούκου-ντούκου» της μηχανής που αντηχούσε ρυθμικά στα σωθικά του πλοίου, νοσταλγούσα να φτάσουμε γρήγορα, να ανταμώσω με την αγαπητικιά μου. Την είχα πεθυμήσει, είχα καιρό να τη δω. Κάθε χτύπος του εμβόλου στο μηχανοστάσιο έμοιαζε να μετράει αντίστροφα τα μίλια που με χώριζαν από εκείνη, και η σκέψη της ήταν η μόνη συντροφιά που γλυκαινε την κούραση και την αλμύρα της ξενιτιάς.
Της είχα αγοράσει έναν ωραίο σταυρό με μακριά καδένα από την Ιταλία. Ήταν μακρύς, στο σχήμα των καθολικών, που μου άρεσε. Αγόρασα για αυτήν έναν χρυσό, και για μένα έναν ακριβώς τον ίδιο, ασημένιο, τον οποίο ακόμα μέχρι σήμερα φορώ στο λαιμό.
Θα της έδινα ακόμα ένα φόρεμα που είχα αγοράσει ειδικά για αυτήν. Το είχα φυλαγμένο μαζί με τις τσίχλες που λαθραία εμπορευόμουν στη Σοβιετική Ένωση, και είχα καλά φυλαγμένα μέσα σε κρυψώνες στο μηχανοστάσιο.
Όμως εκείνο το φουστάνι, δεν έμελλε να της το χαρίσω. Διότι άλλαι μέν βουλαί ανθρώπων, άλλα δε Θεός κελεύει.
Η μοίρα των ναυτικών γράφεται πάντα πάνω στο νερό και αλλάζει πιο γρήγορα κι από τον καιρό. Οι κρυψώνες στο μηχανοστάσιο κρατούσαν καλά τα μυστικά τους, το «ντούκου-ντούκου» της μηχανής συνέχιζε τον σκοπό του, όμως το ριζικό μας είχε ήδη χαράξει άλλη πορεία, ανατρέποντας όλα όσα είχαμε σχεδιάσει και εγώ, και όλο το πλήρωμα.
Ο καπετάνιος ήταν οξύθυμος, παρορμητικός και απρόοπτος. Στο πλωριό ντεκ, εκεί που βρισκόταν η καμπίνα του, είχε διαμορφώσει και μια δεύτερη, μικρότερη για τον καμαρώτο του. Καμαρώτος του ήταν ο ναύτης ο Κατσιβάκης, τον οποίο είχε χρίσει βοηθό του. Κρυφά στο πλοίο ψιθυρίζονταν διάφορα σχόλια, όλοι λέγανε πως εκεί μέσα δεν παιζόταν μια απλή σχέση. Μόλις, όμως, δρασκελίσαμε στη Μαύρη Θάλασσα, οι δυο τους τσακώθηκαν άγρια. Ο καπετάνιος, για να τον τιμωρήσει, του κατάσχεσε όλες τις λαθραίες τσίχλες και καλσόν που εκείνος σκόπευε να εμπορευτεί στη Σοβιετική Ένωση, και τα οποία είχε κρυμμένα, με την άδειά του, μέσα στην ίδια την καμπίνα του καπετάνιου. Και ο Κατσιβάκης, με όλο το θάρρος και το θράσος που του έδινε η οικειότητα τους, ορθώθηκε μπροστά του και τον ρώτησε κατάμουτρα γιατί κατάσχεσε μόνο τη δική του πραμάτεια και όχι όλου του πληρώματος — καθώς, κακά τα ψέματα, όλο το πλήρωμα το ίδιο μικρολαθρεμπόριο κάναμε.
Το επόμενο πρωί, ο καπετάνιος φώναξε τον λοστρόμο και του έδωσε μια σκληρή διαταγή: να μαζευτούν αμέσως όλα τα λαθραία εμπορεύματα όλου του πληρώματος στην καμπίνα του. Ο λοστρόμος, μαζί με τους ναύτες του, πήρε σβάρνα το βαπόρι. Καθώς όλοι μεταξύ μας γνωρίζαμε καλά τις κρυψώνες του καθενός, δεν άργησε να βρει τα πάντα. Μάζεψε όλη μας την πραμάτεια και την κουβάλησε στο γραφείο του καπετάνιου κάτω στο πάτωμα.
Όλοι απογοητευτήκαμε βαθιά βλέποντας τα έξοδά μας και τα μελλοντικά έσοδά μας να κάνουν φτερά για ένα καπρίτσιο της γέφυρας, αλλά μέσα μας ελπίζαμε ακόμα πως, μόλις του πέρναγε ο θυμός, θα μας τα έδινε πίσω. Όμως αυτό δεν έγινε ποτέ. Ο εγωισμός του ήταν πιο μεγάλος από τη λογική. Έτσι, χωρίς να έχουμε πια τίποτα στα χέρια μας για εμπόριο, με τα αμπάρια γεμάτα χάλυβα αλλά τις δικές μας κρυψώνες αδειανές, φτάσαμε στο λιμάνι του Νοβοροσίσκ.
Και ο καπετάνιος μέσα στην τύφλα του θυμού του, ξέχασε να τα δηλώσεις ως τράνζιστ. Κι έτσι, καθώς όλη μας η πραμάτεια βρισκόταν απλωμένη και εκτεθειμένη μέσα στην καμπίνα του, οι Σοβιετικοί τελωνειακοί τη βρήκαν αμέσως στον έλεγχο.
Οι αρχές του λιμανιού αποδείχτηκαν αμείλικτες και επέβαλαν ένα δυσβάσταχτο πρόστιμο για να νομιμοποιηθούν τα πράγματα. Μόλις ο καπετάνιος ενημέρωσε την ναυτιλιακή εταιρεία στην Ελλάδα, έγινε χαμός. Δέχτηκε μεν να πληρώσει το ποσό εκείνη τη στιγμή για να μην κατασχεθεί το βαπόρι, αλλά του ξεκαθάρισε αμέσως ότι θα έκοβε κάθε δεκάρα από τον δικό του μισθό, αφού η αμέλεια ήταν αποκλειστικά δική του.
Εκείνος, όμως, θολωμένος από το πείσμα και τη ζημιά, όχι μόνο δεν μας επέστρεψε τα πράγματα, αλλά πήρε μια απόφαση που μας άφησε άφωνους: αποφάσισε αυθαίρετα να ανακατανείμει το ποσό του προστίμου και να το αποκόψει από τον μισθό όλου του πληρώματος.
Στην επιστροφή του ταξιδιού, η ατμόσφαιρα μέσα στο βαπόρι ήταν ηλεκτρισμένη. Στην τραπεζαρία και στο καρέ του πληρώματος, εκεί που άλλοτε λέγαμε τα αστεία μας, ήμασταν όλοι ανάστατοι, μαζευμένοι πάνω από τους πάγκους με τα πρόσωπα σκοτεινά. Το ποσό του προστίμου που αναλογούσε στον καθένα μας, αν ο καπετάνιος έκανε πράξη την απειλή του, θα ήταν τεράστιο — ένα τσεκούρι στα μεροκάματα που βγάλαμε με τόσο ιδρώτα.
«Δεν θα πληρώσουμε εμείς τα σπασμένα των καπρίτσιων του!» φώναξε ένας ναύτης, χτυπώντας τη γροθιά του στο τραπέζι, ενώ ένας μηχανικός δίπλα του συμπλήρωσε με πίκρα: «Φτύσαμε αίμα στη μηχανή, λιώσαμε στις βάρδιες για να μας φάνε το ψωμί των σπιτιών μας;» Οι φωνές άρχισαν να ανάβουν, οι κουβέντες μπερδεύονταν με τον καπνό των τσιγάρων και η οργή έβραζε, πιο καυτή κι από τα καζάνια του μαγειρίου.
Στο τέλος, μέσα στη βαβούρα, σηκώθηκε και πήρε τον λόγο ο λοστρόμος. Έκανε μια κίνηση με τα ροζιασμένα του χέρια να σωπάσουμε, μας κοίταξε έναν-έναν στα μάτια και μας μίλησε με εκείνη την απλοϊκή, σταράτη λογική των παλιών ναυτικών:
«Ρε σεις, ακούστε με δω χάμω. Το βαπόρι το ταξιδεύουν οι ναύτες και οι μηχανικοί, όχι οι εγωισμοί της γέφυρας. Αν σκύψουμε το κεφάλι τώρα, αύριο θα μας πάρουν και τα ρούχα που φοράμε. Ένα-ένα μόνο του, ο καπετάνιος μας κάνει ό,τι θέλει. Αλλά όλοι μαζί, είμαστε πιο δυνατοί κι από τη λαμαρίνα του ΣΑΝ ΝΤΕΝΙΣ. Το δίκιο μας είναι καθαρό σαν το ιώδιο της θάλασσας. Θα το αφήσουμε να πνιγεί για ένα καπρίτσιο;»
Τα λόγια του, απλά και ζυγισμένα, έπεσαν σαν βαλσάμο και μας έπεισαν όλους. Εκεί, μέσα στο καρέ, πήραμε την οριστική μας απόφαση.
Το πλοίο, μετά το Νοβοροσίσκ, πήγαινε για το λιμάνι του Πειραιά. Τα γραφεία της ναυτιλιακής εταιρείας ΦΡΑΓΚΙΣΤΑΣ, της εργοδότριας εταιρείας μας, ήταν ακριβώς εκεί που τελείωνε ο δρόμος του λιμανιού, στην Ακτή Μιαούλη, δίπλα στον σταθμό του ηλεκτρικού τρένου. Το σχέδιο ήταν στρωμένο: μόλις δέναμε, θα πηγαίναμε όλοι μαζί κατευθείαν στο γραφείο να πληρωθούμε και θα ξεμπαρκάραμε επί τόπου. Με αυτόν τον τρόπο, ο καπετάνιος δεν θα προλάβαινε να στείλει τις αναφορές του και να κάμει τις αποκοπές από τους μισθούς μας.
Έτσι ακριβώς και κάναμε. Μόλις πιάσαμε Πειραιά, εκτός από τους αξιωματικούς, όλο το υπόλοιπο πλήρωμα, μια γροθιά, ανεβήκαμε στα γραφεία της Ακτής Μιαούλη. Πληρωθήκαμε μέχρι και την τελευταία μας λίρα, καθαροί και όρθιοι, και δώσαμε τις παραιτήσεις μας.
Από εκεί και πέρα, τι απέγινε ο καπετάνιος, ο Κατσιβάκης ή το ίδιο το ΣΑΝ ΝΤΕΝΙΣ, δεν το έμαθα ποτέ. Το δικό μου ταξίδι με το πλοίο ΣΑΝ ΝΤΕΝΙΣ, εκείνο το τέλος καλοκαιριού του '74 είχε μόλις τελειώσει, αφήνοντάς μου για πάντα φυλακτό τον ασημένιο σταυρό στον λαιμό και την ανάμνηση μιας πόλης που μιλούσε ελληνικά στις ανηφοριές της.

ΕΝΑΣ ΑΠΡΟΣΜΕΝΟΣ ΣΩΤΗΡΑΣ

Η Τρούμπα του Πειραιά ήταν μια κακόφημη συνοικία, γεμάτη οίκους ανοχής, καμπαρέ και κάθε λογής σκοτεινά καταγώγια. Από τη δεκαετία του 1950 μέχρι και το 1967, στην περιοχή λειτουργούσαν περισσότερα από εκατό σπίτια με κόκκινα φώτα, καφενεία-τεκέδες και κακόφημα νυχτερινά κέντρα. Οι άνθρωποι που σύχναζαν εκεί ήταν συχνά επικίνδυνοι. Στα στενά δρομάκια παραφύλαγαν συμμορίες και ληστές, ενώ τα ξεκαθαρίσματα λογαριασμών ανάμεσα σε φατρίες, προστάτες και προαγωγούς κατέληγαν συχνά σε στυγερούς φόνους.
Το 1967, η στρατιωτική δικτατορία έκλεισε βίαια τα περισσότερα από αυτά τα κέντρα και η οδός Τρούμπας μετονομάστηκε σε Νοταρά. Η περιοχή του λιμανιού άρχισε σταδιακά να αλλάζει πρόσωπο, καθώς στα επιβλητικά κτίρια της Ακτής Μιαούλη, στον παράλληλο δρόμο, εγκαταστάθηκαν μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες.
Ωστόσο, κατά τη δεκαετία του 1970, η νυχτερινή ζωή ξαναζωντάνεψε στα γύρω στενά. Τα καμπαρέ διαφήμιζαν ξανά τις υπηρεσίες τους με προκλητικές φωτογραφίες στις βιτρίνες, ενώ πορτοφολάδες, κλέφτες και κάθε λογής περιθωριακοί τύποι κυκλοφορούσαν ανενόχλητοι στις πλατείες και στα σοκάκια.
Στην κάθετη οδό που συνέδεε την παλιά Τρούμπα με την Ακτή Μιαούλη, δέσποζαν δυο κινηματογράφοι, όπου από το πρωί μέχρι αργά τη νύχτα προβάλλονταν ταινίες πορνό. Μετά την πτώση της χούντας, η προβολή τους είχε γίνει πιο ελεύθερη και οι αίθουσες βούλιαζαν από κόσμο που κατέφθανε από όλες τις γύρω περιοχές — από το Χατζηκυριάκειο και τη Δραπετσώνα μέχρι το Πασαλιμάνι. Ανάμεσα στους τακτικούς θαμώνες, βέβαια, υπήρχαν και άντρες που αναζητούσαν εφήμερους πελάτες μέσα στο προστατευτικό σκοτάδι των αίθουσων.
Δίπλα ακριβώς βρισκόταν το καφενείο «Η Βοσκοπούλλα», ένα γνωστό στέκι όπου σύχναζαν αποκλειστικά Κύπριοι ναυτικοί. Όποτε κατέβαινα στον Πειραιά, η διαδρομή μου κατέληγε πάντα εκεί. Ήταν το καταφύγιό μου. Πάντα έβρισκα κάποιον συμπατριώτη για να μάθω νέα από τη βασανισμένη πατρίδα. Μετά τον πόλεμο και την τουρκική εισβολή του 1974, πολλοί γνωστοί και φίλοι μου είχαν καταγραφεί στις μαύρες λίστες των νεκρών, των αγνοουμένων ή των αιχμαλώτων.
Είχα ξεμπαρκάρει μόλις την προηγούμενη μέρα από το πλοίο «ΣΑΝ ΝΤΕΝΙΣ» και το επόμενο πρωί κατέβηκα κατευθείαν στη «Βοσκοπούλλα». Στην τσέπη μου έκρυβα όλη την αμοιβή που είχα κοπιάσει να βγάλω ως δόκιμος μηχανικός. Δεν ήταν κανένα μυθικό ποσό, αλλά για μένα ήταν αρκετά. Στο καφενείο συνάντησα πολλούς γνωστούς και πιάσαμε αμέσως την κουβέντα. Ακολουθώντας το άγραφο έθιμο του μαγαζιού —σύμφωνα με το οποίο όποιος πληρωνόταν από το ξεμπαρκάρισμα όφειλε να τρατάρει τους πάντες— τους κέρασα όλους. Τα νέα από το νησί ήταν πολλά και βαριά. Σμίγοντας με τον βαθύ νόστο μου για την πατρίδα, με κράτησαν καθηλωμένο εκεί για ώρες.
Όταν τελικά βγήκα από το καφενείο, το σούρουπο είχε απλωθεί για τα καλά. Ξεκίνησα με τα πόδια προς τη στάση του λεοφωρείου, με σκοπό να ανέβω στην Αθήνα. Η απόσταση ήταν λιγότερη από χιλιόμετρο. Περπατούσα νωχελικά, χαζεύοντας τις φωτισμένες βιτρίνες για να περάσει η ώρα.
Λίγο πριν φτάσω στον σταθμό, βρέθηκα στην πλατεία Θεμιστοκλέους, όπου πρόσφατα είχαν στήσει το επιβλητικό, χάλκινο άγαλμα του αρχαίου στρατηγού. Στάθηκα για λίγο να το περιεργαστώ. Υψωνόταν αγέρωχο πάνω στο μαρμάρινο βάθρο του, με τη μορφή του Θεμιστοκλή να κοιτάζει μπροστά και το δεξί του χέρι απλωμένο να δείχνει με μια σταθερή, αιώνια κίνηση το μεγάλο λιμάνι και το ανοιχτό πέλαγος. Σαν να θύμιζε σε κάθε θαλασσινό το χρέος της επιστροφής.
Εκεί ακριβώς έπιασα κουβέντα με δυο γυναίκες, μάνα και κόρη, που δούλευαν στο περίπτερο της πλατείας. Η κουβέντα μας παρατράβηξε περισσότερο απ' όσο υπολόγιζα. Όταν τελικά αποχαιρετιστήκαμε, η νύχτα είχε πέσει βαθιά.
Πήρα τον δρόμο βιαστικά. Διέσχισα την πλατεία και, για να κόψω δρόμο, αποφάσισα να περάσω πίσω από την εκκλησία της Αγίας Τριάδας, ώστε να βγω γρήγορα απέναντι, στη λεωφόρο Βασιλέως Γεωργίου.
Πίσω από το ιερό, η αυλή της εκκλησίας ήταν βυθισμένη στο απόλυτο σκοτάδι, χωρίς ίχνος φωτισμού, και λόγω της ερημιάς δεν κυκλοφορούσε ψυχή. Άνοιξα το βήμα μου, νιώθοντας την ανάγκη να απομακρυνθώ το συντομότερο από εκείνο το δυσοίωνο σημείο. Στο μυαλό μου άρχισαν να στριφογυρίζουν όλες εκείνες οι τρομακτικές ιστορίες για τις συμμορίες που παραμονευαν στα σκοτεινά σημεία του λιμανιού.
Αλλά, ως φαίνεται, αυτό που φοβάται κανείς, αυτό και παθαίνει. Λίγα μόλις μέτρα πριν προλάβω να βγω ξανά στο φως, τέσσερις ανθρώπινες φιγούρες ξεπήδησαν αναπάντεχα από το σκοτάδι, κλείνοντάς μου τον δρόμο. Μέσα στην κακοφωτισμένη νύχτα, διέκρινα τα χέρια τους απλωμένα απειλητικά προς το μέρος μου. Μου φάνηκε πως κρατούσαν όπλα — ίσως πιστόλια, ίσως μαχαίρια, ή βαριούς σιδερολοστούς και ρόπαλα.
Γύρισα ενστικτωδώς να διαφύγω τρέχοντας προς τα πίσω, αλλά ήταν ήδη αργά. Άλλες τρεις σκιές είχαν ορθωθεί εκεί, αποκλείοντας κάθε δρόμο σωτηρίας.
Η παγίδα είχε κλείσει. Κατάλαβα αμέσως ότι ο σκοπός τους ήταν η ληστεία. Μέσα σε κλάσματα δευτερολέπτου το μυαλό μου γύρισε στροφές, και αποφάσισα να μην προβάλω καμία αντίσταση. Θα τους παρέδιδα αμαχητί όσα χρήματα είχα επάνω μου, με τη μόνη ελπίδα να γλιτώσω τη ζωή μου.
Οι άντρες άρχισαν να με πλησιάζουν αργά, σαν αρπακτικά που στενεύουν τον κλοιό γύρω από το θήραμα. Όταν κόντεψαν, ξαφνικά, ένας από αυτούς, με μια κοφτή, επιτακτική φωνή, άρθρωσε μια διαταγή σε μια γλώσσα που μου φάνηκε αραβική. Πρόσθεσε μερικές λέξεις ακόμα, και όλη η συμμορία κοκκάλωσε. Ύστερα, σαν πειθαρχημένος στρατός, γύρισαν την πλάτη και χάθηκαν μέσα στη νύχτα, σαν να τους κατάπιε το σκοτάδι.
Ο άνθρωπος που είχε μιλήσει ήταν μικρόσωμος, σχεδόν καχεκτικός. Πλησίασε προς το μέρος μου και μου άπλωσε το χέρι του. Του το έδωσα μηχανικά, νιώθοντας ένα αναπάντεχα δυνατό, θερμό σφίξιμο. Στην αρχή, το μυαλό μου αδυνατούσε να συλλάβει τι είχε συμβεί. Προσπαθούσα μάταια να διακρίνω τα χαρακτηριστικά του προσώπου του, που παρέμεναν κρυμμένα στις σκιές.
Μου μίλησε στα αγγλικά, ψιθυρίζοντας απλώς: «my friend». Ύστερα, με τράβηξε απαλά αλλά σταθερά από το χέρι, οδηγώντας με προς το φωτισμένο μέρος της πλατείας. Γεμάτος παγωμένη περιέργεια και μια παράξενη, υπόκωφη υποψία, προσπαθούσα να καταλάβω ποιος ήταν.
Μόλις το φως του δρόμου έπεσε πάνω του, αναγνώρισα τον απρόσμενο σωτήρα μου.
Ήταν ο ίδιος εκείνος μικρόσωμος καχεκτικίς άντρας με τα σκληρά, ανέκφραστα μάτια, που είχα συναντήσει λίγους μήνες νωρίτερα στην Τρίπολη της Λιβύης. Ο ίδιος άνθρωπος που είχα δει με τα μάτια μου να εκτελεί εν ψυχρώ έναν άνθρωπο μπροστά στη βιτρίνα με τα ρολόγια. Ο ίδιος που, καταδιωκόμενος, είχε τρυπώσει κρυφά σαν λαθρεπιβάτης στο βαπόρι μας, αναζητώντας απεγνωσμένα τρόπο να διαφύγει σε μια ξένη χώρα. Κι εγώ, όταν τον είχα ανακαλύψει τότε κρυμμένο στο μηχανοστάσιο, αφού άκουσα την τραγική ιστορία του και κατάλαβα το κίνητρο του φόνου, είχα επιλέξει να σιωπήσω και να μην τον καταδώσω στον καπετάνιο.
Και τώρα, η μοίρα τον έφερνε ξανά μπροστά μου, στην πλατεία Θεμιστοκλέους, ως αρχηγό μιας αδίστακτης συμμορίας που λήστευε —και ίσως σκότωνε— ανυποψίαστους περαστικούς στα σκοτάδια του Πειραιά.
Η πρώτη μου σκέψη ήταν μια βαθιά ανάσα ανακούφισης: ήμουν απίστευτα τυχερός που ο αρχηγός εκείνης της αγέλης ήταν εκείνος. Χάρη στο δικό μου παλιό έλεος, είχα γλιτώσει τη ζωή μου απόψε. Όμως, καθώς τον αποχαιρετούσα με ένα νεύμα και ανέβαινα στο λεωφορείο για να χαθώ στους δρόμους της Αθήνας, μια άλλη, βασανιστική σκέψη άρχισε να καρφώνεται στο μυαλό μου: αν τότε, στη Λιβύη, είχα πράξει το «σωστό» και τον είχα παραδώσει, ίσως να μην είχε φτάσει ποτέ εδώ. Ίσως να μην είχε γίνει ποτέ ο αρχηγός αυτής της συμμορίας. Ίσως εκείνοι οι άντρες να μην είχαν βρεθεί ποτέ στον δρόμου μου. Ίσως, μάλιστα, αυτή η συμμορία να μην υπήρχε καν…
Κοίταζα έξω από το θολό τζάμι του λεωφορείου τα φώτα του Πειραιά να σβήνουν σιγά-σιγά στο σκοτάδι. Στην τσέπη μου, τα λεφτά του πρώτου μου μπάρκου ήταν ακόμα εκεί, ανέπαφα, κι όμως ένιωθα πιο φτωχός, σαν να είχα χάσει κάτι από την νεανική μου αφέλεια. Στη θάλασσα είχα μάθει να ξεχωρίζω την καταιγίδα από τη γαλήνη, αλλά εκείνη τη νύχτα, στην πλατεία Θεμιστοκλέους, κατάλαβα ότι στη στεριά το καλό και το κακό μπερδεύονται γλυκά και επικίνδυνα. Είχα σώσει έναν φονιά κι εκείνος, με τη σειρά του, είχε σώσει εμένα. Το πρώτο μου ταξίδι δεν είχε τελειώσει όταν έδεσε το βαπόρι, συνεχιζόταν τώρα, μέσα σε ένα νυχτερινό λεωφορείο, με την υποψία ότι οι αποφάσεις μας μάς ακολουθούν σαν σκιές, περιμένοντας στην επόμενη γωνία.

Η ΤΡΟΥΜΠΑ ΣΤΟΝ ΠΕΙΡΑΙΑ
Αφού ήμουν στην Ελλάδα, ήταν φυσικό να θελήσω να επισκεφτώ την κακόφημη συνοικία της Τρούμπας στον Πειραιά. Της είχαν αλλάξει όνομα, προσπάθησαν να της αλλάξουν και ιστορία. Μα τίποτα δεν είχαν καταφέρει. Ξανάγινε μια περιοχή γεμάτη νταβατζήδες, πορνεία, σινεμά ερωτικών ταινιών και καμπαρέ. Είχα ξεμπαρκάρει από το ΣΑΝ ΝΤΕΝΙΣ και είχα χρήματα στη τσέπη εν συγκρίσει με την άφιξη μου από την Κύπρο την προηγούμενη φορά, που ήμουν άφραγκος και απένταρος. Τότες μόνη μου έγνοια ήταν μόνο να βρω μπάρκο. Τώρα ξέμπαρκος, είχα σκοπό να περιηγηθώ κάποιους ενδιαφεροντες χώρους.
Πρώτη μου σκέψη να επισκεφτώ τα καμπαρέ. Στον τόπο μου στο μικρό μου χωριό, δεν υπήρχαν καμπαρέ. Όσα ήξερα γι αυτά, ήταν από ταινίες που έβλεπα μικρός στο σινεμά του χωριού μου. Και μέσα από αυτές, έμαθα να τα θεωρώ ως κέντρα ακολασίας και επικινδυνότητας. Οι ελληνικές ταινίες της εποχής, όπως τα «Κόκκινα φανάρια» και η «Λόλα», παρουσίαζαν την Τρούμπα σαν έναν σκοτεινό κόσμο, όπου πίσω από τα φώτα των καμπαρέ, τα τραγούδια και τους χορούς, κρύβονταν ανθρώπινα δράματα, εκμετάλλευση, επικίνδυνες γνωριμίες και άνθρωποι του υποκόσμου. Οι γυναίκες της νύχτας, οι νταβατζήδες και οι ναυτικοί που σύχναζαν εκεί αποτελούσαν τους πρωταγωνιστές μιας ζωής εντελώς διαφορετικής από εκείνη που γνώριζα στο χωριό μου. Από τις εικόνες του κινηματογράφου, είχα σχηματίσει την εντύπωση πως η Τρούμπα ήταν ένας τόπος γεμάτος πειρασμούς, αλλά και κινδύνους.
Έτσι, μέσα στο υποσυνείδητό μου, είχε γεννηθεί η περιέργεια να τα γνωρίσω. Είχα πάει σε πολλά λιμάνια του κόσμου, είχα γνωρίσει τον υπόκοσμο και τα κοντραμπάντα των λιμανιών, αλλά ήθελα οπωσδήποτε να γνωρίσω τα καμπαρέ της Τρούμπας, καθώς ήμουν επηρεασμένος από τις κινηματογραφικές εικόνες που είχα δει μικρός. Ήθελα να ανακαλύψω αν η πραγματικότητα ήταν τόσο σκοτεινή και επικίνδυνη όσο την παρουσίαζαν οι ταινίες ή αν στη μεγάλη οθόνη έγαφαν σενάρια τρόμου και μυστηρίου.
Στο καφενείο της «ΕΛΛΑΣ», που βρισκόταν απέναντι από το καφενείο της «ΒΟΣΚΟΠΟΥΛΑΣ», συναντηθήκαμε με τον Αντωνέσκο. Ο Αντρίκος ο Αντωνέσκος ήταν ένας κολλητός μου φίλος και συγχωριανός. Ζήσαμε και αναγιωθήκαμε μαζί στο μικρό χωριό. Μαζί στα καλά και στα κακά, στη φτώχεια και στη μιζέρια, στη διασκέδαση και στη λύπη. Ζήσαμε και ανδρωθήκαμε σε έναν τόπο ξερό και ξεχασμένο από τον Θεό. Ήμασταν στενά δεμένοι, αχώριστοι. Γι’ αυτό και ήταν μεγάλη η χαρά μας όταν συναντηθήκαμε σε έναν τόπο άγνωστο και ξένο. Ο Αντρίκος κατέβηκε στον Πειραιά για σπουδές κι εγώ για να μπαρκάρω. Ύστερα από καιρό χωρισμού, ξανασυναντηθήκαμε εδώ, στον Πειραιά.
Και μέσα σε όλη αυτή τη χαρά της συνάντησής μας, αποφασίσαμε να το ξενυχτήσουμε. Και πού αλλού; Στα καμπαρέ της Τρούμπας, που βλέπαμε μαζί μικροί στο σινεμά. Θέλαμε να δούμε από κοντά όσα βλέπαμε στις ταινίες με τον Κούρκουλο, τον Φούντα, τη Ζωή Λάσκαρη και τόσους άλλους υπέροχους ηθοποιούς της δεκαετίας του ’60.
Έτσι, παρέα με άλλους δύο συμφοιτητές του Καλαματιανούς, βάλαμε σκοπό εκείνη τη νύχτα να ανακαλύψουμε τις αλήθειες και τα ψέματα, τις πραγματικότητες και τις φαντασιώσεις των κινηματογραφικών σεναρίων.
Ώσπου να φτάσει η νύχτα, είχαμε αρκετές ώρες μπροστά μας. Για να περάσει η ώρα, βγήκαμε μια τσάρκα ως το Πασαλιμάνι, το λιμάνι της Ζέας. Χαζέψαμε τη θάλασσα, τα σκάφη και την κίνηση γύρω από το λιμανάκι. Ήταν ένας όμορφος γραφικός χώρος, με τη δική του ξεχωριστή φυσιογνωμία. Συγκρίναμε την ομορφιά του μικρού λιμανιού της Ζέας με το μεγάλο του Πειραιά, αλλά συγκριση δεν υπηρχε. Ηταν και τα δυο λιμάνια πανεμορφα, το καθενα με τη χαρη του .
Όταν επιστρέψαμε στην Ακτή Μιαούλη, είχε νυχτώσει για τα καλά. Η κίνηση στην Ακτή Μιαούλη και στα στενά δρομάκια γύρω της πύκνωνε και άλλαζε χαρακτήρα. Οι εργάτες της ημέρας και οι μαγαζάτορες είχαν δώσει τη θέση τους σε πλήθος αντρών και γυναικών διαφορετικών από τους ανθρώπους της ημέρας. Άλλοι ναυτικοί, και άλλοι κάθε καρυδιάς καρύδι. Εκείνο, όμως, που με εντυπωσίασε, ήταν οι πολλοί αλλόθρησκοι μετανάστες, που κυριαρχούσαν στους δρόμους Τα πρόσωπά τους ήταν τόσο μαύρα, που μέσα στο λιγοστό φως των δρόμων έμοιαζαν να γίνονται ένα με το σκοτάδι της νύχτας. Σουλατσάριζαν πάνω κάτω, δίνοντας στα στενά μια όψη που δεν είχα συνηθίσει να βλέπω σε άλλα λιμάνια. Ο καθένας φαινόταν να έχει τον δικό του σκοπό.
Ανάμεσα σε αυτό το ετερόκλητο πλήθος, χωρίς να νιώθουμε φόβο, αφού ήμασταν τέσσερις, πιάσαμε τη Νοταρά και προχωρούσαμε νωχελικά, χωρίς βιασύνη. Σταματούσαμε μπροστά σε κάθε βιτρίνα των καμπαρέ, όπου διαφημίζονταν οι κοπέλες που εργάζονταν εκεί. Μέσα στις βιτρίνες, σε φωτογραφίες, ημίγυμνες και γυμνές γυναίκες πόζαραν προκλητικά, προβάλλοντας τα κάλλη τους, ενώ δίπλα, νταβατζήδες καλούσαν τους περαστικούς να μπουν μέσα. Μαγαζιά ήταν πολλά, το ένα δίπλα στο άλλο, όλα υπόγεια, και κατελάμβαναν και από τις δύο μεριές, ολο το δρόμου της Τρούμπας μέχρι εκεί που τελείωνε.
Διαλέξαμε ένα καμπαρέ όπου, στις φωτογραφίες, οι κοπέλες φαίνονταν ωραιότερες από εκείνες των άλλων, κατεβήκαμε τα σκαλιά και μπήκαμε μέσα. Μια μικρή πίστα βρισκόταν στο κέντρο της αίθουσας, άδεια εκείνη την ώρα. Στο βάθος υπήρχε ένα υπερυψωμένο βάθρο, περίπου τριάντα εκατοστά πάνω από το δάπεδο, με άνετες πολυθρόνες. Εκεί επικρατούσε σκοτάδι, με ένα αδύναμο ημίφως που μόλις φώτιζε τον χώρο.
Καθίσαμε αρχικά στο πρώτο ελεύθερο τραπέζι. Σχεδόν αμέσως ήρθαν κοντά μας όμορφες γυναίκες. Μας ζήτησαν ποτά και τις κεράσαμε. Με το δεύτερο ποτό, μας ρώτησαν αν θέλαμε να καθίσουμε πιο πίσω, μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα. Δεχτήκαμε και μας οδήγησαν στο βάθρο, όπου καθίσαμε στις άνετες πολυθρόνες. Οι κοπέλες κάθισαν στις ίδιες πολυθρόνες με εμάς, και κόλλησαν πάνω μας, «δείχνοντας μεγάλο ενδιαφέρον για την παρέα μας».
Δεν μου άρεσε να πίνω πολύ. Πάντα έπινα μόνο ένα δυο ποτηράκια, για το χατίρι της παρέας. Εκείνη τη νύχτα ήθελα να έχω τον έλεγχο και να μη ζαλιστώ, γι’ αυτό αποφάσισα να πιω μόνο μία μπίρα. Είχα μέσα μου μια ανησυχία. Φοβόμουν μήπως είχα κακά ξεμπερδέματα, ίσως επηρεασμένος από τις ελληνικές ταινίες που έβλεπα μικρός στο χωριό μου.
Δεν θυμάμαι να παρήγγειλα δεύτερο ή τρίτο ποτό. Δεν θυμάμαι πολλά πράγματα, παρά μόνο ότι πέρασα καλά. Θυμάμαι στιγμές σε ευχάριστες και ηδονικές αναλαμπές, με τις πανέμορφες κοπέλες να με αγγίζουν, να με χαϊδεύουν, να με πασπατεύουν.
Ύστερα, οι αναμνήσεις μου σταματούσαν. Η επόμενη εικόνα που είχα ήταν από το επόμενο πρωί, όταν ξύπνησα μόνος στο παλιό κρεβάτι του ξενοδοχείου. Ήμουν ξαπλωμένος ανάσκελα, με ένα τσιγάρο στο χέρι, και κοιτούσα το ταβάνι, προσπαθώντας να θυμηθώ τι είχε συμβεί το προηγούμενο βράδυ.
Σε αναλαμπές άρχισα να θυμάμαι, και αμέσως με έζωσε η ανυσηχία. Το μυαλό μου πήγε στο κακό. Πού ήταν η κοπέλα του μπαρ; Γιατί ήμουν μόνος; Στην τσέπη μου είχα τους μισθούς ενός ολόκληρου μπάρκου. Τα είχα ακόμη; Άπλωσα το χέρι με βιασύνη, τράβηξα κοντά μου τα ρούχα και άρχισα να ψάχνω τις τσέπες με ένα κακό προαίσθημα. Η πρώτη άδεια, η δεύτερη το ίδιο. Όλες άδειες. Τα χρήματά μου είχαν κάνει φτερά. Δεν μου είχε μείνει ούτε μία.
Έμεινα για λίγο ακίνητος, κοιτάζοντας τις άδειες τσέπες μου, σαν να περίμενα πως, αν έψαχνα άλλη μια φορά, θα ανακάλυπτα κάποιο χαρτονόμισμα ξεχασμένο σε μια γωνιά της τσέπης. Τα ξαναέψαξα όλα, με την ίδια αγωνία, μα το αποτέλεσμα ήταν το ίδιο. Τίποτα.
Αισθήματα ανησυχίας, πίκρας και απογοήτευσης με κατέκλυσαν. Εκείνα τα χρήματα δεν μου είχαν χαριστεί. Τα είχα κερδίσει δουλεύοντας σκληρά, μακριά από την πατρίδα μου, με στερήσεις και κακουχίες. Ήταν ο κόπος πολλών μηνών και τώρα είχαν χαθεί μέσα σε μία νύχτα. Μάλλον μου τα είχαν ξαφρίσει ενώ βρισκόμουν σε κατάσταση μέθης ή, το χειρότερο, υπό την επήρεια ουσιών
Καταλάβαινα πως είχα πιαστεί κορόιδο. Από τις παλιές ελληνικές ταινίες που έβλεπα μικρός, είχα μάθει πως έπρεπε να προσέχω μέσα στην κακόφημη συνοικία της Τρούμπας. Κι όμως, δεν πρόσεξα. Όσο κι αν προσπάθησα, δεν κατάφερα να γλιτώσω από τους επιτήδειους.
Προσπάθησα να θυμηθώ, να πιαστώ από κάποια εικόνα, κάποια κουβέντα, κάτι που θα μου εξηγούσε πώς είχα βρεθεί σε εκείνη την κατάσταση. Μα η μνήμη μου με άφηνε στο σκοτάδι. Ένιωθα θυμό με τον εαυτό μου, γιατί ενώ είχα πάει εκείνη τη νύχτα αποφασισμένος να έχω τον έλεγχο και να προσέχω, το πρωί βρέθηκα να προσπαθώ μάταια να καταλάβω τι είχε συμβεί.
Έμεινα αρκετή ώρα βυθισμένος στις μαύρες μου σκέψεις και στη στενοχώρια μου. Κάπνιζα το ένα τσιγάρο πάνω στο άλλο και προσπαθούσα να βάλω τις σκέψεις μου σε μια σειρά. Μα στο τέλος, αφού άδειασε το πακέτο και χώνεψα το πάθημά μου, είπα μέσα μου πως καλά να πάθω, ας πρόσεχα περισσότερο. Έπρεπε, λοιπόν, να συνέλθω και να αποφασίσω τι έπρεπε να κάνω από εκεί και πέρα.
Ένας δρόμος μόνο υπήρχε. Θα έβρισκα αμέσως νέο μπάρκο. Με την υπογραφή κάθε σύμβασης, ο ναυτικός δικαιούνταν προκαταβολή. Αυτό, λοιπόν, θα έκανα. Θα υπέγραφα σύμβαση και με την προκαταβολή θα περνούσα τις λίγες μέρες που θα απέμεναν μέχρι να μπαρκάρω.
Σηκώθηκα αποφασισμένος να μην αφήσω το πάθημά μου να με αποθαρρύνει. Ντύθηκα και πήρα σβάρνα τα ναυτιλιακά γραφεία. Ευτυχώς, στην εταιρεία Νιάρχος με δέχτηκαν αμέσως. Αφού με ρώτησαν κάποια πράγματα, μου ανακοίνωσαν ότι σε μία εβδομάδα θα έφευγα για το δεξαμενόπλοιο SOUTHERN UNION. Ο μισθός ήταν καλύτερος, 240 αγγλικές λίρες.
Βγαίνοντας από τα ναυτιλιακά γραφεία και προχωρώντας προς το καφενείο «Ελλάς», όπου θα συναντούσα τον Αντωνέσκο, είχα πια ηρεμήσει. Όλα ήταν καλά. Είχα βρει δουλειά με καλύτερο μισθό και θα αναπλήρωνα όσα είχα χάσει. Δεν άθα άφηνα το περιστατικό να με στενοχωρέσει περισσότερο.
Τα χρήματα είχαν χαθεί, αλλά εγώ είχα αποκτήσει μια εμπειρία που δεν θα ξεχνούσα εύκολα, έστω κι αν δεν θυμόμουν όλα όσα είχαν συμβεί. Άλλωστε, είχα πάει στην Τρούμπα για να ξοδέψω χρήματα και να γνωρίσω από κοντά έναν κόσμο που μέχρι τότε ήξερα μόνο από τον κινηματογράφο. Το μόνο που δεν είχα υπολογίσει ήταν πως το εισιτήριο γι’ αυτή τη γνωριμία θα μου κόστιζε τόσο ακριβά.
Κι από όλη αυτή την εμπειρία, ένα πράγμα έμαθα καλά εκείνη τη νύχτα: στην Τρούμπα μπορούσες να περάσεις καλά, αλλά έπρεπε να ξέρεις πότε να φύγεις.

ΜΙΑ ΝΥΧΤΑ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΟΔΟ
Ήμουν καθισμένος σε ένα μικρό τραπεζάκι, με ένα δροσερό μουχαλλεπί μπροστά μου, πασπαλισμένο με ζάχαρη και αρωματισμένο με τριαντάφυλλο και ροδόσταγμα, που ανάδιδε ένα μεθυστικό άρωμα.
Απολαμβάνοντας το γευστικό κυπριακό έδεσμα, παρακολουθούσα τους γύρω μου να κουβεντιάζουν. Ύστερα από καιρό, άκουγα ξανά την κυπριακή λαλιά να ηχεί ευχάριστα στα αυτιά μου. Μια μελωδική γλώσσα, με τις δικές της ποιητικές εκφράσεις, μια γλώσσα που, όπως υποστηρίζουν ορισμένοι ιστορικοί και γλωσσολόγοι, διατηρεί στοιχεία της αρχαίας ελληνικής.
Ο κόσμος μπαινόβγαινε κι εγώ παρακολουθούσα. Είχα όλο τον χρόνο του Θεού μπροστά μου και δεν βιαζόμουν. Έβλεπα αμούστακους νεαρούς, νέους στα άλμπουρα της νιότης τους, αλλά και μεσήλικες. Άλλοι καλοντυμένοι, άλλοι με πρόχειρα ρούχα της δουλειάς. Άλλοι χαμογελαστοί, άλλοι θλιμμένοι. Ο καθένας με τα δικά του συναισθήματα. Άλλοι χαρούμενοι που είχαν πιάσει στεριά κι άλλοι λυπημένοι, γιατί ετοιμάζονταν να φύγουν για μακρινά μπάρκα.
Πρόσωπα σκληροτράχηλα, μα και μαλθακά. Πρόσωπα σκαμμένα από τον ήλιο και την αλμύρα, πρόσωπα χλωμά από την καταχνιά της μηχανής. Ήμουν παρατηρητικός και μου άρεσε να παρακολουθώ τους ανθρώπους, να προσπαθώ να διαβάζω στα πρόσωπά τους τις ιστορίες που κουβαλούσαν.
Πέρασε αρκετή ώρα έτσι, ώσπου ξαφνικά εμφανίστηκε στην πόρτα μια γνώριμη φιγούρα. Ένας μεγαλόσωμος άνδρας. Δεν πίστευα στα μάτια μου. Ήταν ο θείος μου ο Νικόλης! Δεν ήξερα πως βρισκόταν στον Πειραιά.
Ξαφνιασμένος, του έβαλα μια φωνή. Εκείνος γύρισε προς το μέρος μου. Δεν ξαφνιάστηκε, γιατί ήξερε πως εγώ είχα μπαρκάρει. Αυτό που δεν ήξερα εγώ ήταν πως είχε μπαρκάρει κι εκείνος.
Αγκαλιαστήκαμε, φιληθήκαμε και καθίσαμε μαζί. Οι κουβέντες ατελείωτες, τα ερωτήματα πολλά. Του είπα για μένα κι εκείνος μου είπε για τον εαυτό του.
Μου μίλησε για την κατάσταση στην Κύπρο μετά τον πόλεμο. Φτώχεια, μιζέρια, αναδουλειές.
Έτσι αποφάσισε να μπαρκάρει στα καράβια ως μούτσος, σε ένα μικρό πλοίο που έκανε λαθρεμπόριο τσιγάρων στη Μεσόγειο. Ήταν επικίνδυνη δουλειά, καθώς, αν τους έπιαναν, θα κατέληγαν στη φυλακή για πολλά χρόνια. Όμως ο θείος μου ήταν ριψοκίνδυνος και δεν δίστασε να πάρει το ρίσκο.
Ψηλός και λοκατζής στον στρατό, όπου είχε εκπαιδευτεί στις μάχες σώμα με σώμα αλλά και στη χρήση όπλων, δεν ήταν άνθρωπος που φοβόταν εύκολα. Σε ένα επεισόδιο πάνω στο πλοίο, όταν ένας μαύρος ναύτης δοκίμασε να μαχαιρώσει τον καπετάνιο, ο Νικόλης μπήκε στη μέση. Άρπαξε τη λεπίδα με τη χούφτα του, ακινητοποίησε τον ναύτη και τον συνέλαβε.
Στα πλοία αυτού του είδους μπαρκάριζε κάθε καρυδιάς καρύδι, άνθρωποι με εγκληματικό παρελθόν και παράνομες δραστηριότητες, καθώς ήταν εύκολο μπάρκο. Η ζωή ήταν επικίνδυνη και πολλοί εξαφανίστηκαν στα βαθιά νερά της θάλασσας, χωρίς να βρεθούν ποτέ ξανά.
Ο καπετάνιος ήταν σκληρός και απάνθρωπος στη συμπεριφορά του, με αποτέλεσμα κάποιες φορές να θέτει τον εαυτό του σε κίνδυνο. Έτσι, μόλις αντιλήφθηκε τις ικανότητες του Νικολ,η, τον προσέλαβε ως σωματοφύλακά του. Από μούτσο τον προήγαγε σε ανθυποπλοίαρχο και του έδωσε παχουλό μισθό.
Και πες πες, η ώρα πέρασε γρήγορα. Το σούρουπο μας βρήκε ακόμη εκεί, στο ίδιο τραπεζάκι. Ο ουρανός ήταν συννεφιασμένος και σκοτεινός, σαν να ετοιμαζόταν να βρέξει. Η Ακτή Μιαούλη, όμως, και οι πάροδοί της, άρχισαν να φωτίζονται από τις ταμπέλες νέον, που άναβαν μία μία, δίνοντας ζωή στους δρόμους.
Σηκωθήκαμε από το καφενείο και ξεκινήσαμε με τα πόδια καθώς ήταν κοντά, για το Πασαλιμάνι. Θα συναντούσαμε έναν φίλο του, ο οποίος δούλευε ως γκαρσόνι σε μια μικρή ψησταριά. Θα τρώγαμε εκεί και, αργά τη νύχτα, όταν θα τελείωνε τη δουλειά του, θα μας οδηγούσε σε ένα σκυλάδικο στην Ιερά Οδό, όπου ήταν τακτικός θαμώνας και θα περνούσαμε καλά, όπως μας υποσχέθηκε ο ίδιος.
Η ψησταριά καθόταν κυριολεκτικά πάνω στη θάλασσα, από την οποία τη χώριζε ένας στενός δρομάκος. Ήταν ένα μικρούτσικο μαγαζάκι, με ένα-δυο τραπεζάκια έξω, πάνω στο στενό πεζοδρόμιο. Καθισμένος εκεί, με τη θάλασσα από κάτω μου και μέσα σε εκείνο το ειδυλλιακό τοπίο, ένιωσα υπέροχα. Μου άρεσε καταπληκτικά.
Τρώγοντας κοτόπουλο και πίνοντας ούζο με τον Νικολή, περάσαμε τόσο ευχάριστα, που δεν καταλάβαμε πώς πέρασε η ώρα.
Είχε μαύρα μαλλιά, γυαλισμένα από το λάδι. Το μουστάκι του ήταν λεπτό, μια γραμμή μόλις πάνω από το χείλος, και έμοιαζε με τον Κλαρκ Γκέιμπλ. Η εμφάνισή του θύμιζε τους άνδρες που έβλεπα τότε στις κινηματογραφικές ταινίες. Καθώς το ταξί κυλούσε στους δρόμους του Πειραιά, εμείς συνεχίζαμε την κουβέντα, παρακολουθώντας ταυτόχρονα το τοπίο γύρω μας, που φωτιζόταν από τα φώτα του ταξί.
Η Ιερά Οδός είναι ένας από τους αρχαιότερους δρόμους της Αττικής. Στην αρχαιότητα συνέδεε την Αθήνα με την Ελευσίνα και ήταν ο δρόμος από τον οποίο περνούσε η πομπή των Ελευσίνιων Μυστηρίων. Στη δεκαετία του ’70, όμως, ήταν γνωστή και για έναν άλλο λόγο. Κατά μήκος της υπήρχαν νυχτερινά κέντρα και σκυλάδικα, αρκετά από τα οποία στεγάζονταν σε πρόχειρα υποστατικά και λυόμενες παράγκες.
Τα σκυλάδικα, με την έννοια που είχε πάρει η λέξη εκείνα τα χρόνια, δεν υπάρχουν πια όπως τα θυμούνται όσοι τα έζησαν. Οι εποχές εκείνες έχουν περάσει και οι νεότεροι δύσκολα μπορούν να καταλάβουν τι σήμαινε πραγματικά ένα τέτοιο μαγαζί. Δεν επρόκειτο απλώς για χώρους διασκέδασης. Εκεί ο πελάτης μπορούσε να βρει γυναικεία συντροφιά, ποτό και κάθε λογής απολαύσεις, αλλά και να μπλεχτεί σε καταστάσεις που ξεπερνούσαν τα όρια της συνηθισμένης νυχτερινής διασκέδασης.
Το ταξί μας σταμάτησε έξω από μια σκοτεινή πόρτα, χωρίς φωτεινή επιγραφή. Φαινόταν πως το μαγαζί το γνώριζαν όσοι σύχναζαν εκεί και όσοι τους οδηγούσαν οι γνωστοί τους. Ήταν περασμένα τα μεσάνυχτα. Μόλις ανοίξαμε την πόρτα, αντίκρισα έναν μακρόστενο χώρο με χαμηλό φωτισμό, γυμνούς τοίχους και χωρίς καμιά ιδιαίτερη διακόσμηση. Έμοιαζε σχεδόν με εγκαταλειμμένο μέρος. Στο βάθος έπαιζε μια μπάντα ένα μαστούρικο τραγούδι. Σε ένα τραπέζι κάθονταν οι ιδιοκτήτες μαζί με μέλη του προσωπικού. Μόλις μπήκαμε, ένας από αυτούς σηκώθηκε και ήρθε προς το μέρος μας, συνοδευόμενος από έναν παλικαρά. Μας χαιρέτισαν εγκάρδια, σαν να μας γνώριζε από καιρό. Τον Ανδρέα, όμως, τον γνώριζε καλά και τον χαιρέτισαν με το όνομά του.
Μας έβαλαν να καθίσουμε σε μια άκρη, κοντά στην ορχήστρα, και μας σέρβιραν με πολλή επαγγελματικότητα. Σε λίγο ήρθε να μας χαιρετήσει και μια τραγουδίστρια του μαγαζιού, την οποία ο Ανδρέας προσκάλεσε να καθίσει μαζί μας.
Παραγγείλαμε μια μεγάλη μπουκάλα Johnnie Walker και γεμίσαμε τα ποτήρια μας. Είχαμε όρεξη να μεθύσουμε. Είχαμε όρεξη να ξεπεράσουμε τα εσκαμμένα
Ύστερα από ώρα με ποτό, μουσική και ψιλή κουβέντα, ήρθε στο τραπέζι μας ακόμη μια κοπέλα.
Ήρθε από μια πόρτα στο πλάι της ορχήστρας. Είχε ωραίο σώμα, αλλά και κουτσό βήμα, καθώς το ένα της πόδι ήταν πιο κοντό από το άλλο. Πήγε πρώτα στο τραπέζι του αφεντικού της και αντάλλαξαν μερικές κουβέντες. Ύστερα γύρισε και ήρθε προς το μέρος μας. Κατάλαβα πως ήταν από τις κοπέλες του μαγαζιού που έκαναν κονσομασιόν. Κάθισε δίπλα μου και μου έπιασε το χέρι. Ο Νικολής, καθισμένος δίπλα μου, είχε σκύψει στο αυτί της τραγουδίστριας και κάτι της έλεγε, ενώ εκείνη του κρατούσε το χέρι. Η μουσική έπαιζε δυνατά, αλλά κανείς μας δεν άκουγε. Ο Ανδρέας είχε εξαφανιστεί από κοντά μας. Κάπου είχε πάει, σκέφτηκα, ίσως στην τουαλέτα. Εγώ και ο θείος μου ήμασταν απασχολημένοι με τις κοπέλες, που έπιναν το ποτό τους σαν νερό.
Θυμάμαι πως εκείνη τη νύχτα ήπιαμε τρία μπουκάλια. Εκείνο, όμως, που θυμάμαι περισσότερο είναι η συμπεριφορά της κοπέλας με το κουτσό βήμα. Ήταν όμορφη, πολύ όμορφη μέσα στο μισοσκόταδο, και έπινε σαν νεροφίδα. Ήταν μια γυναίκα της νύχτας, χωρίς αναστολές, που με αγκάλιαζε και με χάιδευε με τρόπο προκλητικό.
Έκανε, όμως, και μια κίνηση που τη θυμάμαι μέχρι σήμερα με κάθε λεπτομέρεια, σαν να έγινε χτες. Την ώρα που λύγιζε το κορμί της για να καθίσει στην καρέκλα δίπλα μου, έγειρε ταυτόχρονα προς το μέρος μου και, με μια απότομη κίνηση, ξεγύμνωσε το στήθος της και μου έβαλε το ένα της στήθος στο στόμα.
Ξαφνιασμένος, έμεινα ακίνητος, μην ξέροντας τι να κάνω. Θυμάμαι, όμως, το απαλό δέρμα της, το αφράτο στήθος της, ένα από τα πιο όμορφα που είχα φιλήσει στη ζωή μου. Ήταν σαν κάτι μαγικό, με μια γλυκιά, απαλή αίσθηση. Σαγηνεύτηκα, μαγεύτηκα, αποχαυνώθηκα. Δεν ξέρω πώς να το περιγράψω. Ξέρω μόνο πως έμεινα ακίνητος, με το πρόσωπό μου ανάμεσα στα στήθη της.
Μου άρεσε και ανταποκρίθηκα στα χάδια της. Σκέφτηκα πως θα περνούσα μια πολύ ωραία βραδιά. Με την πονεμένη μελωδία του μπουζουκιού, τα πικρά λόγια της τραγουδίστριας, το ποτό να ρέει εύκολα και την κοπέλα δίπλα μου να με αγγίζει με οικειότητα, δεν με ένοιαζε πόσα θα ξοδεύαμε. Ούτε εμένα ούτε τον θείο μου, που κι εκείνος, όπως φαινόταν, περνούσε το ίδιο καλά. Την είχαμε βρει, λοιπόν, τη διασκέδασή μας. Ας μας τα έπαιρναν όλα!
Η ώρα περνούσε και ο λογαριασμός ανέβαινε. Ούτε που δώσαμε σημασία στον φίλο μας, που έλειπε πολλή ώρα.
«Άσ’ τον», μου είπε ο θείος μου. «Κάπου θα είναι μέσα, γερμένος και μαστουρωμένος».
«Αυτό σημαίνει σκυλάδικο», σκέφτηκα. Λίγοι θαμώνες, αλλά μεγάλοι λογαριασμοί.
Άρχισα να ανησυχώ μήπως δεν μας αρκούσαν τα λεφτά. Ο λογαριασμός ανέβαινε και ο Ανδρέας εξακολουθούσε να είναι άφαντος.
Από τη δύσκολη θέση μας έβγαλε η αστυνομία. Ήταν σχεδόν ξημέρωμα, όταν ξαφνικά άνοιξαν οι πόρτες και μπούκαραν οι αστυνομικοί. Μας έστησαν στον τοίχο και, από την κάμαρη δίπλα στην ορχήστρα, έσυραν έξω τον Ανδρέα που, αποχαυνωμένος από τη μαστούρα, σωριάστηκε στο έδαφος λιπόθυμος.
Δια τον φόβον των Ιουδαίων, κανείς δεν διαμαρτυρήθηκε. Ούτε οι πελάτες ούτε οι μουσικοί ούτε το αφεντικό, ούτε κι εμείς.
Εκείνη την εποχή, στην Ελλάδα της χούντας, τα σώματα ασφαλείας ενεργούσαν συχνά αυθαίρετα, χωρίς να δίνουν εξηγήσεις και χωρίς να λογοδοτούν για τις πράξεις τους. Συνελάμβαναν ανθρώπους της καθημερινής ζωής ακόμη και με την παραμικρή υποψία και τους οδηγούσαν στα κρατητήρια για ανάκριση, επικαλούμενα την ανάγκη καταστολής της εγκληματικότητας. Πολλοί άνθρωποι υπέστησαν διώξεις και βασανιστήρια, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις χάθηκαν τα ίχνη συλληφθέντων.
Τέτοια ήταν η κατάσταση στην Ελλάδα εκείνα τα χρόνια, λίγο πριν από την πτώση της χούντας και την επιστροφή στη δημοκρατία.
Αφού μας ερεύνησαν, μας οδήγησαν στην αυλή και μας διέταξαν να μπούμε στην κλούβα που ήταν σταθμευμένη έξω.
Μαζί μας έσυραν και τον Ανδρέα, που ήταν τελείως ντοπαρισμένος. Τον άφησαν πεσμένο στις πλάκες του πεζοδρομίου, σαν σκυλί.
Εγώ, όμως, ήμουν ανήσυχος. Σε μια δυο μέρες θα έπρεπε να φύγω για το καινούργιο μου μπάρκο και δεν ήξερα πόσο θα κρατούσε αυτή η περιπέτεια. Είχα ακούσει ιστορίες για τη συμπεριφορά των αστυνομικών της χούντας απέναντι στους κρατουμένους και μια μεγάλη ανησυχία με κυρίευσε. Δεν ήξερα τι μας περίμενε ούτε πόσο θα μας κρατούσαν. Κι όσο περνούσε η ώρα, τόσο περισσότερο σκεφτόμουν το πλοίο που κινδύνευα να χάσω.
Όμως ο θείος Νικολής παρέμεινε ψύχραιμος. Ζήτησε να μιλήσει με τον υπεύθυνο αξιωματικό και ένας από τους αστυνομικούς προχώρησε προς το μέρος του.
— Έχω αδελφό αξιωματικό στον Κυπριακό Στρατό, του είπε ο Νικολής. Είμαστε μαζί σας και υποστηρίζουμε εσάς και την κυβέρνησή σας.
Με ευχαρίστηση είδα τον αξιωματικό να του δίνει σημασία και να τον ρωτά το όνομα του αδελφού του.
— Κόκος Ταπακούδης. Είναι μόνιμος ανθυπολοχαγός, απάντησε ο θείος μου.
Ο αξιωματικός απομακρύνθηκε λίγο και μίλησε στον ασύρματο. Περιμέναμε με αγωνία να δούμε τι θα γινόταν. Σε λίγο επέστρεψε και μας είπε πως μπορούσαμε να φύγουμε, μαζί με τον φίλο μας.
Οι αστυνομικοί έβαλαν όλους τους υπόλοιπους στην κλούβα. Εμείς μείναμε πίσω, ελεύθεροι πια, αλλά μέσα στη μαύρη νύχτα, με τον αναίσθητο Ανδρέα πεσμένο δίπλα μας σαν γομάρι.
Η νύχτα άρχισε να ροδίζει. Ξημέρωνε. Μέσα στο φως της αυγής, σταματήσαμε ένα ταξί. Τσουβαλιάσαμε τον Ανδρέα σαν σακί και, όπως μας έφερε το σκοτάδι, έτσι μας πήρε πίσω το φως της μέρας.
Ήταν κι αυτή μια από τις ατέλειωτες ιστορίες που έζησα στο πρώτο μου μπάρκο και που με σημάδεψαν ανεξίτηλα.
Όσα έζησα σ’ εκείνο το πρώτο μπάρκο ήταν για μένα ένα μεγάλο σχολείο. Οι δυσκολίες, οι αγωνίες, οι παράξενες γνωριμίες και οι περιπέτειες με έφεραν σ’ έναν κόσμο διαφορετικό από εκείνον που γνώριζα μέχρι τότε. Έναν κόσμο σκληρό, γεμάτο κινδύνους και απρόοπτα, αλλά και με στιγμές που δεν θα ξεχνούσα ποτέ.
Δεν ήξερα ακόμη τότε πόσα είχα να ζήσω ως ναυτικός, πόσες θάλασσες θα αρμένιζα και πόσες καινούργιες χώρες θα ανακάλυπτα. 

ΣΑΡΑΝΤΑ ΜΕΡΕΣ ΡΑΔΑ
Το πρώτο μπάρκο στο ΣΑΝ ΝΤΕΝΙΣ είχε αφήσει τα σημάδια του πάνω μου, κάνοντας με να δω τον κόσμο με άλλα μάτια. Από πρωτάρης στα καράβια, είχα πλέον γίνει βετεράνος -έτσι θεωρούσα τον εαυτό μου, αφού είδαν τα μάτια μου πολλά και έζησα απίστευτες περιπέτειες και εμπειρίες. Είχα ξεμπαρκάρει, και αμέσως ξαναμπαρκάρισα. Το επόμενο πλοίο που με καρτερούσε ήταν το πετραιλεοφόρο SOUTHERN UNION, σαρανταπέντε χιλιάδων τόνων.
Η Λεωφόρος Ποσειδώνος έβραζε από την κίνηση, γεμάτη πράσινα λεωφορεία και ταξί που άφηναν πίσω τους σύννεφα καπνού. Καθώς το ταξί έτρεχε στην Παραλιακή, η θάλασσα του Σαρωνικού άστραφτε στα δεξιά, ενώ στα αριστερά υψωνόταν η περίφραξη του αεροδρομίου. Το ταξί άφησε τελικά την παραλιακή λωρίδα και σταμάτησε έξω από το Ανατολικό Τερματικό του Ελληνικού. Η μυρωδιά της κηροζίνης ανακατευόταν έντονα με την αλμύρα του νερού, που απλωνόταν λίγα μόλις μέτρα πιο πέρα.
Ο κόσμος στις αίθουσες αναμονής ήταν ένα μωσαϊκό της εποχής: επιχειρηματίες με βαριές δερμάτινες τσάντες, μετανάστες με δεμένα δέματα και γυναίκες με προσεγμένα ταγέρ. Οι ανακοινώσεις των πτήσεων έβγαιναν από τα μεγάφωνα με έναν μεταλλικό, κάπως απόμακρο ήχο, αναγγέλλοντας προορισμούς που εκείνα τα χρόνια φάνταζαν εξωτικοί. Φρανκφούρτη, Κάιρο, Τζέντα.
Το τετρακινητήριο Boeing 707, με τις καθαρές του γραμμές και τους επιβλητικούς κινητήρες κάτω από τα φτερά, ήταν έτοιμο. Μέσα από το μεγάλο τζάμι της αίθουσας, το έβλεπα να περιμένει στην πίστα, λουσμένο στο αθηναϊκό φως. Αυτό το ασημένιο πουλί θα με σήκωνε ψηλά, πάνω από το Αιγαίο και θα με έπαιρνε στις ερήμους της Σαουδικής Αραβίας. Εκεί ήταν το επόμενο πλοίο, το επόμενο σπίτι μου.
Είχε φύγει το καλοκαίρι, αλλά η ζέστη έξω από την αίθουσα του αεροδρομίου ήταν αφόρητη, δεν αντεχόταν. Και εγώ έφευγα από την αφόρητη ζέστη της Αθήνας, για να πάω στην κόλαση της Σαουδικής Αραβίας. Εκεί ο ήλιος έκαιγε τα πάντα, το κλίμα ήταν θάνατος.
Η πύλη επιβίβασης άνοιξε και η μεταλλική φωνή του μεγαφώνου κάλεσε τους επιβάτες για την Τζέντα. Μόλις δρασκέλισα το κατώφλι της εξόδου προς την πίστα, το πρώτο κύμα του αέρα με χτύπησε στο πρόσωπο σαν ανάσα από καμίνι. Το τσιμέντο του Ελληνικού έκαιγε κάτω από τα πόδια μου, γεμάτο από τη βαριά μυρωδιά της καμένης κηροζίνης.
Προχώρησα στην πίστα προς τη σκάλα του Boeing, σφίγγοντας τη χειραποσκευή μου. Κοίταξα μια τελευταία φορά πίσω, προς τη μεριά της Λεωφόρου Ποσειδώνος, αλλά ο καυτός αέρας που ερχόταν από τη θάλασσα, έκανε τον ορίζοντα να τρέμει, παραμορφώνοντας την Αθήνα που άφηνα πίσω μου. Ανέβηκα τη σκάλα ξέροντας ότι κάθε βήμα με πήγαινε πιο κοντά στην αληθινή κόλαση, στη Σαουδική Αραβία.
Το αεροπλάνο απογειώθηκε από το αεροδρόμιο του Ελληνικού, αφήνοντας πίσω του τον Σαρωνικό, και μετά από ώρες πτήσης πάνω από απέραντες εκτάσεις, φτάσαμε στο αραβικό αεροδρόμιο.
Μόλις η πόρτα του αεροπλάνου άνοιξε, η κόλαση μας περίμενε στο κεφαλόσκαλο. Ο αέρας δεν ήταν απλώς ζεστός, ήταν καυτερός και μας έκοβε την ανάσα. Η υγρασία από τον Περσικό Κόλπο ανακατευόταν με το λιοπύρι της ερήμου, κολλώντας τα ρούχα στο δέρμα μέσα σε δευτερόλεπτα. Το φως μας τύφλωνε τα μάτια και μας έκαιγε το πρόσωπο, αντανακλώντας πάνω στην άμμο και το τσιμέντο.
Μαζί μου για το ίδιο καράβι ήταν άλλοι δυο: ένας βοηθός λοστρόμος κι ένας μούτσος ναύτης.
Μας οδήγησαν σε ένα ξενοδοχείο όπου αναπνεύσαμε δροσιά. Ήταν ένα μοναχικό ξενοδοχείο μέσα στην έρημο, χωρίς άλλους πελάτες, αλλά με πλήρες προσωπικό. Ένα έρημο ξενοδοχείο μόνο με εμάς, αλλά με πλήρη εξυπηρέτηση. Οι απέραντοι, σιωπηλοί διάδρομοι αντηχούσαν μόνο από τα δικά μας βήματα, και οι σερβιτόροι περίμεναν όρθιοι στα άδεια σαλόνια, έτοιμοι να ικανοποιήσουν κάθε μας νεύμα. Καθίσαμε μια εβδομάδα ώσπου να πιάσει ράδα το καινούργιο μου πλοίο στο λιμάνι της Ραστανούρας. Μια εβδομάδα μέσα στη δροσιά και την καλοπέραση, ήταν για μένα σαν όμορφες διακοπές.
Παρά την άνεση, το μυαλό μας ήταν αλλού. Καθισμένοι στα άδεια σαλόνια, οι συζητήσεις μας δεν γυρνούσαν γύρω από τη θάλασσα και τα καράβια. Μιλούσαμε ασταμάτητα για την εισβολή στην Κύπρο. Το κακό μόλις είχε γίνει, μόλις πέρασαν λίγοι μήνες. Η πληγή ήταν ολοζώντανη, αιμορραγούσε ακόμα, και έκαιγε μέσα μας πιο πολύ κι από τον ήλιο της ερήμου. Αυτή η εβδομάδα, αν και έμοιαζε με όμορφες διακοπές, ήταν βαριά, γεμάτη από τη σκιά του πολέμου.
Η εβδομάδα όμως τελείωσε απότομα όταν ο πράκτορας μπήκε στο σαλόνι. Το πλοίο είχε πιάσει ράδα. Οι διακοπές είχαν τελειώσει· ήρθε η ώρα να μαζέψουμε τα πράγματά μας για το λιμάνι της Ραστανούρας.
Η διαδρομή για το λιμάνι ήταν μακρά, κρά τησε κάπου δύο ώρες. Ο δρόμος ήταν πλατύς, μαύρος σαν φίδι, ολόισιος σαν πίστα αεροδρομίου. Βλέπαμε την αύρα πάνω από την άσφαλτο να κυματίζει από τη ζέστη, δημιουργώντας αντικατοπτρισμούς που έτρεμαν στον ορίζοντα.
Όσο προχωρούσαμε μέσα σε αυτό το απόκοσμο τοπίο, η σιωπή ανάμεσά μας μεγάλωνε. Το ξενοδοχείο και η δροσιά του έμεναν πίσω, η πραγματικότητα της ερήμου μας τύλιγε, και όλα έμοιαζαν απόκοσμα. Ήταν ένας άλλος κόσμος.
Η μονοτονία της ευθείας και η κάψα που έτρεμε πάνω στο μαύρο φίδι της ασφάλτου μας είχαν υπνωτίσει. Κανείς μας δεν μιλούσε πια· το μυαλό, εγκλωβισμένο ανάμεσα στις νωπές μνήμες της Κύπρου και το άγνωστο που μας περίμενε, είχε στερέψει από λέξεις, μέχρι που στο βάθος του ορίζοντα άρχισε να ξεπροβάλλει η γραμμή της θάλασσας.
Βιαζόμασταν να ανεβούμε στο πλοίο, να βρούμε δροσιά. Αλλά όταν η λάντζα μας οδήγησε εκεί και πατήσαμε το πόδι μας πάνω, όλα έγιναν χειρότερα. Η λαμαρίνα του καταστρώματος έκαιγε, τα παπούτσια μας πήραν φωτιά, και η αντανάκλαση της ζέστης πάνω της ήταν τρισχειρότερη. Το μέταλλο του βαποριού είχε γίνει ένα ζωντανό καμίνι, που ρουφούσε το λιοπύρι της ερήμου και το ξερνούσε διπλάσιο μες στα σωθικά του. Η ζέστη δεν ήταν απλώς αέρας, αλλά μια βαριά, πυρακτωμένη μάζα που κάθονταν στο στήθος μας και μας έκλεβε την ανάσα με το ζόρι.
Τρέξαμε με βιασύνη να μπούμε στην καφετέρια να γλιτώσουμε από το κακό, αλλά και εκεί η κατάσταση δεν ήταν πολύ καλύτερη. Και μετά, με φόβο μάθαμε πως το πλοίο δεν διέθετε κλιματισμό, εκτός από τις καμπίνες του καπετάνιου και του πρώτου. Βλαστήμησα την ώρα, αλλά ήταν αργά. Δεν υπήρχε επιστροφή.
Η ζέστη της ερήμου μας σκοτώνε κυριολεκτικά. Η κατάσταση κάτω στο μηχανοστάσιο ήταν χειρότερη. Οι κύριες μηχανές ήταν τουρμπίνες και δούλευαν με ατμό. Τα καζάνια του πλοίου άφηναν ατμούς από διαρροές να διαχέονται, και έμοιαζε το μηχανοστάσιο γεμάτο πούσι. Τα βοηθητικά μηχανήματα δούλευαν με παλινδρόμηση, και από τις φλάντζες ο ατμός έβγαινε αβέρτα, χειροτερεύοντας την κατάσταση.
Ο αέρας εκεί κάτω είχε γίνει ένα πηχτό, λευκό σύννεφο που σου έκλεινε τα πνευμόνια. Κάθε ανάσα έμοιαζε με ζεματιστό νερό που σου κατέβαινε στον λαιμό. Το κορμί μούσκεβε στο δευτερόλεπτο, και ο ιδρώτας ανακατευόταν με τα λάδια των μηχανών, τρέχοντας στα μάτια και τσούζοντάς τα. Ήμασταν εγκλωβισμένοι σε ένα σιδερένιο, υγρό κολαστήριο, όπου ο θόρυβος των μετάλλων και η κάψα του ατμού σε έκαναν να χάνεις τις αισθήσεις σου.
Αυτό το κακό κράτησε πολλές μέρες. Δεν είχαμε ναύλο και περιμέναμε στη ράδα. Εκεί, αρόδου, έξω από το λιμάνι, ο χρόνος έμοιαζε να έχει σταματήσει. Το βαπόρι έστεκε ακίνητο, παραδομένο στην κάψα, κι εμείς μετρούσαμε τις ώρες κοιτάζοντας την ίδια στεριά που δεν μπορούσαμε να πατήσουμε. Και όταν επιτέλους, μετά από σαράντα ολόκληρες μέρες, ήρθε η διαταγή, αναπνεύσαμε από ευχαρίστηση. Θα φορτώναμε και θα αναχωρούσαμε. Θα φεύγαμε από αυτό τον πυρακτωμένο τόπο, από την κόλαση.
Ξεκινήσαμε τις μηχανές και ο πιλότος μας οδήγησε σε μια πλατφόρμα όπου δέσαμε. Ο Πόμαν με τους βοηθούς του, που ήταν standby, αμέσως έπιασαν δουλειά. Ένωσαν τις χοντρές μάνικες και οι cargo αντλίες κάτω στη μηχανή πήραν μπροστά. Η φόρτωση κράτησε ένα ολόκληρο εικοσιτετράωρο. Μέρα και νύχτα το βαπόρι έγερνε και βάραινε, ενώ το μυαλό όλων μας ήταν κολλημένο στις πιέσεις και στις φλάντζες, με τον φόβο μην σπάσει τίποτα από την ορμή του ατμού στις cargo κάτω στη μηχανή, ή από την πίεση του πετρελαίου πάνω στο pump room. Μόλις φορτώσαμε και τους 45.000 τόνους μαζούτ και ασφαλίσαμε τα πάντα, με απόλυτη αίσθηση ευχαρίστησης, βάλαμε πρόσω για αλλού, για πιο δροσερές χώρες. Προορισμός μας το Κέηπ Τάουν.
Μόλις φορτώσαμε και τους 45.000 τόνους μαζούτ και ασφαλίσαμε, με ευχαρίστηση βάλαμε πρόσω για αλλού, για πιο δροσερές χώρες. Προορισμός μας το Κέηπ Τάουν.Το βαπόρι, βαρυφορτωμένο και με τους στρόβιλους της μηχανής να βουίζουν, άφησε πίσω του τα θολά νερά του Περσικού Κόλπου και ανοίχτηκε στον Ινδικό Ωκεανό. Καθώς οι μέρες περνούσαν και κατεβαίναμε προς τον Νότο, το κλίμα άλλαζε. Ο καυτός αέρας της ερήμου άρχισε να σπάει, δίνοντας τη θέση του σε μια πρωτόγνωρη, ζωογόνα αύρα.
Έξω στο κατάστρωμα, η λαμαρίνα κρύωσε και μπορούσες να ακουμπήσεις χωρίς να καείς. Ακόμα και κάτω στο μηχανοστάσιο, αν και ο ατμός από τις διαρροές συνέχιζε να βγαίνει, ο αέρας που έστελναν οι θεώρατοι ανεμιστήρες, δεν ήταν πια φωτιά. Είχε τη γλύκα της ανοιχτής θάλασσας. Η δροσιά του ωκεανού μας ξαναγύρισε τη χαμένη μας ανάσα. Τα βράδια, κοιτάζοντας το απέραντο σκοτάδι του πελάγους, νιώθαμε το κρύο να μας αγγίζει το πρόσωπο, και αυτή η απλή αίσθηση στο πετσί μας έμοιαζε με λύτρωση μετά την κόλαση που είχαμε ζήσει. 

ΤΟ ΦΩΣΦΟΡΟ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ
Φορτώσαμε από τη Ραστανούρα και βάλαμε πλώρη για το Κέιπ Τάουν. Ένα ταξίδι αρκετά μακρύ, καθώς το πλοίο έπλεε με οικονομική ταχύτητα.
Τα μεγάλα αυτά ταξίδια, αλλά και ο ελάχιστος καιρός που κάθονταν τα τάνκερς στα λιμάνια —καθώς το ξεφόρτωμα απαιτούσε ελάχιστο χρόνο— έκαναν πολλούς ναυτικούς να αποφεύγουν τα γκαζάδικα και να επιλέγουν φορτηγά ή επιβατικά πλοία. Τα γκαζάδικα είναι επικίνδυνα καράβια. Κουβαλούν υγρά φορτία που παλαντζάρουν, βουλιάζουν ευκολότερα και κόβονται πιο εύκολα στα δύο.
Οι ναυτικοί που δουλεύουν σε αυτά είναι άνθρωποι που αντέχουν, που έχουν κότσια και ατέλειωτη υπομονή. Άνθρωποι φτιαγμένοι να αντέχουν μια ζωή γεμάτη κινδύνους και απομόνωση. Κι όμως, το ταξίδι με το γκαζάδικο κρύβει μια μαγεία αξεπέραστη, αλλά σκοτεινή. Ο ναυτικός ζει για μήνες ανάμεσα σε ουρανό και θάλασσα, μόνος με τη μοναξιά και τις σκέψεις του, με μοναδική παρέα τα στοιχεία της φύσης.
Στο ταξίδι μας αυτό συναντήσαμε πολλές τρικυμίες, μικρές και μεγάλες. Άλλες κόντρα και άλλες που μας έσπρωχναν. Εμείς, ανάλογα με τη δύναμή τους, πλέαμε παράλληλα ή τις αντιμετωπίζαμε κατάμουτρα. Μια φουρτούνα, όμως, μας παίδεψε και μας φόβισε περισσότερο από κάθε άλλη. Είχε κύματα θεόρατα, που άρπαζαν το πλοίο και το ψήλωναν στην κορφή τους σαν καρυδότσουφλο έτοιμο να κομματιαστεί. Καθώς ανέβαινε, το σκαρί έτριζε με έναν απαίσιο, αργό ήχο, που έμοιαζε να έρχεται από άλλο κόσμο.
Όλοι μας, στις βάρδιες στη μηχανή και στο τιμόνι, ήμασταν τσιτωμένοι, σε απόλυτη εγρήγορση. Με σταματημένη την αναπνοή μετρούσαμε τα δευτερόλεπτα που χρειαζόταν το κύμα για να μας ανεβάσει. Μόνο όταν νιώθαμε το κατέβασμα, τότε και μόνο τότε, ανασαίναμε ξανά. Μέσα στο σκοτάδι, ο νους γύριζε συνέχεια στο κακό: τι θα κάναμε αν έσπαζε το πλοίο; Θα προλαβαίναμε να ανέβουμε στο κατάστρωμα για να καθαιρέσουμε τις βάρκες; Θα μας ρουφούσε η δίνη του ναυαγίου ή θα μας έδινε ο καιρός το περιθώριο να απομακρυνθούμε;
Υπήρχαν, όμως, και μέρες όμορφες. Νύχτες πανσέληνες με θάλασσα γαλήνια. Σε εκείνες τις νύχτες, που το νερό ήταν ήρεμο σαν λάδι και το φεγγάρι ολόγιομο, είχαμε την ευκαιρία να βγούμε στην κουβέρτα. Να ρεμβάσουμε, να αναπολήσουμε και να νοσταλγήσουμε τη στεριά.
Μια τέτοια νύχτα, αφού τελείωσα τη βάρδιά μου στη μηχανή, βγήκα από την αποπνικτική ζέστη του ατμού στο κατάστρωμα για να ανασάνω λίγο δροσερό αέρα. Η νύχτα εκείνη, αντίθετα με τις άλλες, ήταν αφέγγαρη. Χωρίς άστρα, με έναν ουρανό κατάμαυρο και σκοτεινό.
Κι όμως, η θάλασσα φωσφόριζε. Ήταν κάτασπρη και φεγγοβολούσε, μια απέραντη, λαμπερή επιφάνεια που εκτεινόταν όσο έφτανε το μάτι. Ήταν ένα θέαμα παράξενο, ανεξήγητο, ένα αινιγματικό σκηνικό που προκαλούσε δέος. Έστεκα εκστατικός και κοιτούσα το απέραντο, ζωντανό φως που άγγιζε τον ορίζοντα. Παραξενεμένος, έψαχνα στο μυαλό μου να βρω μια λογική εξήγηση, αλλά δεν μπορούσα.
Η περιέργειά μου δεν με άφηνε να ησυχάσω. Σκέφτηκα πως μόνο ένας άνθρωπος με χρόνια στη θάλασσα θα γνώριζε το μυστικό. Έτσι, έτρεξα στον «σοφό» του πλοίου, τον Γκασφίκη, για να τον ρωτήσω.
Ο Γκασφίκης ήταν εξήντα χρονών και υπηρετούσε στο πλοίο ως θερμαστής. Κάποτε είχε ξεμπαρκάρει, αποφασισμένος να ζήσει την υπόλοιπη ζωή του ως συνταξιούχος, μακριά από σκοτούρες. Δεν άντεξε όμως την ησυχία της στεριάς. Ξαναμπάρκαρε, χωρίς να λογαριάζει τα χρόνια που είχαν βαρύνει τις πλάτες του. Όποιος κουβεντιάζει με τους παλιούς, πάντα κερδίζει κάτι. Όμως, ούτε κι αυτός είχε επιστημονική εξήγηση για το φώσφορο. Το μόνο που ήξερε, όπως μου είπε, ήταν η ιστορία μιας Ανεράδας από κάποιο νησί...
Μου διηγήθηκε πως όποτε εκείνη βγαίνει από τον βυθό και περπατά πάνω στα κύματα για να βρει τον καλό της, τον καπετάνιο τον Γιωρκή, τότε συμβαίνει αυτό το θαύμα: ασπρίζει η θάλασσα και σκοτεινιάζει όλη η πλάση.
Ήταν ένας μύθος παλιός, για έναν νεαρό εργάτη σε καρνάγιο. Δεν του άρεσε να πελεκάει ξύλα και να φτιάχνει καΐκια. Του άρεσε να βρίσκεται πάνω τους και να ταξιδεύει. Αποζητούσε την περιπέτεια, αγαπούσε τη θάλασσα παθιασμένα, λες και τον καλούσαν από παιδί οι σειρήνες. Έτσι μπάρκαρε. Πέρασαν τα χρόνια και, καπετάνιος πια, όργωνε θάλασσες μακρινές και επικίνδυνες.
Ο κόλπος της Ανεράδας, όμως, ήταν το μόνιμο λιμάνι του, το δικό του καρνάγιο, το σπίτι του. Ταξίδευε —τα ταξίδια ήταν η ίδια του η ζωή— αλλά πάντα επέστρεφε εκεί. Είχε το κονάκι του και τη γυναίκα του, που τον καρτερούσε πάντα αγναντεύοντας τον ορίζοντα. Τον λάτρευε, ήταν ο καπετάνιος της καρδιάς της. Ήταν πανέμορφη γυναίκα, κι όλοι στο νησί ζήλευαν τον καπετάνιο για την καλή του τύχη.
Μια καταραμένη, σκοτεινή νύχτα, όμως, το καΐκι του Γιωρκή χάθηκε σε μια άγρια καταιγίδα. Μέρες περίμεναν οι στεριανοί να μάθουν νέα, αλλά παντού βασίλευε σιωπή. Όσοι γνώριζαν από θάλασσες και μπάρκα, ήξεραν πως δεν υπήρχε ελπίδα. Η γυναίκα του, αρνούμενη να δεχτεί το κακό, τον έκλαιγε μέρα-νύχτα, ώσπου ο πόνος τσάκισε το μυαλό της και έχασε τα λογικά της. Στο σπίτι δεν τη σήκωνε ο τόπος. Γύριζε διαρκώς στον γιαλό, αγνάντευε το πέλαγο, καρτερούσε και έκλαιγε απαρηγόρητη.
Ώσπου μια μέρα, άκουσε τις Ανεράδες του βυθού να την καλούν. Με ξέπλεκα μαλλιά και ένα απόκοσμο χαμόγελο στα χείλη, περπάτησε πάνω στα κύματα για να πάει να συναντήσει τον καλό της, αφού μόνη της στη στεριά δεν μπορούσε πια να ζήσει. Όσοι βρέθηκαν τυχαία στον γιαλό, την είδαν να προχωρά πάνω στο νερό και να χάνεται για πάντα στην απέραντη αγκαλιά του βυθού.
Από τότε, οι παλιοί λένε πως κάθε φορά που ο ουρανός είναι σκοτεινός, χωρίς φεγγάρι και άστρα, και η θάλασσα είναι γαλήνια, ο κόλπος φωτίζεται από τα βάθη του με ένα λευκό, μεγαλόπρεπο φως. Είναι το φώσφορο της θάλασσας. Και τότε, αν έχεις καθαρή ματιά, μπορείς να δεις την Ανεράδα να περπάτα ξανά πάνω στα κύματα, ψάχνοντας τον καπετάνιο της...
Ήταν μια ιστορία της ελληνικής παράδοσης, ένας θρύλος που αποτύπωνε ανάγλυφα τον αβάσταχτο πόνο στις καρδιές εκείνων που μένουν πίσω, αλλά και εκείνων που μισεύουν για πάντα.
Στο ταξίδι αυτό, είναι αλήθεια, είδα μέρη πανέμορφα. Είδα τη θάλασσα γεμάτη μικρές ψαρόβαρκες σε βαθιά, ανοιχτά πελάγη, μίλια μακριά από τη στεριά, να ψαρεύουν δίχως μηχανή, παρά μόνο με ένα μικρό πανί υψωμένο στο κατάρτι τους. Είδα τη θάλασσα να ξεχειλίζει από ζωή, να αλλάζει χρώματα, να μεταμορφώνεται από φωσφορίζουσα λευκή τη νύχτα, σε καταπράσινη το πρωί, παίρνοντας τις πιο όμορφες αποχρώσεις της ίριδας. Ήταν ένα εξαίρετο θέαμα, βάλσαμο για τις κουρασμένες ψυχές μας.
Όμως, τίποτα δεν μπόρεσε να σβήσει τις εντυπώσεις από την ιστορία του γέρο-θερμαστή. Οι εικόνες της Ανεράδας πλημμύρισαν το μυαλό μου και κυριάρχησαν στις σκέψεις μου, σκιάζοντας ακόμη και την ομορφιά της νέας θάλασσας που απλωνόταν μπροστά μας, εκεί που το νερό ακουμπούσε στις ρίζες των ψηλών, μακρινών βουνών της στεριάς.

ΚΕΙΠ ΤΑΟΥΝ 1974: ΜΙΑ ΑΝΗΣΥΧΗ ΗΣΥΧΙΑ

Το ημερολόγιο του πλοίου έγραφε τέλος καλοκαιριού, αρχές φθινοπώρου του 1974 όταν πιάσαμε λιμάνι στο Κέιπ Τάουν. Για εμάς τους ναυτικούς, η πόλη αυτή έμοιαζε από μακριά με επίγειο παράδεισο. Το Τραπεζοειδές Όρος στεκόταν επιβλητικό, τυλιγμένο σε μια βαριά, λευκή καταχνιά που έπεφτε σαν τραπεζομάντιλο πάνω από την πόλη, στεφανώνοντας έναν τόπο που έσφυζε από κτίρια και χρώματα. Η πόλη απλωνόταν μπροστά μας σαν μια ευθεία, επίπεδη πεδιάδα, όμως ο καιρός μάς υποδέχτηκε με μια απρόσμενη, ανοιξιάτικη ψύχρα και έναν υγρό αέρα που ερχόταν ορμητικός από τον ωκεανό. Τα καταστήματα και οι μεγάλες επιχειρήσεις κατάλαβα αμέσως πως ανήκαν σχεδόν εξ ολοκλήρου στους λευκούς. Όμως παρ’ όλα αυτά, δεν βλέπαμε κόσμο στους δρόμους. Μια ανήσυχη ησυχία επικρατούσε, μια ηρεμία όμως ανησυχητική.
Μόλις πατήσαμε το πόδι μας στη στεριά, νιώσαμε πως η ατμόσφαιρα ήταν ηλεκτρισμένη, βαριά από μια βουβή ένταση που την ένιωθες μέχρι το μεδούλι σου.
Μπήκαμε σε μια ελληνική υπεραγορά να αγοράσουμε κασέτες του Καζαντζίδη, καθώς το κατάστημα τις διαφήμιζε στη βιτρίνα. Ο Έλληνας καταστηματάρχης, ένας άνθρωπος με βλέμμα κουρασμένο, μας υποδέχτηκε φιλικά. Έδειχνε κουρασμένος και απογοητευμένος από την κατάσταση που επικρατούσε στον τόπο, όπως μας εξήγησε. Οι ιθαγενείς άρχισαν να ξεσηκώνονται, και ακόμα και μέρα μεσημέρι έκαναν επιθέσεις στους λευκούς και τους λήστευαν. Καθώς τύλιγε τις κασέτες, έσκυψε ελαφρά πάνω από τον πάγκο, χαμηλώνοντας τη φωνή του. «Να προσέχετε, πατριώτες», μας είπε κοιτάζοντας φευγαλέα προς τον δρόμο. «Εδώ τα πράγματα δεν είναι όπως φαίνονται. Η ησυχία που βλέπετε έξω είναι το μάτι του κυκλώνα». Μας εξήγησε με λίγα λόγια την κατάσταση, για τους άγραφους νόμους της νύχτας, για τις γειτονιές που έσβηναν και για το πώς η καθημερινότητα μπορούσε να ανατραπεί μέσα σε ένα δευτερόλεπτο.
Ήταν η χρονιά που το Απαρτχάιντ έδειχνε το πιο σκληρό, απάνθρωπο πρόσωπό του. Οι μπουλντόζες του καθεστώτος ισοπέδωναν το District Six, μια γειτονιά γεμάτη μουσική και ζωή, σκορπίζοντας τον τρόμο και ξεριζώνοντας χιλιάδες ανθρώπους από τα σπίτια τους. Παντού υπήρχαν ταμπέλες που χωριζαν τους ανθρώπους ανάλογα με το χρώμα του δέρματός τους —στις αποβάθρες, στα παγκάκια, στα καφενεία. Οι φοιτητές στους δρόμους ξεσηκώνονταν, η αστυνομία καραδοκούσε σε κάθε γωνία και το κέντρο της πόλης έμοιαζε με καζάνι που έβραζε.
Κρατώντας τις κασέτες του Καζαντζίδη σαν φυλαχτό, και με τα λόγια του μπακάλη να αντηχούν ακόμα στα αυτιά μας, βγήκαμε ξανά στο πεζοδρόμιο. Μέσα σε αυτό το σκηνικό της βίας και του αναγκαστικού διαχωρισμού, εμείς, ξένοι σε έναν ξένο τόπο, προσπαθούσαμε να ξεκλειδώσουμε τα μυστικά μιας πόλης που πάλευε ανάμεσα στην απαράμιλλη ομορφιά της και το απόλυτο σκοτάδι.
Η πρώτη μας νύχτα στη στεριά είχε μόλις αρχίσει. Μας είπε ο μαγαζάτορας πως στη πόλη είχε μπουζούκια ελληνικά, άρα η απόφαση είχε παρθεί. Θα πηγαίναμε στα μπουζούκια.
Οι ώρες πέρασαν και η ανάγκη μας για κάτι γνώριμο μας οδήγησε στο «Ελ Γκρέκο». Ήταν ένα μαγαζί περιβόητο, ακουστό σε όλους τους ναυτικούς που όργωναν τις θάλασσες του Νότου. Εκείνη τη νύχτα, το «Ελ Γκρέκο» έμοιαζε με παράδεισο για εμάς. Στα μπουζούκια περάσαμε τέλεια, γίναμε μια παρέα με τις τραγουδίστριες, ήπιαμε, τραγουδήσαμε και για λίγο ξεχάσαμε σε ποιο σημείο του χάρτη βρισκόμασταν. Όμως η πραγματικότητα καραδοκούσε στην πόρτα.
Όταν ήρθε η ώρα της αναχώρησης, ο μαγαζάτορας μας πλησίασε με πρόσωπο σοβαρό. «Μην διανοηθείτε να βγείτε στον δρόμο νύχτα», μας συμβούλευσε κοφτά. Μας εξήγησε πως ο κίνδυνος για μια ξαφνική επίθεση από τους ντόπιους ήταν τεράστιος. Δεν ήταν απλά για να μας κλέψουν· το ρίσκο ήταν να μας σκοτώσουν. Εκείνη την εποχή, το αίμα κυλούσε εύκολα στους σκοτεινούς δρόμους του Κέιπ Τάουν. Πολλοί λευκοί είχαν χάσει τη ζωή τους από τους μαύρους —ήταν ένα ξέσπασμα, ένα είδος βίαιης επανάστασης και απεγνωσμένης αντίστασης ενάντια στο απάνθρωπο καθεστώς του Απαρτχάιντ. «Θα κάτσετε εδώ και θα περιμένετε να φέξει το φως της μέρας», επέμενε.
Το στομάχι μου δέθηκε κόμπος. Είχα βάρδια στις τέσσερις τα ξημερώματα, έπρεπε να κατέβω στη μηχανή και να σκαντζάρω τον συνάδελφό μου. Γύρισα στην παρέα και τους είπα τον προβληματισμό μου, νιώθοντας την πίεση του καθήκοντος να με πλακώνει. Τότε ο λοστρόμος, με την εμπειρία της θάλασσας αποτυπωμένη στο βλέμμα του, με έπιασε από τον ώμο. «Θα τον στήσεις τον συνάδελφο», μου είπε ήρεμα αλλά σταθερά. «Πάνω απ' όλα η ζωή μας. Θα μείνεις μαζί μας εδώ ώσπου να ξημερώσει. Και ο καπετάνιος και ο πρώτος μηχανικός θα καταλάβουν την κατάσταση, κανείς δεν θα σου ζητήσει τα ρέστα. Δεν θα έχεις συνέπειες».
Έτσι, συνεχίσαμε τη διασκέδαση μέχρι πρωίας, περιμένοντας τις πρώτες αχτίδες του ήλιου να καθαρίσουν το σκοτάδι μιας πόλης που έβραζε. Κάτω από τα φώτα του «Ελ Γκρέκο», με τις πενιές του μπουζουκιού να σπάνε τη βουβή απειλή της αφρικανικής νύχτας, γίναμε όλοι ένα. Ξορκίζαμε τον φόβο με το τραγούδι, λες και κάθε στίχος του Καζαντζίδη ήταν μια ασπίδα ενάντια στο άγνωστο που παραμόνευε έξω από το κέντρο διασκέδασης, στους βουβούς δρόμους του Κέιπ Τάουν. Για μερικές ώρες, η ξενιτιά, η βάρδια που έχανα στη μηχανή και ο κίνδυνος που παραμόνευε έξω, ξεθώριασαν μέσα στους καπνούς και στα ποτήρια που τσούγκριζαν.
Όταν το πρώτο χλωμό φως της αυγής άρχισε επιτέλους να χαράζει πίσω από τον πέτρινο όγκο του Τραπεζοειδούς Όρους, η ένταση μαλάκωσε. Η μουσική σταμάτησε, το κέντρο έπρεπε να κλείσει. Βγήκαν στον δρόμο με το που φέξανε τα πάντα. Η πόλη ξυπνούσε, λουσμένη σε ένα παραπλανητικό, χρυσό φως, κρύβοντας καλά τα μυστικά και την οργή της κάτω από την πρωινή υγρασία. Περπατήσαμε γρήγορα προς το λιμάνι, με τα χέρια χωμένα στις τσέπες της καπαρντίνας, σιωπηλοί πια, νιώθοντας την κούραση της νύχτας να μας βαραίνει.
Μόλις πάτησα το πόδι μου στην κουβέρτα του πλοίου, κατέβηκα αμέσως στο μηχανοστάσιο, έτοιμος να αντιμετωπίσω τις συνέπειες. Ο συνάδελφός μου, εξαντλημένος από τη διπλοβάρδια, με κοίταξε με μάτια κόκκινα. Πριν προλάβω να ψελλίσω μια δικαιολογία, ο πρώτος μηχανικός, που στεκόταν πιο πέρα με ένα φλιτζάνι καφέ στο χέρι, μου έγνεψε καταφατικά. Δεν είπε κουβέντα. Ένα απλό, βαρύ νεύμα του κεφαλιού του έφτανε. Σε εκείνες τις θάλασσες, όλοι ήξεραν. Το καθήκον στη θάλασσα ήταν ιερό, αλλά η ζωή του ναυτικού στη στεριά ήταν ένα νόμισμα που άλλαζε αξία από λιμάνι σε λιμάνι.
Λίγες ώρες αργότερα, καθώς το πλοίο έλυνε κάβους και άφηνε πίσω του την προκυμαία, στάθηκα στην κουπαστή κοιτάζοντας το Κέιπ Τάουν να μικραίνει στον ορίζοντα. Στα αυτιά μου αντηχούσαν ακόμα οι προειδοποιήσεις του μπακάλη και τα λόγια του μαγαζάτορα. Είχαμε γνωρίσει μια πόλη μοιρασμένη στα δύο, έναν τόπο απίστευτης ομορφιάς που όμως ήταν έτοιμος να εκραγεί από τη δίψα για δικαιοσύνη και ελευθερία. Καθώς το μαγνητόφωνο άρχισε να παίζει τις κασέτες που είχα αγοράσει, η φωνή του Καζαντζίδη ενώθηκε με τον ήχο της προπέλας. Αφήναμε πίσω μας τη Νότια Αφρική του 1974, έχοντας στις αποσκευές μας μια ιστορία που δεν θα ξεχνούσαμε ποτέ: τη νύχτα που το «Ελ Γκρέκο» και η ναυτική αλληλεγγύη μας κράτησαν ασφαλείς στο μάτι του κυκλώνα.

Η ΑΜΜΟΘΥΕΛΛΑ
Αφήνοντας πίσω μας το Κέιπ Τάουν, η θάλασσα στην άκρη του Ακρωτηρίου μας αποχαιρέτησε με όλη της τη μανία. Κύματα-θερία χτυπούσαν τη λαμαρίνα, και το πλοίο πάλευε με τα αγριεμένα νερά καθώς πατούσαμε την άκρη της αφρικανικής ηπείρου.
Καθώς όμως η πλώρη μας έπαιρνε την άνοδο προς τα βορειοανατολικά, με το πλοίο σαβουρωμένο και άφορτο, το σκάφος —ελαφρύτερο— έπλεε ψηλότερα στο νερό, κάνοντας το ταρακούνημα του σκαριού εντονότερο. Σιγά-σιγά, ο ωκεανός άρχισε να ημερεύει, μαλακώνοντας το ταξίδι μας.
Στο μηχανοστάσιο, οι ατμοστρόβιλοι δούλευαν αδιάκοπα. Ένα συνεχές, βαθύ στροβίλισμα των πτερυγίων κι ένας ομοιόμορφος βόμβος έκανε το πάτωμα να δονείται ασταμάτητα. Ένα ταξίδι ενός μηνός απλωνόταν μπροστά μας μέχρι τη Ραστανούρα, κι η τουρμπίνα τραγουδούσε τον δικό της, αδιάκοπο σκοπό πάνω από τα ήρεμα πλέον νερά του Ινδικού.
Οι σκέψεις όλων μας ήταν στενάχωρες, καθώς αναλογιζόμασταν την αφόρητη ζέστη που μας καρτερούσε στον Περσικό. Εκεί, η θερμοκρασία ξεπερνούσε τους 45 βαθμούς, καίγοντας τις λαμαρίνες και πολλαπλασιάζοντας την κάψα, ενώ κάτω στη μηχανή, με τα καζάνια του ατμού, το θερμόμετρο σκαρφάλωνε πάνω από τους 55.
Όμως ο γραμματικός μας διαβεβαίωνε πως δεν θα καθόμασταν εκεί παρά μόνο λίγες μέρες, όσο να φορτώσουμε, γιατί η εφοπλιστική εταιρεία του Σταύρου Νιάρχου είχε κλειστό νάυλο. Ευχαριστημένοι, αλλά όχι χαρούμενοι καθώς ξέραμε την κόλαση που μας περίμενε, πλησιάζαμε στις αποβάθρες φόρτωσης.
Όσο ζυγώναμε, η έρημος φάνταζε ατελείωτη μπροστά μας. Κι ίσως στη φαντασία μας, ίσως όμως και στην πραγματικότητα, βλέπαμε την ατμόσφαιρα γεμάτη φωτιά που ερχόταν να μας καταπιεί.
Μέσα σε αυτή την κάψα, δέσαμε τελικά στην πλατφόρμα που μας οδήγησαν και πιάσαμε την αναμονή. Οι ώρες περνούσαν βαριές κι εμείς παρακαλούσαμε να τελειώσουν, αλλά εκείνοι αργούσαν.
Εγώ, ακουμπισμένος στα ρέλια της κουβέρτας με παρέα το τζόβενο, παρατηρούσαμε την κίτρινη έρημο που απλωνόταν μετά την ακτή. Η απέραντη άμμος σκέπαζε ολόκληρη τη χώρα της Αραβίας, δημιουργώντας ένα νεκρό τοπίο, αχανές, χωρίς βλάστηση. Η έρημος της Αραβίας είναι μια περιοχή με απόλυτη ξηρασία, όπου όμως καμιά φορά, σπάνια και στα ξαφνικά, τη διασχίζουν θυελλώδεις άνεμοι. Μια γη ακαλλιέργητη, κάτω από μια ασταμάτητη ηλιοφάνεια, με κατοίκους ηλιοκαμένους και μαυριδερούς.
Μέσα σε αυτή την ερημιά, αραιά και πού, βρίσκονται μικρές οάσεις, μέρη με φοίνικες και γούρνες με νερό. Παλιά αποτελούσαν περάσματα και σταθμούς για τα καραβάνια των εμπόρων, χώρους ξεκούρασης, ανεφοδιασμού και προφύλαξης από τις αμμοθύελλες. Οι άνεμοι στην έρημο είναι δυνατοί και συχνοί. Όταν φυσούν, δημιουργούν ανεμοστρόβιλους που αλλάζουν την όψη του τοπίου, σχηματίζοντας κυματώδεις πεδιάδες και πανύψηλους αμμόλοφους, περίτεχνα κατασκευασμένους σαν έργα τέχνης.
Αυτά σκεφτόμουν ενώ έστεκα κάτω από το σκιάδι, κοιτάζοντας από την πρύμνη τη μεγάλη έκταση που απλωνόταν πέρα από την ακτή. Η θολή ατμόσφαιρα στον αέρα δημιουργούσε κύματα, σχηματίζοντας παράξενες σκιές σαν άγριες μορφές που αιωρούνταν πάνω από τη γη. Στο νου μου έρχονταν σκέψεις σκοτεινές — καθώς, όπως είναι γνωστό, από όποιο άσχημο ερέθισμα πέσει στην αντίληψή μας, ο νους τρέχει παράλληλα σε λογισμούς εξίσου σκοτεινούς.
Ασυναίσθητα, βλέποντας την κυματιστή ατμόσφαιρα να γεννά κάθε λογής άυλες μορφές, η σκέψη μου ταξίδεψε στις κίτρινες μορφές της Κολάσεως και της Αποκαλύψεως. Και γνωρίζοντας πως τα παράξενα θηρία έρχονται από την άμμο και τη θάλασσα, ξαφνικά είδα —ή μου φάνηκε πως είδα— το θηρίο της Αποκαλύψεως να σχηματίζεται στην καυτή αύρα, να αναπηδά από την άμμο στην ατμόσφαιρα και να γεμίζει τον ουρανό με τις τεράστιες διαστάσεις του.
Στο νου μου ήρθαν αμέσως τα λόγια του Ευαγγελιστή Ιωάννη: «Εκ της άμμου της θαλάσσης θηρίον αναβαίνον, έχον κέρατα δέκα και κεφαλάς επτά...»
Και όσο αξτασιασμένος παρατηρούσα, οι μεγάλες σκιές της άμμου άλλαζαν μορφή, γίνονταν τέρατα με κέρατα και κεφαλές. Και ξαφνικά το θηρίο γύρισε το κεφάλι του προς εμάς, κι με ένα δυνατό στριφογύρισμα έστρεψε ολόκληρο το κορμί του και μας όρμησε.
Ήταν ένας σίφουνας, ένας λυσσασμένος άνεμος της ερήμου. Από τη μια στιγμή στην άλλη, μέσα σε απειροελάχιστο χρόνο, το κίτρινο πέπλο της άμμου μας σκέπασε. Ψήγματα άμμου μας χτύπησαν δυνατά και ανελέητα, γδέρνοντας τα πρόσωπά μας πριν προλάβουμε να προφυλαχτούμε μέσα στο πλοίο.
Τρομαγμένοι με τα μάτια θολά, τρυπώσαμε στην ασφάλεια του σκάφους. Στάθηκα στο φινιστρίνι, και αποσβωλομένος παρακολούθησα τον άνεμο και την άμμο που με τη λυσσασμένη ορμή τους να χτυπούσαν το πλοίο. Ανελέητα για ώρα. Χτυπούσαν με δύναμη στους μπουλμέδες και τις χοντρές λαμαρίνες, με ένα ανατριχιαστικό σύριγμα που μας κούφαινε και μας φόβιζε.
Ήταν ένα φαινόμενο πρωτόγνωρο για μένα, κάτι που είχα διαβάσει μόνο σε βιβλία, χωρίς ποτέ να φανταστώ πόση ανεξέλεγκτη δύναμη μπορούσε να έχει η άμμος παρασυρμένη από τον αέρα. Χτυπούσε με λύσσα τις λαμαρίνες, δημιουργώντας έναν φοβερό θόρυβο που έκανε τα τύμπανα να μας πονούν και την καρδιά να βροντά, σαν να ήθελε να σπάσει στο στήθος.
Με μουδιασμένες τις αισθήσεις από την υπερένταση αυτού του τρομερού θεάματος, παρακολουθούσα το φαινόμενο σε όλη του τη δράση. Ελπίζοντας ο θυμός της φύσης να κοπάσει γρήγορα, ο σφοδρός άνεμος να καταλαγιάσει και το θηρίο της ερήμου να προσπεράσει, στεκόμουν αποσβολωμένος — χωρίς να είμαι σίγουρος αν μέσα μου κυριαρχούσε περισσότερο ο φόβος ή ο θαυμασμός.
Και το θηρίο έφυγε όπως ξαφνικά είχε εμφανιστεί. Χάθηκε στο βάθος του ορίζοντα, αφήνοντας πίσω του μια ολοκληρωτική ησυχία, χωρίς τον παραμικρό θόρυβο. Σαν ο χρόνος να είχε κάνει στάση και η ζωή να είχε σταματήσει.
Το κατάστρωμα έξω ταν γεμάτο άμμο. Ολόκληρες στοίβες είχαν μαζευτεί σε όλες τις απόμερες γωνιές. Οι λαμαρίνες είχαν αλλάξει χρώμα. Ήταν τόση η δύναμη της άμμου, που κυριολεκτικά είχε ματσακονίσει τη μπογιά, αφήνοντας το χοντρό μίνιο φανερό σε πολλά μέρη. «Θα έχουν πολλή δουλειά να κάνουν οι ναύτες τις ερχόμενες μέρες», σκέφτηκα.
Πέρα στην πλώρη, είδα τη σιδερένια πόρτα στο ντεκ της γέφυρας να ανοίγει και τον γραμματικό να κατεβαίνει τη σκάλα. Ήξερα πως θα φώναζε τον λοστρόμο για να του δώσει εντολή να καθαρίσουν το πλοίο. Ταυτόχρονα, από την πόρτα του πρυμναίου ντεκ βγήκε ο λοστρόμος — ξέροντας καλά τη δουλειά του, έσπευδε να προλάβει τον Δεύτερο που σίγουρα θα τον αναζητούσε.
Ξεκίνησα κι εγώ για τη μηχανή καθώς γνώριζα επίσης καλά τη δική μου δουλειά. Ήξερα πως σε λίγο θα χτυπούσε το τηλέφωνο στο μηχανοστάσιο και θα παίρναμε εντολή από τη γέφυρα να ξεκινήσουμε τη sanitary, την αντλία θαλασσινού νερού, για να στείλουμε νερό στην κουβέρτα ώστε οι ναύτες με τις μάνικες να ξεπλύνουν την άμμο και τη σκόνη από το το πλοίο.
Κατεβαίνοντας τη σκάλα προς το μηχανοστάσιο, ο βόμβος της ballast που άδειαζε τις σεντίνες με υποδέχτηκε, γνώριμος και συνηθισμένος.
Η αμμοθύελλα είχε περάσει, το θηρίο είχε καταλαγιάσει, κι εμείς συνεχίζαμε. Ο καθένας στο πόστο του, έτοιμοι να ξεπλύνουμε την άμμο από το στιβαρό σκαρί, και αφού φορτώναμε, να συνεχίσουμε τη διαδρομή μας στο πέλαγος.

ΣΤΟ ΜΟΝΤΕΒΙΔΕΟ

Η Ουρουγουάη είναι μια γωνιά της Λατινικής Αμερικής, σφηνωμένη στα νότια ανάμεσα στη Βραζιλία και την Αργεντινή. Στη γλώσσα των ιθαγενών, το όνομά της σημαίνει «ο ποταμός των χρωματιστών πουλιών». Όμως τα πουλιά έμειναν μόνα τους. Οι αυτόχθονες κάτοικοι εξοντώθηκαν άγρια στα χρόνια της αποικιοκρατίας και σήμερα σχεδόν κανένας απόγονός τους δεν περπατά σε αυτά τα χώματα. Οι σημερινοί κάτοικοί της είναι όλοι απόγονοι Ευρωπαίων μεταναστών, που κουβαλούν τις δικές τους μνήμες.
Πρωτεύουσα της χώρας ήταν το Μοντεβίδεο, στα νότια, εκεί όπου η γη συναντά τον Ατλαντικό Ωκεανό. Μια πόλη, τότε, ενάμισι εκατομμυρίου ψυχών, που διατηρούσε ολοζώντανη την ατμόσφαιρα και την αρχιτεκτονική των παλιών αποικιοκρατών. Ήταν μια πόλη κατάφυτη, πνιγμένη στο πράσινο, με εντυπωσιακά πλατάνια που σκέπαζαν τους δρόμους της.
Όταν έπεφτε η νύχτα, το Μοντεβίδεο ζωντάνευε από αλλιώτικους ήχους. Ομάδες τυμπανιστών γύριζαν στους δρόμους ή μαζεύονταν γύρω από υπαίθριες φωτιές. Εκεί, εν χορώ, έκρουαν τα όργανα με τον λεγόμενο «ρυθμό της Ουρουγουάης» — ένα ιδίωμα που είχε γεννηθεί από τους Αφρικανούς σκλάβους λίγο πριν το 1800, ως βουβός ύμνος και κρυφή νοσταλγία για την ελευθερία. Αυτοί οι πρωτόγονοι, εντυπωσιακοί ρυθμοί είχαν γοητεύσει και τους λευκούς αποικιστές, οι οποίοι τους ενσωμάτωσαν στον πολιτισμό τους.
Τις Κυριακές, οι δρόμοι πλημμύριζαν από κόσμο. Ολόκληρες παρελάσεις σχηματίζονταν με ξύλινα τύμπανα καλυμμένα από τεντωμένα δέρματα. Οι τυμπανιστές προχωρούσαν παραταγμένοι, παιανίζοντας δυνατά και συγχρονισμένα, ενώ πλήθος νέων αντρών και γυναικών τους ακολουθούσε με ζωηρές, εκστατικές κινήσεις. Στις φτωχογειτονιές αυτές, μέσα από τα βήματα των χορευτών του δρόμου, γεννήθηκε το ξακουστό ταγκό —ένα πάντρεμα παλιότερων χορών— και στους ίδιους ακριβώς δρόμους γράφτηκε και πρωτοτραγουδήθηκε η θρυλική «Κομπαρσίτα».
Η μέρα που το Southern Union έδεσε στο λιμάνι του Μοντεβίδεο ήταν ζεστή, βαριά και αποπνικτική, λες και ο ουρανός είχε χαμηλώσει για να μας πλακώσει το στήθος. Μια σιγανή, ασταμάτητη βροχή έπεφτε αδιάκοπα σαν πυκνή αχλύς, δημιουργώντας μια υγρασία που τρύπωνε παντού, μούλιαζε τα ρούχα μας και κόλλαγε στο ιδρωμένο δέρμα μας. Η πόλη φαινόταν βυθισμένη σε έναν υγρό λήθαργο, με τον ορίζοντα θολό, πνιγμένο σε μια γκρίζα ανταύγεια που έκρυβε τον ήλιο, αλλά κρατούσε τη ζέστη εγκλωβισμένη στην ατμόσφαιρά της. Στους δρόμους, οι άνθρωποι περπατούσαν κατσουφιασμένοι και ταλαιπωρημένοι, με τα κεφάλια σκυφτά, αποφεύγοντας ο ένας τον άλλο, σαν η παραμικρή επαφή να μπορούσε να προκαλέσει ανάφλεξη σε αυτό το κορεσμένο, ηλεκτρισμένο περιβάλλον.
Κι όμως, παρ’ όλη την κάψα, τη λάσπη και το αδιάκοπο νερό που μας έλουζε, φορέσαμε τα καλά μας ρούχα, ισιώσαμε τους γιακάδες μας και κατεβήκαμε τη σιδερένια σκάλα του πλοίου. Ανυπόμονοι, με το βήμα γρήγορο, πατήσαμε στο τσιμέντο της αποβάθρας, έτοιμοι να χαθούμε στις γωνιές της πόλης.
Γινόμασταν μούσκεμα ως το μεδούλι, μα κανείς μας δεν σκέφτηκε να περιμένει να κοπάσει η μπόρα. Είχαμε μια βιασύνη, μια κάψα εσωτερική —όπως ο πεινασμένος γυρεύει τροφή κι ο διψασμένος νερό— να νιώσουμε στεριανοί, να πατήσουμε σε στέρεο έδαφος, να αλαφρύνουμε λίγο από το μπόζι της θάλασσας. Να μπουκάρουμε στα μπαρ του λιμανιού, να συναντήσουμε γυναίκες, να διασκεδάσουμε, να μεθύσουμε. Να αγγίξουμε και να μας αγγίξουν.
Το ταξίδι είχε κρατήσει βδομάδες, μα η απομόνωση είχε κρατήσει μια αιωνιότητα. Όταν ζεις για καιρό εγκλωβισμένος ανάμεσα στην απεραντοσύνη της θάλασσας και στην αδιαφορία ενός ατέλειωτου ουρανού, η ψυχή βαραίνει και ο εαυτός σου αρχίζει να ξεθωριάζει. Η μονοτονία του ορίζοντα μας είχε καταβάλει, είχε λειάνει τις γωνίες της λογικής μας. Γι' αυτό και το λιμάνι δεν ήταν απλώς ένας προορισμός, αλλά η απόδειξη πως υπήρχαμε ακόμα. Ψάχναμε τη φασαρία, το αλκοόλ και τα ξένα σώματα όχι για να ξεδώσουμε, αλλά για να σιγουρευτούμε ότι το αίμα κυλάει ακόμα στις φλέβες μας, μακριά από τη λήθη του νερού.
Ο Σταμάτης, παλιά καραβάνα με χρόνια ναυτοσύνης στην πλάτη του, γνώριζε την πόλη πιθαμή προς πιθαμή. Εγώ δόκιμος κι εκείνος θερμαστής στη μηχανή, κάνοντας τις ίδιες βάρδιες για καιρό, είχαμε πιάσει μια φιλία. Η αιώνια μοναξιά του πλοίου και η μονοτονία των ατέλειωτων βαρδιών μάς είχαν φέρει κοντά. Έτσι, έχοντάς τον κατά πόδας, ακολουθούσα τη ξενάγησή του.
Χωθήκαμε σε ένα απόμερο, στενό σοκάκι, απ’ αυτά που το σκοτάδι μοιάζει να έχει πήξει πάνω στους τοίχους, μακριά από τη φασαρία της προβλήτας. Το μπαρ ήταν σχεδόν κρυμμένο, μια ανώνυμη πόρτα που έμπαζε την υγρασία του καιρού. Σπρώχνοντας το ξύλο, το κουδουνάκι πάνω από τα κεφάλια μας έβγαλε έναν ξερό, μεταλλικό ήχο που έπεσε στο κενό.
Ο χώρος ήταν βουβός, βυθισμένος σε μια παράξενη λήθαργο. Καρέκλες αναποδογυρισμένες πάνω στα τραπέζια, η μυρωδιά του μπαγιάτικου καπνού και του φτηνού αλκοόλ να αιωρείται στην ατμόσφαιρα, και πίσω από τον μακρόστενο, γυαλιστερό πάγκο, το απόλυτο τίποτα. Ούτε πελάτες, ούτε λιμανίσιες φωνές, ούτε καν ένας μπάρμαν να καθαρίζει με το βρεγμένο πανί του. Το μέρος έμοιαζε με σκηνικό που το είχαν εγκαταλείψει βιαστικά.
«Μας έκαψες, παλιόκαιρε», μουρμούρισε ο θερμαστής, σφίγγοντας τα δόντια καθώς το νερό έσταζε ακόμα από τα μαλλιά του στο πάτωμα. «Εδώ δεν έχει ούτε φάντασμα να μας σερβίρει. Πάμε να φύγουμε».
Κάναμε να γυρίσουμε την πλάτη, με την απογοήτευση να μας βαραίνει περισσότερο κι από τα βρεγμένα μας ρούχα, όταν το τρίξιμο μιας εσωτερικής πόρτας μας κάρφωσε στο πάτωμα. Ένα παραπέτασμα από βαριές χάντρες παραμερίστηκε με θόρυβο.
Στο κατώφλι στάθηκε μια γυναίκα.
Το φως του διαδρόμου από πίσω της τη μεταμόρφωνε σε μια επιβλητική σιλουέτα, αναδεικνύοντας τις καμπύλες ενός κορμιού που έμοιαζε φτιαγμένο για να κόβει την ανάσα. Είχε μια ομορφιά άγρια, σχεδόν προκλητική, που σε ανάγκαζε να χαμηλώσεις το βλέμμα ή να μείνεις να την κοιτάς σαν χαμένος. Πριν προλάβουμε να ψελλίσουμε οτιδήποτε, μας μέτρησε με ένα βλέμμα όλο υποψία, που γρήγορα όμως μαλάκωσε.
«Τι ανυπόμονοι που είστε εσείς οι θαλασσινοί... Μόλις πατήσετε στεριά, θέλετε όλα να γίνουν σε μια στιγμή», είπε, και οι λέξεις της βγήκαν σε μια ελληνική ντοπιολαλιά, καθαρή, αν και βαμμένη με μια ξένη, βραχνή προφορά.
Δεν παραξενευτήκαμε. Ήταν φανερό πως τα χρόνια της στα λιμάνια, δίπλα σε δικούς μας ναυτικούς, της είχαν μάθει τη γλώσσα μας — και μαζί, όλα μας τα χούγια.
Ο θερμαστής, που μέχρι πριν λίγο γκρίνιαζε, άλλαξε πρόσωπο στο δευτερόλεπτο. Το αίμα του, συνηθισμένο στις φωτιές και στα καζάνια του βαποριού, πήρε αμέσως σπίθα. Ίσιωσε τον γιακά του, άφησε ένα αργό, πονηρό χαμόγελο να φανεί στα χείλη του και έκανε δύο μεγάλα, αποφασιστικά βήματα προς το μέρος της, μικραίνοντας την απόσταση ανάμεσά τους.
«Αν ήξερα πως μας περίμενε τέτοια υποδοχή, όμορφη μου, θα είχα πηδήξει στη θάλασσα για να φτάσω νωρίτερα», τη φίλεψε, με τη φωνή του να έχει αποκτήσει εκείνο το βαρύ, σιγουράτο ύφος του παλιού ναυτικού, καθώς τα μάτια του την «έτρωγαν» απ' την κορυφή ως τα νύχια.
Εκείνη δεν χαμήλωσε το βλέμμα. Τον κοίταξε ίσια στα μάτια, με ένα χαμόγελο που έπαιζε στις άκρες των χειλιών της, γεμάτο από τη σιγουριά μιας γυναίκας που έχει δει εκατοντάδες λιμανίσιους να λυγίζουν μπροστά της. Έσυρε τα βήματά της νωχελικά προς το μέρος του, και ο ήχος από τα τακούνια της πάνω στο παλιό ξύλο ήταν ο μόνος ρυθμός μέσα στη σιωπή του μαγαζιού.
«Μεγάλα λόγια για κάποιον που ακόμα στάζει πάνω στο πάτωμά μου», του απάντησε, και η φωνή της είχε μια βραχνάδα που έμοιαζε με το γουργουρητό της γάτας. Πέρασε πίσω από τον πάγκο με μια κίνηση γεμάτη χάρη και άπλωσε τα χέρια της πάνω στο γυαλιστερό ξύλο. «Καθίστε. Η βροχή έξω δεν λέει να κοπάσει, κι εσείς μοιάζετε σαν να σας ξέβρασε το κύμα».
Ο θερμαστής δεν περίμενε δεύτερη κουβέντα. Στρογγυλοκάθισε στο ψηλό σκαμπό, λες και ο πάγκος τού ανήκε από χρόνια, και στήριξε τους αγκώνες του μπροστά. Η κάψα που κουβαλούσε από το βαπόρι, όλη εκείνη η συσσωρευμένη μοναξιά των ανοιχτών θαλασσών, είχε βρει τώρα τον στόχο της.
«Φέρε μας να πιούμε, πατριώτισσα», είπε ο θερμαστής, βαφτίζοντάς την δική μας έτσι, με την οικειότητα που έχουν μόνο οι ναυτικοί. «Και βάλε ό,τι καλύτερο έχεις. Απόψε δεν μας κρατάει τίποτα».
Εγώ έμεινα για λίγο πιο πίσω, στη σκιά, παρακολουθώντας τους. Κοίταξα τα χέρια της καθώς έπιανε τα βαριά ποτήρια και τα μπουκάλια. Τα δάχτυλά της ήταν μακριά, στολισμένα με φτηνά δαχτυλίδια που άστραφταν κάτω από το χαμηλό φως. Ήταν παράξενο το πώς μέσα σε λίγες στιγμές, εκείνο το βουβό, άδειο μπαρ είχε πάψει να μοιάζει με καταφύγιο και είχε γίνει ολόκληρος ο κόσμος μας. Η μυρωδιά της—ένα μείγμα από φτηνό άρωμα τριαντάφυλλο και καπνό—είχε σκεπάσει τη μυρωδιά της μούχλας και της αρμύρας που κουβαλούσαμε πάνω μας.
«Για σένα, τι θα είναι;» ρώτησε ξαφνικά, στρέφοντας το βλέμμα της επάνω μου.
Το βλέμμα της είχε μια ζεστασιά που με ξάφνιασε, λες και διάβαζε την κούραση και την απομόνωση που είχα κρυμμένη κάτω από το βρεγμένο μου ναυτικό τζάκετ.
Εγώ τραβήχτηκα στην πιο απόμερη άκρη του πάγκου, εκεί που το φως του μαγαζιού έσβηνε σε μια γλυκιά σκιά. Σκαρφάλωσα σε ένα φθαρμένο σκαμπό, παρήγγειλα ένα κόκα-μπράντι και, πίνοντας γουλιά-γουλιά, άφησα το βλέμμα μου να πλανάται ανάμεσα στο δικό τους θορυβώδες φλέρτ και στην κλειστή πόρτα. Τα βρεγμένα ρούχα είχαν γίνει ένα με το τομάρι μου, κολλώντας πάνω μου ενοχλητικά, παγιδεύοντας τη ζέστη του κορμιού μου. Κάθε τόσο γύριζα το κεφάλι προς το τζάμι, μετρώντας τις στάλες που χτυπούσαν με μανία τον δρόμο, περιμένοντας μια ρωγμή στον καιρό, μια δικαιολογία για να δραπετεύσω, να γυρίσω στο βαπόρι και να αλλάξω. Μόνος, χωρίς τη ζεστασιά μιας γυναικείας παρέας, ένιωθα την υγρασία να γλιστράει κάτω από το πετσί μου, να φτάνει μέχρι το μεδούλι. Αποφάσισα πως δεν άξιζε τον κόπο να σαπίζω εκεί μέσα.
Μα την ώρα που ο ουρανός έξω φάνηκε να μαλακώνει, κι ενώ ήμουν έτοιμος να τους γνέψω ένα στεγνό «αντίο», το τρίξιμο της εσωτερικής πόρτας ακούστηκε ξανά.
Αυτή τη φορά, το παραπέτασμα δεν έβγαλε ήχο. Μια γυναίκα λεπτή, με αδύνατα, μακριά πόδια και στενή λεκάνη, γλίστρησε σαν σκιά μες στο δωμάτιο. Θα ήταν δεν ήταν στα διπλά μου χρόνια, και το πρόσωπό της κουβαλούσε μια πρόωρη, άγρια φθορά—το αποτύπωμα που αφήνουν τα λιμάνια και οι ξένες ανάσες. Έδειχνε βασανισμένη, στεγνή και κουρασμένη ως το κόκκαλο, όμως τα μάτια της... τα μάτια της είχαν ένα βλέμμα παράξενα γλυκό, βυθισμένο σε μια δική της, προσωπική θλίψη.
Με είδε αμέσως, έτσι όπως είχα μισοσηκωθεί από το σκαμπό με το τζάκετ στο χέρι. Με πλησίασε χωρίς βιασύνη, σχεδόν αθόρυβα, και πριν προλάβω να κάνω πίσω, ένιωσα τα δάχτυλά της να τυλίγονται γύρω από τον καρπό μου. Το χέρι της ήταν ζεστό.
«Πού πας;» με ρώτησε. Οι λέξεις της βγήκαν σε σπασμένα, βαριά ελληνικά, γεμάτα προσπάθεια. «Κάτσε... κάτσε να σε δούμε...»
Με κοίταξε στα μάτια και το βλέμμα της δεν είχε τίποτα από την προκλητική σιγουριά της πρώτης. Ήταν μια ανάγκη σχεδόν παιδική.
«Εμείς εδώ σας αγαπάμε εσάς τους Έλληνες», συνέχισε, και η φωνή της χαμήλωσε, αποκτώντας μια παράξενη επισημότητα. «Θαυμάζουμε τον αρχαίο σας πολιτισμό...»
Δεν μου άφηνε το χέρι. Το κρατούσε σφιχτά, με μια τρυφερότητα απελπισμένη, που με έφερνε σε βαθιά αμηχανία. Άρχισε να μου μιλάει για πράγματα ασύνδετα, για ιστορίες του τόπου της, μα τα μάτια της δεν ξεκολλούσαν από πάνω μου. Φαίνεται πως διάβασε αμέσως τη δυσκολία μου, το σφίξιμο στο κορμί μου και την αμηχανία ενός νέου ναυτικού που δεν ήξερε πώς να διαχειριστεί μια τέτοια οικειότητα.
Άφησε απαλά το χέρι μου, σαν να με ελευθέρωνε από ένα συμβόλαιο. Πέρασε μόνη της πίσω από την μπάρα, έπιασε ένα μπουκάλι με σταθερές κινήσεις και έβαλε δύο γενναίες δόσεις. Έσπρωξε το ένα ποτήρι προς το μέρος μου και κράτησε το άλλο κοντά στο στήθος της.
«Πιες», μου είπε μαλακά, «για το ταξίδι».
Παρήγγειλα κι εγώ στη συνέχεια άλλα δύο, κι ύστερα κι άλλα, πνίγοντας την υγρασία του κορμού μου μέσα στο καυτό αλκοόλ. Μετά από λίγη ώρα, με το κεφάλι βαρύ και τις αισθήσεις θολές, χωρίς να πολυσκεφτώ αν την ψώνισα εγώ ή αν με ψώνισε εκείνη, βγήκαμε στον υγρό δρόμο πιασμένοι χέρι με χέρι, αφήνοντας πίσω μας το βουβό λιμάνι.

Είναι εμπειρίες συνηθισμένες, απλές και βαθιά ανθρώπινες, που όμως δεν σβήνουν από τη μνήμη όσα χρόνια κι αν περάσουν. Ειδικά για μας τους ναυτικούς, που μακριά από την πατρίδα, στη μαύρη και αλύπητη ξενιτιά, ψάχνουμε απεγνωσμένα μια στάλα παρηγοριάς σε γυναικείες αγκαλιές. Ξέρουμε καλά πως πρόκειται για ψεύτικες τρυφερότητες και προσποιητές αγάπες, μια νεροποντή στην έρημο, μια προσπάθεια να γεννήσουμε τεχνητά αισθήματα για λίγες μόνο ώρες. Τα πρόσωπα αυτά ξεχνιούνται, σβήνουν σαν απόνερα, μόλις το βαπόρι λύσει κάβους για το επόμενο λιμάνι. Κι όμως, οι θύμισες αυτών των συναντήσεων μένουν χαραγμένες βαθιά στο νου, ανεξίτηλες όσο ζούμε, σαν τατουάζ στο πετσί μας.
Ξημέρωνε η επόμενη μέρα, με έναν ήλιο χλωμό, πνιγμένο στην ομίχλη του Ατλαντικού. Στις τέσσερις τα χαράματα ξεκινούσε η βάρδια μου. Νυσταγμένος, κομματιασμένος και με μια γεύση σκουριάς στο στόμα, σηκώθηκα με το ζόρι από το φτηνό ξεχαρβαλωμένο κρεβάτι του ξενοδοχείου. Ντύθηκα στα τυφλά, άφησα τα συμφωνημένα χρήματα πάνω στο κομοδίνο, την αποχαιρέτησα βιαστικά με μια ματιά καθώς κοιμόταν και έφυγα.
Πήρα τον δρόμο της επιστροφής με τα πόδια, μέσα στο γκρίζο της αυγής. Όταν έφτασα στον μόλο, βρήκα το πλοίο αγνώριστο, σχεδόν απόκοσμο. Είχε ξεφορτώσει στη διάρκεια της νύχτας· είχε ελαφρύνει από το φορτίο του κι είχε ψηλώσει τόσο πολύ στο νερό, που η σκάλα του κρεμόταν ψηλά στον αέρα, απλησίαστη και ξένη από τη στεριά. Έβαλα μια δυνατή φωνή στον ναύτη της βάρδιας που στεκόταν σαν σκιά ακουμπισμένος στα ρέλια. Εκείνος, αναγνωρίζοντας τη φωνή μου, μου έγνεψε να περιμένω, πήρε τον ασύρματο και κάλεσε τον λοστρόμο.
Σε λίγο, ο λοστρόμος μαζί με έναν άλλον ναύτη έφτασαν στο παλάγκο της κουβέρτας. Κατέβασαν στο τσιμέντο του μόλου ένα τεράστιο συρμάτινο κλουβί, σαν μεγάλο, σιδερένιο καλάθι. Μπήκα μέσα, σφίγγοντας τα χέρια μου στα κρύα σίδερα, έδωσα το σύνθημα και με ανέβασαν ψηλά, μετέωρο ανάμεσα στη στεριά που άφηνα και στο κατάστρωμα που με περίμενε.
Τράβηξα αμέσως για την καμπίνα μου, χωρίς να κοιτάξω πίσω. Έβγαλα τα καλά μου, τα ρούχα της στεριανής βιτρίνας, φόρεσα τη λαδωμένη, μπαλωμένη φόρμα της δουλειάς και κατέβηκα τις απότομες σιδερένιες σκάλες για το μηχανοστάσιο.
Εκεί κάτω, στη γνώριμη ζέστη και στον εκκωφαντικό βόμβο των μηχανών, περπατώντας πάνω-κάτω στο λαμαρινένιο δάπεδο για να συρθούν οι ώρες της βάρδιας, έπιασα ξαφνικά τον εαυτό μου να προσπαθεί να θυμηθεί. Είχα ήδη ξεχάσει το όνομά της. Αναλογίστηκα πως δεν ήταν παρά μια απλή ερωτική συνεύρεση, τυλιγμένη σε προσποιητά αισθήματα τρυφερότητας. Μια πράξη ανθρώπινης ανάγκης και ωμής συναλλαγής, που έλαβα έναντι αμοιβής από μια καχεκτική, βασανισμένη γυναίκα, ανάμεσα στους τετραφωνικούς, γυμνούς τοίχους ενός φτηνού ξενοδοχείου στο Μοντεβίδεο.

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΥΜΑ

Το Southern Union είχε τη δική του, μακρά ιστορία γραμμένη στις λαμαρίνες του. Είχε ναυπηγηθεί στα ναυπηγεία της Ιαπωνίας το 1958, βαφτισμένο τότε ως Atlantic Union για λογαριασμό της Ocean Tanker. Στα 1972, το πλοίο άλλαξε όνομα και μοίρα, όταν εντάχθηκε στον πανίσχυρο στόλο των εταιρειών του Σταύρου Νιάρχου. Ήταν από τα πρώτα κομμάτια που είχε αγοράσει ο εφοπλιστής—ίσως σε κάποια τιμή ευκαιρίας, απ’ αυτές που μυρίζονται οι μεγάλοι παίκτες της αγοράς. Το σκαρί του, όμως, ήταν ήδη βαριά καταπονημένο. Σε κάθε φουρτούνα, το γέρικο βαπόρι στέναζε, έτριζε κι έμοιαζε έτοιμο να μας πνίξει στα βαθιά. Όμως η εταιρεία, χωρίς να σκοτίζεται για τέτοια «μικρά πράγματα», συνέχιζε να το σπρώχνει στους ωκεανούς.
Ήταν, βλέπεις, η χρυσή δεκαετία των τάνκερς. Το χρήμα έρεε σαν το πετρέλαιο και ο Νιάρχος αποτελούσε τον ζωντανό μύθο εκείνης της εποχής. Άνθρωπος αυτοδημιούργητος, ξεκίνησε ως ένας απλός υπάλληλος σε αλευρόμυλο για να καταλήξει κροίσος. Το δαιμόνιο μυαλό του φάνηκε νωρίς, όταν έπεισε τους θείους και εργοδότες του να αγοράσουν έξι φορτηγά πλοία για τη μεταφορά των σιτηρών, καταφέρνοντας ο ίδιος, με δάνεια και ρίσκο, να γίνει ιδιοκτήτης του ενός. Κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, το εκμίσθωσε στους Συμμάχους. Το βαπόρι καταστράφηκε στις μάχες, μα ο Νιάρχος χρησιμοποίησε τις παχυλές αποζημιώσεις των ασφαλειών ως το χρυσό κεφάλαιο για να χτίσει την αυτοκρατορία του. Αγόρασε κυρίως δεξαμενόπλοια, γκαζάδικο το ένα πίσω από το άλλο, καρφώνοντας τη σημαία του ως ένας από τους πιο υπολογίσιμους παράγοντες στο διεθνές εμπόριο.
Ένα απ’ αυτά τα πρώτα πλοία ήταν και το δικό μας. Ένα γκαζάδικο με γέρικο, βαρύ σκαρί, κατασκευασμένο με περτσίνια που του έδιναν μια παράξενη, ελαστική αντοχή στις μεγάλες φουρτούνες, αλλά χωρίς ίχνος συστήματος κλιματισμού. Η ζέστη που ξερνούσαν οι ατμολέβητες, σμίγοντας με την αφόρητη, φυσική κάψα του καιρού στον Περσικό Κόλπο, μετέτρεπε τη ζωή των ναυτικών σε επίγεια κόλαση. Στο μηχανοστάσιο, το θερμόμετρο κάρφωνε σταθερά τους 50°C. Πάνω στο κατάστρωμα, οι λαμαρίνες έκαιγαν τόσο πολύ από τον ήλιο, που κάποτε, για να σπάσουμε τη μονοτονία, σπάζαμε αυγά πάνω στο σίδερο και τα βλέπαμε να ψήνονται μέσα σε δευτερόλεπτα.
Η πρόωση του πλοίου ήταν μια ολόκληρη ιεροτελεστία φωτιάς και ατμού. Μια τεράστια προπέλα, συνδεδεμένη με έναν μακρύ, βαρύ άξονα που διέσχιζε τα σπλάχνα του βαποριού, έπαιρνε στροφές από τον ατμοστρόβιλο. Η τροφοδοσία γινόταν από τους γιγαντιαίους ατμολέβητες. Το μηχανοστάσιο, θαμμένο στα σκοτεινά έγκατα της πρύμνης, χωριζόταν στα δύο: στο λεβητοστάσιο, όπου οι λέβητες μούγκριζαν καταπίνοντας μαζούτ, και στο καθαυτό μηχανοστάσιο, όπου ο στρόβιλος πάλευε να γυρίσει τον έλικα. Οι σωληνώσεις μεταφοράς του ατμού, παλιές και φαγωμένες από την αρμύρα, δεν άντεχαν την τρομερή πίεση. Από παντού έσκαγαν διαρροές, δημιουργώντας μια μόνιμη, ομιχλώδη και πνιγηρή ατμόσφαιρα. Ώσπου να συμμαζέψουμε τη μια φαγωμένη φλάντζα, άνοιγε η άλλη. Ήταν ένας ατελείωτος, επίπονος πόλεμος επιδιορθώσεων, μια μάχη με τον χρόνο για να κρατήσουμε τον ατμό σε ικανοποιητικά επίπεδα ώστε να μη σβήσει η προπέλα. Δουλειά επικίνδυνη, σκληρή, γεμάτη παγίδες. Στην ιστορία των ατμόπλοιων δεν νομίζω να υπήρξε έστω κι ένας μηχανικός που να πέρασε από κει μέσα χωρίς να κουβαλάει στο τομάρι του τη σφραγίδα ενός σοβαρού εγκαύματος.
Παρ' όλα αυτά, σφίγγαμε τα δόντια. Μετρούσαμε τις μέρες σαν τους κατάδικους, περιμένοντας να πιάσουμε στεριά, να βγούμε έξω από το σιδερένιο κλουβί, να χορτάσουμε ύπνο σε ένα κανονικό κρεβάτι στο επόμενο λιμάνι. Ευτυχώς, το γέρικο, στραπατσαρισμένο βαπόρι δεν μας έσπρωχνε σε υπερπόντια ταξίδια. Είχε σταθερό συμβόλαιο, ένα μόνιμο ναύλο για το νησί της Κεϋλάνης.
Η Σρι Λάνκα—που στη γλώσσα τους σημαίνει «Ευλογημένο Νησί»—βρίσκεται νοτιοανατολικά των Ινδιών. Ένας τόπος με κλίμα θερμό και υγρό, βαφτισμένο στην ανάσα του Ισημερινού. Ήταν ένα νησί γεμάτο άγρια βλάστηση και βαθιές ζούγκλες, απέραντες καταπράσινες φυτείες τσαγιού και τεράστια, πέτρινα αγάλματα του Βούδα, λαξευμένα απευθείας πάνω στους βράχους. Κι ύστερα, τα Εθνικά Πάρκα με τα άγρια θηρία και τα επικίνδυνα, κερασφόρα φίδια—πλάσματα με αποκρουστικές, σχεδόν διαβολικές μορφές και παράξενα, απειλητικά χρώματα. Για όλες αυτές τις αλλόκοτες ομορφιές της, την Κεϋλάνη την είπαν «το δάκρυ της Ινδίας» και «Ταϊτή της Ανατολής». Το Κολόμπο, η πρωτεύουσά της, ήταν το λιμάνι μας. Εκείνα τα χρόνια, πριν από το 1980, η πόλη ήταν χαμηλή, καμωμένη κυρίως από παράγκες και πρόχειρα υλικά, ανάμεσα στα οποία ορθώνονταν λιγοστά, πέτρινα, μεγαλόπρεπα κτίρια—τα αποικιακά απομεινάρια της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.
Ο καιρός σε ένα ταξίδι μας προς την Κεϋλάνη μάς έδειξε τα δόντια του. Η θάλασσα είχε αγριέψει για τα καλά.
Όταν ένα γκαζάδικο ταξιδεύει φουλ φορτωμένο μέσα σε μεγάλη τρικυμία, ο πλους μετατρέπεται σε ένα συγκλονιστικά επικίνδυνο παιχνίδι. Λόγω του τεράστιου βάρους του πετρελαίου, το πλοίο είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου βυθισμένο, και ελάχιστο μέρος της κουβέρτας μένει έξω από το νερό. Στις μεγάλες φουρτούνες, τα κύματα σαρώνουν το κατάστρωμα απ’ άκρη σ’ άκρη, μεταμορφώνοντάς το σε προέκταση του ωκεανού. Μόνο το κομοθέσιο και τα άλμπουρα ορθώνονται πάνω από το νερό, σαν σιδερένια νησιά σε μια μανιασμένη λίμνη.
Ήταν μια μέρα με τέτοιο ακριβώς καιρό, καθώς κοντεύαμε να πιάσουμε λιμάνι στο Κολόμπο. Όπως πάντα, λίγες ώρες πριν από την προσέγγιση, έπρεπε να ελέγξουμε τις σωληνώσεις που έδιναν ατμό στην άγκυρα και στα βίντσια της κουβέρτας. Ανοίξαμε σιγά-σιγά τις βαλβίδες, αφήνοντας τον ατμό να κυλήσει αργά μέσα στο μέταλλο, ώστε να αποφύγουμε το σπάσιμο από την απότομη διαστολή. Παρ' όλα αυτά, το κακό έγινε: μια φλάντζα έσκασε και έπρεπε να επιδιορθωθεί άμεσα. Δεν ήταν δύσκολη δουλειά, κι ο Τρίτος Μηχανικός την ανέθεσε σε μένα.
Όμως η σπασμένη φλάντζα βρισκόταν περίπου στη μέση του πλοίου, ανάμεσα στην πρύμνη και την πλώρη. Μεγάλα, βαριά κύματα έλουζαν την κουβέρτα με μανία. Χρειάζονταν μάτια δεκατέσσερα. Με τέτοιους καιρούς, η θάλασσα έχει αρπάξει πολλούς ανθρώπους από το κατάστρωμα των γκαζάδικων, πετώντας τους στα αφρισμένα νερά. Σε τέτοιες περιπτώσεις, δεν υπάρχει σωτηρία. Σε καταπίνει η δύνη της φοράς του πλοίου, και χάνεσαι για πάντα χωρίς να αφήσεις ίχνος.
Φόρεσα τα αμιαντένια γάντια, απαραίτητα για τις σωληνώσεις ατμού, και κρατώντας τη σωλήνα που διέσχιζε το κατάστωμα για ισορροπία, ξεκίνησα για το μεσιακό κατάρτι όπου βρισκόταν η βλάβη. Έφτασα στο σημείο και άρχισα να δουλεύω με προσοχή, ισορροπώντας πότε στο ένα πόδι και πότε στο άλλο, ακολουθώντας το βαρύ παλαντζάρισμα του πλοίου. Ξεβίδωνα τις βίδες για να αλλάξω την ελαστική φλάντζα, ενώ τα κύματα ανέβαιναν συνεχώς στο κατάστρωμα, μουλιάζοντας τα πόδια μου. Δούλευα μεθοδικά, με το μυαλό τεντωμένο, ενώ μέσα μου καλούσα σιωπηλά την Παναγία να με έχει υπό την προστασία της. Βίδα τη βίδα, άλλες ξεβιδώνοντας και άλλες κόβοντάς τες με το κοπίδι, κόντευα να τελειώσω.
Τότε, ξαφνικά, ο χρόνος πάγωσε. Ένα θεόρατο, μαύρο κύμα ορθώθηκε πάνω από το πλοίο, και σάρωσε όλη την κουβέρτα με μια καταπληκτική, τυφλή δύναμη. Και σαν με άρπαξε. Με παρέσυρε σαν πούπουλο, χωρίς να μπορώ να προβάλω την παραμικρή αντίσταση.
Ο υπόκωφος, τρομακτικός βρυχηθμός του σκέπασε τον βόμβο του άγριου καιρού, καθώς ένας συμπαγής τοίχος από μαύρο, παγωμένο νερό ορθώθηκε ως τον ουρανό. Πριν προλάβω να αρπαχτώ από τον σωλήνα, το θεόρατο κύμα έσκασε με βιβλική ορμή πάνω στην κουβέρτα.
Το χτύπημα ήταν τυφλό, αλύπητο. Ένιωσα μια βάναυση πίεση στο στήθος, σαν να με χτύπησε φορτηγό, που μου έκοψε την ανάσα και με πέταξε πίσω. Η θάλασσα με άρπαξε με μια καταπληκτική, δαιμονισμένη δύναμη. Έχασα αμέσως την επαφή με το κατάστρωμα. Τα πόδια μου βρέθηκαν στον αέρα και το κορμί μου έγινε ένα άβουλο αντικείμενο, ένα πούπουλο που στροβιλιζόταν μέσα στα λευκά αφρισμένα νερά, χωρίς την παραμικρή δυνατότητα αντίστασης.
Το νερό μούγκριζε στα αυτιά μου, τυφλώνοντάς με. Ένιωθα τα ρούχα μου να βαραίνουν, να με τραβάνε προς τα κάτω, ενώ η ορμή του ρεύματος με έσερνε με μανία πάνω στις σκληρές λαμαρίνες, έτοιμο να με πετάξει πάνω στα σίδερα του κατάρτιού ή να με εκσφενδονίσει κατευθείαν στο μαύρο βάραθρο του ωκεανού. Σε εκείνα τα δευτερόλεπτα της απόλυτης ασφυξίας, όπου το μέσα σου γίνεται ένα με το χάος, ένιωσα το κρύο της θάλασσας να με σφικταγκαλιάζει, σαν το πέλαγος να είχε απλώσει χιλιάδες χέρια για να με τραβήξει στα σωθικά του, σβήνοντας κάθε ίχνος της ύπαρξής μου από το πρόσωπο της γης.
Πάνω στη γέφυρα, ο Καπετάνιος, ο ανθυποπλοίαρχος και ο ναύτης της βάρδιας είδαν το πελώριο κύμα να σκάει πάνω μου και να με καταπίνει. Έμειναν εμβρόντητοι, να χάσκουν με το στόμα ανοιχτό, χωρίς να μπορούν να αρθρώσουν ούτε μια κραυγή αγωνίας. Ήταν σίγουροι πως είχα χαθεί, πως με είχε ρουφήξει το πέλαγος.
Ψηλά στη γέφυρα, ο χρόνος σταμάτησε απότομα. Ο Καπετάνιος, ο ανθυποπλοίαρχος κι ο ναύτης της βάρδιας είδαν το βουνό από νερό να ορθώνεται πίσω μου, να με σκεπάζει με τη μαύρη σκιά του και να σκάει με όλο του το βάρος, καταπίνοντάς με σε μια δίνη από αφρούς. Έμειναν μαρμαρωμένοι πίσω από τα τζάμια, στήλες άλατος, να χάσκουν με το στόμα ανοιχτό, ανίκανοι να αντιδράσουν. Κανένας τους δεν μπόρεσε να αρθρώσει ούτε μια λέξη, ούτε μια υποψία κραυγής αγωνίας. Ηανάσα τους είχε σφηνώσει στον λαιμό από τον τρόμο. Στα μάτια τους καθρεφτιζόταν η απόλυτη βεβαιότητα του τέλους. Ήταν παραπάνω από σίγουροι πως με είχε αρπάξει η θάλασσα, πως το πέλαγος με είχε ρουφήξει στα σκοτεινά του υπόγεια και πως το Southern Union κουβαλούσε πια έναν ζωντανό λιγότερο.
Και έμειναν αποσβολωμένοι να κοιτούν το μεγάλο κύμα να κυλά και να φεύγει από το κατάστρωμα, με τη βεβαιότητα πως θα αντίκρυζαν το κατάστρωμα χωρίς εμένα.
Μα όταν το νερό κύλησε επιτέλους πίσω στη θάλασσα, εγώ ήμουν ακόμα εκεί. Πεσμένος πάνω στις λαμαρίνες του πλοίου, και όχι στα βάθη του ωκεανού. Ήμουν ακόμα εκεί, μισοπνιγμένος, με τα πνευμόνια μου να καίνε από την αλμύρα και το κορμί μου τσακισμένο από την πρόσκρουση, αλλά ήμουν εκεί, και ήμουν ακόμα ζωντανός.
Δεν με είχε παρασύρει το κύμα. Είχα κρατηθεί. Είχα προνοήσει. Πριν πιάσω δουλειά, είχα περάσει μια γερή θηλιά σχοινιού γύρω από τη μέση μου και την είχα δέσει σφιχτά πάνω στη σωλήνα του ατμού.
Ακόμα και τα εργαλεία μου είχαν γλιτώσει από την αρπαγή του νερού καθώς από παλιά συνήθεια, είχα ασφαλίσει τη βαριά εργαλειοθήκη δένοντάς την κι αυτήν με έναν γερό σπάγκο πάνω στα σίδερα του κατάρτιού.
Έφτυσα το πικρό νερό που είχε γεμίσει το στόμα μου και προσπάθησα να ανασάνω, νιώθοντας το σχοινί να έχει καρφωθεί στη σάρκα μου, μια πληγή που εκείνη τη στιγμή τη δέχτηκα σαν ευλογία. Ήταν το μόνο πράγμα που με κρατούσε δεμένο με τον κόσμο των ζωντανών.
Πάνω στη γέφυρα, οι ανάσες επέστρεψαν. Ο Καπετάνιος και οι άλλοι αναστέναξαν με μια απέραντη ανακούφιση. Από εκεί ψηλά, μέσα στην αντάρα, δεν μπορούσαν να δουν το σχοινί και δεν ήξεραν πώς είχα γλιτώσει. Άρχισαν να σταυροκοπιούνται και να δοξάζουν τον Θεό, πεπεισμένοι πως είχαν μόλις δει ένα καθαρό θαύμα, πως ήταν αδύνατον να επιζήσει κανείς από τέτοιο χτύπημα.
Όμως, για μένα, το θαύμα ήταν η ίδια η Χάρη της Παναγίας. Αυτή με φώτισε την κρίσιμη ώρα, αυτή έβαλε στο μυαλό μου τη σκέψη να δεθώ, και με αυτόν τον τρόπο, με γλίτωσε από έναν βέβαιο, σκοτεινό πνιγμό. Σηκώθηκα κουτσαίνοντας, έπιασα καινούργια εργαλεία από τη θήκη και συνέχισα να σφίγγω τις βίδες της φλάντζας. Το Κολόμπο μας περίμενε, κι ο ατμός έπρεπε να κρατήσει.

ΤΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ ΤΗΣ ΟΧΙΑΣ
Η Κεϋλάνη, ως νησιώτικη χώρα κοντά στον Ισημερινό, είναι κατάφυτη από δάση και ζούγκλες με πολλή υγρασία και θερμό κλίμα. Είναι μια γοητευτική χώρα όπου οι διάφοροι κατακτητές, κατοικώντας την κατά καιρούς, άφησαν δυτικές και ανατολικές επιρροές, καθώς και ένα συνονθύλευμα θρησκειών και κουλτούρων.
Το Κολόμπο είναι η πρωτεύουσα της χώρας και ένα σημαντικό εμπορικό κέντρο της Ασίας. Λόγω του μεγάλου φυσικού λιμανιού και της στρατηγικής του θέσης πάνω στους εμπορικούς δρόμους που ένωναν την Ανατολή με τη Δύση, ήταν γνωστό στους εμπόρους της αρχαιότητας.
Ήταν μια πανέμορφη μεσημβρινή πόλη με οργιώδη βλάστηση και πολλά κουνούπια, καθώς και με τη φοβερή απειλή της ελονοσίας που πλανιόταν στην υγρή και θερμή ατμόσφαιρα, πάνω από τα ακίνητα νερά που λίμναζαν σε πολλά σημεία.
Σε κάθε ταξίδι πρόσμενα με ανυπομονησία την έξοδο στη στεριά, η οποία απλωνόταν πανέμορφη πέρα από το λιμάνι. Μου άρεσε να σεργιανώ στους δρόμους και να παρακολουθώ την κίνηση των ανθρώπων με τη λιτή τους ενδυμασία —ένα κομμάτι ρούχο όλο κι όλο, ριγμένο στους ώμους να καλύπτει μερικώς το κορμί— καθώς πηγαινοέρχονταν προς κάθε κατεύθυνση. Ανάμεσά τους, αμέτρητοι μικροπωλητές διαλαλούσαν δυνατά την πραμάτεια τους, ενώ δίκυκλα, τρίκυκλα, μηχανάκια, ποδήλατα αλλά και αυτοκίνητα μιας άλλης εποχής κατέκλυζαν τους δρόμους. Μια πόλη διαφορετική από τις δυτικές, ένας πολιτισμός ξεχωριστός, όπου η πρόοδος και η ανάπτυξη έμοιαζαν να έχουν σταματήσει στον χρόνο.
Το λιμάνι του Κολόμπο ήταν βαθύ και τα πλοία έδεναν σχεδόν στη στεριά, πάνω σε μακριές αποβάθρες που εκτείνονταν σε απόσταση μέσα στη θάλασσα. Ήταν στενές και ξύλινες, αλλά καλά στερεωμένες, ικανές να αντέξουν δεξαμενόπλοια μεγάλης χωρητικότητας. Η απόσταση ως την πύλη του λιμανιού ήταν διακόσια με τριακόσια μέτρα, και εκεί μας περίμενε κάθε φορά ένα πλήθος ταξιτζήδων και ξεναγών, έτοιμων να μας μεταφέρουν και να μας ξεναγήσουν στην πόλη.
Αν και η πόλη βρισκόταν σε κοντινή απόσταση, συνηθίζαμε να παίρνουμε ταξί, όχι μόνο επειδή τα κόμιστρα ήταν φθηνά, αλλά κυρίως γιατί οι οδηγοί μάς πήγαιναν στα αξιοθέατα και σε μέρη που οι ίδιοι γνώριζαν καλά, και για εμάς είχαν ενδιαφέρον. Αυτό μας ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο που πρώτη έγνοια είχαμε την ευχαρίστηση και τη διασκέδαση, καθώς το κάθε μας ταξίδι —φόρτωμα, ταξίδι και ξεφόρτωμα— διαρκούσε έως και έναν μήνα. Με πενιχρή αμοιβή, μας ξεναγούσαν από νωρίς το πρωί μέχρι αργά το βράδυ, με τελικό προορισμό τα μπαρ.
Όλα κι όλα τα μπαρ στην πόλη ήταν δύο, παρ' όλο που ως πρωτεύουσα μιας χώρας δεκαοκτώ εκατομμυρίων κατοίκων θα έπρεπε να έχει πολλά περισσότερα. Ήταν και τα δύο τεράστια και συγκέντρωναν γυναίκες που αναζητούσαν πελάτες. Καμία δεν εξασκούσε το επάγγελμα δημόσια, καθώς ο θεσμός της οικογένειας ήταν αυστηρός και τα θρησκευτικά ήθη δεν το επέτρεπαν. Παρ' όλα αυτά, σε όλο τον κόσμο υπάρχουν γυναίκες της νύχτας, άλλες κρυφές και άλλες φανερές.
Θυμάμαι την εντύπωση που μου έκανε στο πρώτο μου ταξίδι όταν αντίκρισα μια τεράστια αίθουσα εστίασης, γεμάτη γυναίκες που προσπαθούσαν να τραβήξουν την προσοχή των λίγων θαμώνων. Ντόπιοι πελάτες δεν υπήρχαν, μόνο τα γκαρσόνια. Ήταν φανερό πως ο χώρος είχε φτιαχτεί για τους ξένους επισκέπτες, κυρίως για τους ναυτικούς που, μετά από τα μεγάλα ταξίδια στους ωκεανούς, αναζητούσαν τη διασκέδαση. Γι' αυτό άλλωστε ήταν τόσο μεγάλοι χώροι, για να χωράει όλο το κύκλωμα της πρωτεύουσας. Τα ποτά ήταν φθηνά, το ίδιο και οι γυναίκες. Τις κενούσαμε, χορεύαμε μαζί τους, ώσπου να κατασταλάξουμε με ποια θα αναχωρούσαμε για κάποιο ξενοδοχείο που οι ίδιες μας οδηγούσαν.
Το εθνικό τους νόμισμα, η ρουπία, είχε μικρή αξία έναντι των διεθνών νομισμάτων, γι' αυτό οι οδηγοί προτιμούσαν δολάρια και αγγλικές λίρες. Ακόμη και η κυπριακή λίρα είχε ισχύ. Εμείς, γνωρίζοντάς το αυτό, κάναμε «κοντραπάζα» και ανταλλάζαμε τα δολάρια με ρουπίες με αρκετό κέρδος, με αποτέλεσμα τα έξοδά μας στη χώρα να καλύπτονται από αυτές τις συναλλαγές.
Εκείνη τη φορά, όμως, όταν πιάσαμε λιμάνι, η πόλη ήταν ακίνητη, χωρίς ζωή και κίνηση. Έμοιαζε να κοιμάται. Οι άνθρωποι ήταν κλεισμένοι στα σπίτια τους και δεν είχαν βγει στις δουλειές τους, θυμίζοντας σκηνικό επιβολής απαγόρευσης κυκλοφορίας (curfew). Οι εργάτες και οι μηχανικοί στην αποβάθρα, επιφορτισμένοι με το ξεφόρτωμα, ήταν ελάχιστοι, και παραέξω στον ντόκο μας περίμεναν μόνο ένας-δύο ταξιτζήδες.
Οι οδηγοί γνώριζαν την ελληνική γλώσσα και μπορούσαμε εύκολα να συνεννοηθούμε — άλλωστε, το ίδιο συνέβαινε σε όλα τα λιμάνια του κόσμου τότε, καθώς η ελληνική ναυτιλία βρισκόταν στην κορυφή. Από αυτούς μάθαμε πως εκείνη η μέρα ήταν μια μεγάλη θρησκευτική γιορτή των Βουδιστών. Γι' αυτό τα πάντα ήταν κλειστά και για όλους ήταν αργία. Ακόμη και τα μπαρ, που περίμεναν πλοίο για να δουλέψουν, είχαν μείνει ερμητικά κλειστά. Όσοι λίγοι κυκλοφορούσαν στους δρόμους δεν ήταν Βουδιστές, αλλά ακόλουθοι άλλων θρησκειών που δεν γιόρταζαν. Στην Κεϋλάνη η πλειοψηφία είναι Βουδιστές, υπάρχουν όμως και Ινδουιστές, Μουσουλμάνοι, ακόμη και Χριστιανοί.
Μόλις είχα τελειώσει τη βάρδια μου στη μηχανή και, παρέα με έναν πρωτόμπαρκο δόκιμο μηχανικό, βάλαμε τα καλά μας και βγήκαμε έξοδο. Ήταν εννέα το βράδυ και σκοπεύαμε να πάμε κατευθείαν σε κάποιο μπαρ. Μαθαίνοντας ότι όλα ήταν κλειστά, απογοητευτήκαμε βαθιά. Μετά από τόσες μέρες στη θάλασσα, προσμέναμε με αδημονία τη στεριά για να ξεδώσουμε.
Περπατήσαμε με την ελπίδα να βρούμε κάτι ανοιχτό, αλλά οι δρόμοι ήταν έρημοι. Πού και πού, κάποιο παλιό αυτοκίνητο διέσχιζε με ταχύτητα τη σκοτεινή πόλη και χανόταν στο βάθος. Ακόμη και η υπαίθρια αγορά φρούτων, που έσφυζε καθημερινά από ζωή, ήταν νεκρή.
Μη έχοντας τι άλλο να κάνουμε, ετοιμαζόμασταν να επιστρέψουμε κατσουφιασμένοι στο πλοίο. Το ζήτημα δεν ήταν τα ψώνια. Το ζήτημα ήταν οι γυναίκες, η παρέα τους, η λύτρωση από την ατελείωτη μοναξιά του πελάγους όπου η σκληρή δουλειά ήταν η μόνη συντροφιά. Το ταξίδι ήταν μακρύ και η προσμονή ακόμη μεγαλύτερη. Και να τώρα, απογοητευμένοι, γυρίζαμε άπρακτοι. Είχα ξυριστεί καλά, είχα λουστεί με ακριβή κολόνια, είχα ντυθεί γιορτινά, και τώρα, τίποτα. Και με ένα τίποτα να επιστρέφουμε στη μοναξιά του πλοίου, καθώς περπατούσαμε με βήμα αργό και λυπημένο, βλέποντας από μακριά το πλοίο μας θεόρατο και πανύψηλο να έχει ήδη ξεφορτώσει μεγάλο μέρος του φορτίου, ένα παλιό ταξί σταμάτησε δίπλα μας. Ο ταξιτζής, γέρνοντας από το ανοιχτό παράθυρο, μας έπιασε κουβέντα στα «ελληνοαγγλιστί».
Δεν ξέχασα τη μορφή του όσα χρόνια κι αν πέρασαν. Την έχω αποτυπωμένη στο μυαλό μου σαν να ήταν χθες. Ήταν αποκρουστικός, εξέπεμπε μια κακία που, αν και μας χαμογελούσε, νιώθαμε την κακή του αύρα να διαχέεται στην ατμόσφαιρα. Είχε δέρμα μαύρο προς καφετί, με πρησμένα ζυγωματικά, ασύμμετρα χαρακτηριστικά και σκληρές γραμμές. Μου θύμισε ένα παράξενο φίδι που είχα δει στον ζωολογικό κήπο στο προηγούμενο ταξίδι — ένα φίδι με τεράστια κεφαλή, κέρατα και δυσανάλογα λεπτό κορμό. Τρομερό στη θέα, που όσο κι αν έψαξα αργότερα σε εγκυκλοπαίδειες δεν το βρήκα, αλλά το θυμάμαι και ανατριχιάζω.
Μας ρώτησε αν θέλουμε διασκέδαση, και πως αν θέλαμε, είχε δικές του γυναίκες και μπορούσε να μας πάει. Αμέσως μέσα μου σκέφτηκα πως είχα δίκιο για όσα είχα υποψιαστεί. Σίγουρα με τέτοια αποτρόπαια χαρακτηριστικά, μόνο για νταβατζή έκανε. Αλλά ποιοι είμαστε εμείς εκείνη τη συγκεκριμένη δύσκολη στιγμή για να αναζητήσουμε άλλο ταξιτζή;
Του είπαμε ναι, και αυτός με σκληρή απάθεια μας εξήγησε πως το ποσό θα ήταν διπλό από άλλες φορές. Επειδή ήταν Ραμαζάνι, εκείνος διακινδύνευε καθώς δεν θα έπρεπε να εργάζεται, αλλά και καθώς ήταν όλα κλειστά, θα μας πήγαινε στη δική του γυναίκα και στην κόρη του. Και αυτό αποτελούσε μεγάλο ρίσκο, διότι αν το μάθαιναν οι γείτονες, θα τον διαπόμπευαν.
Μονομιάς θύμωσα εσωτερικά. Στην πατρίδα μου ο θεσμός της οικογένειας ήταν ιερός, και ήμουν έτοιμος να τον βρίσω και να τον διώξω. Όμως ο δόκιμος με τράβηξε και μου είπε:
— Εμάς τι μας νοιάζει; Δική του οικογένεια είναι, εξάλλου μπορεί να λέει ψέματα για να δικαιολογήσει τα παραπάνω χρήματα.
Δέχτηκα ασυναίσθητα τη λογική του φίλου μου και μπήκαμε στο ταξί. Ύστερα από ώρα οδήγησης, βρεθήκαμε σε μια γειτονιά με μικρά σπιτάκια, σαν κουτιά κατασκευασμένα από σκληρό χαρτόνι — ίδια με τις παραγκουπόλεις που δείχνουν οι τηλεοράσεις στις ειδήσεις για κάποιες υποανάπτυκτες χώρες.
Η άσφαλτος είχε τελειώσει προ πολλού και συνεχίζαμε σε έναν χωματόδρομο. Από τους ξύλινους στύλους ηλεκτροδότησης κρέμονταν γυμνοί λαμπτήρες, και κάτω από το θαμπό, κιτρινιάρικο φως τους διακρίναμε όλη τη μιζέρια της περιοχής: δρόμοι χωρίς πεζοδρόμια, γεμάτοι λακκούβες με στάσιμα, βρώμικα νερά, και σπίτια χαμηλά, στραβά, που έμοιαζαν γερμένα από τους ανέμους.
Σταματήσαμε σε μια αυλή έξω από ένα σπιτάκι, λίγο μεγαλύτερο από τα άλλα. Άνοιξε την πρόχειρη πόρτα και μπήκαμε μέσα. Στο χαμηλό φως μιας λάμπας πετρελαίου, μια γυναίκα καθόταν και καθάριζε χορταρικά, ίσως για το αυριανό μαγείρεμα της. Της μίλησε στη γλώσσα τους, κι εκείνη τον κοίταξε και του έγνεψε καταφατικά.
Σηκώθηκε, μπήκε στο διπλανό δωμάτιο και βγήκε κρατώντας από το χέρι μια μικρούλα κοπελίτσα, το πολύ δεκαέξι χρονών. Τότε, όντας νέοι, δεν δώσαμε σημασία στην ηλικία της, καθώς κι εμείς πάνω-κάτω στην ίδια ηλικία ήμασταν — εγώ είκοσι κι ο φίλος μου δεκαοχτώ. Ο ταξιτζής μάς είπε πως φεύγει και θα επιστρέψει σε μισή ώρα για να μας πάρει.
Εκείνες μας έγνεψαν να τις ακολουθήσουμε. Βγήκαμε στην αυλή και μας οδήγησαν σε ένα παράμερο δωμάτιο, χωρισμένο στα δύο με μια χαμηλή ψάθα, με ένα κρεβάτι σε κάθε πλευρά. Ήμασταν όλοι σε αμηχανία: εγώ, ο φίλος μου και οι δύο γυναίκες. Η μεγαλύτερη γυναίκα ξάπλωσε στο κρεβάτι και μου έγνεψε να πλησιάσω.
Όμως μέσα μου ένιωθα άδειος. Θεωρούσα όσα συνέβαιναν υπό αυτές τις συνθήκες ανήθικα, μια ευτελή και άθλια πράξη. Καθώς στεκόμουν ακίνητος και μετανιωμένος, άκουσα από τη διπλανή πλευρά πνιχτά, βουβά κλάματα.
Κατάλαβα. Ο αχρείος ταξιτζής τις εξευτέλιζε και τις ανάγκαζε στην πορνεία, κι εκείνες, έντρομες, δεν τολμούσαν να αντιδράσουν. Η μεγαλύτερη γυναίκα φαινόταν πως είχε συμβιβαστεί με τη μοίρα της, αλλά η μικρούλα φοβόταν· έκλαιγε από τρόμο και ανημποριά.
Φώναξα τον φίλο μου και του είπα ότι αυτό δεν μπορούσε να συνεχιστεί. Ευτυχώς ο δόκιμος, παιδί καλών αρχών και ευαίσθητο, συμφώνησε αμέσως. Αποφασίσαμε ούτε καν να ζητήσουμε πίσω τα χρήματά μας, για να μην τις φέρουμε σε δύσκολη θέση απέναντι στον απαίσιο νταβατζή. Τους εξηγήσαμε όπως-όπως τις προθέσεις μας, κι εκείνες, με ένα δειλό, ανακουφισμένο χαμόγελο, μας άρπαξαν τα χέρια και τα φιλούσαν.
Όχι μόνο δεν μετάνιωσα ποτέ γι' αυτή μας την απόφαση, αλλά, αντίθετα, ένιωσα μια βαθιά, εξαγνιστική ηθική λύτρωση. Και, στον δρόμο της επιστροφής, βυθισμένος σε μια βαριά, ασήκωτη θλίψη, ένιωθα τη σκέψη μου καρφωμένη σε εκείνο το καημένο το κοριτσάκι. Αυτή τη φορά γλίτωσε. Το επόμενο βράδυ, όμως; Τη μεθεπόμενη φορά, τι θα γινόταν; Ποιος θα βρισκόταν εκεί για να την τραβήξει μακριά από το βάραθρο;
Με τον καιρό, όποτε η μνήμη μου επιστρέφει σε εκείνη την απόκοσμη νύχτα, αισθάνομαι μια ήσυχη περηφάνια για τη στάση μας. Μέσα στο σκοτάδι εκείνης της παραγκούπολης, ήξερα βαθιά στην ψυχή μου πως είχαμε κάνει το σωστό. Και αυτή η βεβαιότητα έγινε η κρυφή μου πυξίδα: μια ελπίδα, ριζωμένη μέσα μου, να πορεύομαι σε όλη μου τη ζωή με τον ίδιο ακριβώς γνώμονα, κρατώντας την ανθρωπιά μου αλώβητη, όποιο κι αν είναι το τίμημα. 

ΤΟ ΠΛΟΙΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ
Άδειο από φορτίο, το πλοίο έπλεε με αργή, οικονομική ταχύτητα προς τον Περσικό Κόλπο για το επόμενο ταξίδι του. Στη μηχανή, όπως συνήθως, η κατάσταση ήταν ανυπόφορη. Η θερμοκρασία άγγιζε και ξεπερνούσε τους πενήντα βαθμούς Κελσίου, κάνοντας την ανάσα βαριά, ασήκωτη. Σιγά-σιγά, νιώθαμε τη θάλασσα να φουσκώνει, να αγριεύει, και σε λίγο το κύμα να μάς ταρακουνούσε για τα καλά. Ο Ινδικός Ωκεανός είχε ξυπνήσει οργισμένος, κι ο ορίζοντας είχε γίνει ένα με το γκρίζο των κυμάτων που χτυπούσαν με μανία τα έξαλα του πλοίου. Βλέποντας τον καιρό, ο πρώτος μηχανικός μάς έδωσε διαταγή να σαβουρώσουμε περισσότερο τις δεξαμενές, προσπαθώντας να βαρύνει το σκαρί για να ελαττωθεί το άγριο ταρακούνημα.
Στεκόμουν κάτω από τον μεγάλο ανεμιστήρα ψάχνοντας για λίγη δροσιά, πιασμένος σφιχτά από ένα ρέλι της μηχανής για να μην ποτζάρω από τα απότομα σκαμπανεβάσματα, και σκεφτόμουν πως αυτό το ταξίδι θα μας ταλαιπωρούσε. Ξαφνικά, είδα τον πρώτο και τον δεύτερο μηχανικό να κατεβαίνουν φουριόζοι τις σκάλες του μηχανοστασίου. Ο τρίτος, που είχε τη βάρδια, έτρεξε αμέσως κοντά τους ρωτώντας ανήσυχα τι συμβαίνει.
— Τρίτε, βάλε φουλ τις μηχανές! Full speed!
Οι διαταγές έπεσαν κοφτές και βαριές. Στο άκουσμά τους, ο θερμαστής άλλαξε αμέσως μπεκ και δυνάμωσε τη φωτιά. Μόλις τα καζάνια έβρασαν για τα καλά, αναπτύξαμε ταχύτητα. Όλη την ταχύτητα που μπορούσε να δώσει το πλοίο. Το παλιό σκαρί μέσα στην τρικυμία έτριζε υπόκωφα, πάλευε με τα κύματα και σηκωνόταν όρθιο, καθώς οι μηχανές μούγκριζαν στο όριό τους.
Μέσα σε εκείνο τον χαλασμό, ο Μαρκόνης είχε πιάσει σήμα κινδύνου. Ένα SOS που έσκιζε τα παράσιτα του ασυρμάτου, εκπέμποντας από ένα ξένο σκάφος που πάλευε αβοήθητο με τα κύματα. Ο καπετάνιος δεν το σκέφτηκε δεύτερη φορά. Έδωσε αμέσως διαταγή να αλλάξουμε πορεία για να τρέξουμε προς βοήθεια. Το πλοίο τρανταζόταν ολόκληρο καθώς έσκιζε το νερό, οι λαμαρίνες βογκούσαν, και η αδρεναλίνη στη γέφυρα και στη μηχανή είχε χτυπήσει κόκκινο. Ξέραμε καλά πως στη θάλασσα, η διαφορά ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο μετριέται με τα λεπτά.
Ο Πρώτος στάθηκε μπροστά στον πίνακα ελέγχου παρακολουθώντας την ομαλή λειτουργία και μας πετούσε κοφτές εντολές:
— Σβήστε τον βραστήρα, θέλουμε περισσότερο ατμό!
— Δόκιμε, μην αδειάζεις τις σεντίνες, κρατήστε τις, θέλουμε περισσότερο βάρος!
— Τρίτε, πες στον θερμαστή να έχει τα μάτια του δεκατέσσερα, να είναι προσεκτικός μην ανατινάξει τα καζάνια!
Το πλοίο έσκιζε τη θάλασσα ολοταχώς. Παλεύαμε με τα κύματα με μια πρωτόγνωρη, άγρια δύναμη, ρισκάροντας ακόμα και το δικό μας βαπόρι. Το σκαρί ανταποκρινόταν, όμως οι καταπονήσεις ήταν τρομακτικές. Κάθε φορά που η προπέλα έβγαινε έξω από το νερό και το πλοίο βούταγε ξανά με ορμή, ακουγόταν ένας υπόκωφος, ανατριχιαστικός γδούπος από τα ύφαλα. Οι λαμαρίνες έτριζαν τόσο δυνατά που ένιωθες τις κολλήσεις και τα περτσίνια έτοιμα να σπάσουν. Ήταν ένας θόρυβος βαθύς, γεμάτος απειλή, που σου θύμιζε ότι ανάμεσα σε σένα και τον βυθό στεκόταν μόνο ένα κουρασμένο σίδερο που δοκιμαζόταν στα όριά του.
Κι ενώ στεκόμασταν όλοι βουβοί μπροστά στο κεντρικό πλατό με τα μάτια καρφωμένα στους δείκτες που έτρεμαν, ο Δεύτερος έσπασε τη σιωπή και μίλησε:
— Ξέρεις, Τρίτε, στη θάλασσα υπάρχει ένας παλιός, απαράβατος νόμος του ναυτικού δικαίου —ένας νόμος που ισορροπεί ανάμεσα στο γραμμένο δίκαιο και την άγραφη τιμή των ναυτικών. Όποιο πλοίο καταφέρει να φτάσει πρώτο και να σώσει ένα άλλο που κινδυνεύει, δικαιούται αμοιβή για τη διάσωση. Κι από αυτά τα χρήματα, ολόκληρο το πλήρωμα παίρνει ως ανταμοιβή και ένδειξη ευγνωμοσύνης τουλάχιστον ένα έξτρα μηνιάτικο για τη σωτήρια επέμβασή του.
Εκείνη την ώρα, όμως, κανένας μας δεν σκέφτηκε τα λεφτά. Μέσα στην κάψα του μηχανοστασίου και το άγριο σφυροκόπημα του ωκεανού, το μόνο που έκαιγε το μυαλό μας ήταν να προλάβουμε. Να φτάσουμε εκεί πριν η θάλασσα καταπιεί το ξένο σκαρί.
Πέρασε η ώρα και η βάρδιά μου τελείωσε. Κατέβηκε ο αντικαταστάτης μου, κι αφού πλέον δεν χρειαζόμουν εκεί κάτω, ετοιμάστηκα να ανέβω. Το ίδιο έκαναν ο πρώτος με τον δεύτερο. Όλα είχαν μπει σε μια τάξη, οι ρυθμίσεις είχαν κλειδώσει και το πλοίο συνέχιζε να τρέχει για να προλάβει με full speed. Ανεβήκαμε πάνω, όμως η βάρδια της μηχανής παρέμενε σε κατάσταση stand by, με όλα τα μάτια στραμμένα στα όργανα για να είμαστε σίγουροι ότι οι πιέσεις θα κρατούσαν σωστά μέχρι τέλους.
Εγώ, κομμάτια από την κούραση και την τρομερή ένταση των τελευταίων ωρών, περπάτησα μέχρι την πρύμη. Ακούμπησα στα ρέλια, νιώθοντας το μέταλλο να τρέμει κάτω από τα χέρια μου, και άφησα το βλέμμα μου να χαθεί στην ασπρισμένη, ανακατωμένη γραμμή των απόνερων που άφηνε πίσω του ο έλικας. Μέσα στη νύχτα, το λευκό του αφρού έμοιαζε με μια πληγή που άνοιγε το βαπόρι μας στην αγριεμένη θάλασσα, ενώ το μυαλό μου, παραδομένο στον ρυθμό της μηχανής, έτρεχε σε μύριες σκέψεις.
Ξαφνικά, ένιωσα τα σκαμπανεβάσματα του πλοίου να κόβονται μαχαίρι. Γύρω μου, η θάλασσα άρχισε να ημερεύει, να γαληνεύει αδικαιολόγητα, μέχρι που μέσα σε λίγα λεπτά έγινε σαν λάδι. Το χρώμα του νερού άλλαξε απόκοσμα· έγινε κάτασπρο, ένα εκτυφλωτικό, απόκοσμο λευκό σαν το χρώμα του φωσφόρου, ενώ η νύχτα φωτίστηκε τόσο δυνατά που έφεγγε σαν μέρα. Στεκόμουν εκεί εκστατικός, χαμένος, χωρίς να ξέρω πια αν ήμουν στον ύπνο μου ή στον ξύπνο μου. Το μυαλό μου είχε παγώσει, προσπαθώντας να καταλάβει αν όλα αυτά τα θαυμαστά συνέβαιναν στη φαντασία μου ή αν είχα γίνει μάρτυρας ενός σπάνιου, ανεξήγητου θαύματος της πραγματικότητας.
Και τότε είδα, πέρα στον ορίζοντα, ένα πλοίο με πανιά σε χρώμα κατάλευκο. Το σκαρί του, ξύλινο και θεόρατο, ήταν άσπρο κι αυτό, στο ίδιο απόκοσμο χρώμα με τη θάλασσα. Κι όμως, παρά την ομοιοχρωμία, οι γραμμές του ξεχώριζαν πεντακάθαρα, σαν μια φωτεινή εικόνα, μια ζωντανή οπτασία μέσα στο ολολέυκο φως. Δεν φαινόταν ψυχή ανθρώπου στο κατάστρωμα. Έπλεε παράλληλα με εμάς, έρημο, ακυβέρνητο, λες και πήγαινε μόνο του. Έστεκα εκστατικός, κοιτάζοντάς το χωρίς να ξέρω τι να σκεφτώ, τι να πιστέψω. Το θέαμα έμοιαζε με ταινία σινεμά που έπαιζε σε γρήγορη ταχύτητα μπροστά στα μάτια μου. Ήταν μια εικόνα ξαφνική, ανεξήγητη, πέρα και έξω από τα φυσιολογικά ανθρώπινα όρια. Γι' αυτό, αμέσως ο νους μου πέταξε στις παράξενες ιστορίες και στους θρύλους που διηγούνται οι παλιοί ναυτικοί στις ατελείωτες, βουβές ώρες της βάρδιας τους για τα καράβια-φαντάσματα των ωκεανών.
Σιγοψιθύριζαν οι παλιοί ναυτικοί στα σκοτάδια της βάρδιας πως τούτο το καράβι-φάντασμα είναι ο προπομπός του θανάτου. Εμφανίζεται, λέει, σαν προφητεία, εκεί όπου ο βυθός ετοιμάζεται να καταπιεί ένα σκαρί, ορίζοντας τον τόπο όπου σύντομα θα στηθεί ένα μεγάλο ναυάγιο. Το περιέγραφαν σαν ένα πανέμορφο, αγέρωχο σκαρί, δίχως ζωντανό πλήρωμα στις κουπαστές του. Το περιέγραφαν σαν ένα αιώνιο φέρετρο, φορτωμένο με τα πνεύματα όλων των πνιγμένων της γης. Και είναι τόσοι αμέτρητοι οι χαμένοι σύντροφοι που κρύβει στα σπλάχνα του, που τα αμπάρια του δεν τους χωρούν πια. Οι ψυχές ξεχειλίζαν από το κήτος, και ξεχύνονταν σαν διάφανοι, λευκοί καταρράκτες από τα έξαλα και έρεαν ορμητικά μες στο πέλαγος, βάφοντας τα νερά με εκείνο το απόκοσμο, φωσφορίζον λευκό του γαλαξία.
Και έτσι όπως φανερώνεται αναπάντεχα και αναίτια μέσα στο πουθενά, με την ίδια απόκοσμη σπουδή χάνεται ξανά στην ομίχλη. Όμως πίσω του, οι ψυχές των πνιγμένων δεν ησυχάζουν. Αποκολλώνται από το ξύλινο κουφάρι και ίπτανται στον αέρα, πάνω από τα κατάρτια, καλώντας με απόμακρα, απόκοσμα σφυρίγματα τα πληρώματα των ζωντανών να τις ακολουθήσουν στον βυθό. Σαν τις αρχαίες Σειρήνες που μάγεψαν τον Οδυσσέα, έτσι κι αυτά τα πνεύματα υφαίνουν μια θανάσιμη γοητεία, τυλίγοντας τις αισθήσεις όσων έχουν αδύναμη καρδιά και λυγισμένη θέληση, παρασύροντάς τους στο αιώνιο σκοτάδι της αβύσσου.
Με τον λογισμό μου ζαλισμένο, ο νους μου άρχισε να γυροφέρνει το κακό, σαν γεράκι πάνω από λεία. Ποιον άραγε θα έβρισκε η κατάρα; Εμάς, που σπάζαμε τις λαμαρίνες μας μες στην τρικυμία για να προλάβουμε, ή το άλλο σκάφος που πάλευε να κρατηθεί στην επιφάνεια; «Εκείνους», κατέληξα με μια παγωνιά στην καρδιά. Δεν θα προλαβαίναμε. Το κακό είχε ήδη τροχίσει τα δόντια του. Το καράβι-φάντασμα δεν πλαισίωνε εμάς, πήγαινε να συναντήσει εκείνους που η μοίρα τους είχε ήδη σφραγιστεί.
Μέσα μου, η λογική πάλευε απεγνωσμένα να στήσει αναχώματα. Προσπαθούσα να με πείσω πως όλα ήταν παιχνίδια του μυαλού, παραισθήσεις γεννημένες από την εξάντληση της βάρδιας, την αποπνικτική κάψα του μηχανοστασίου και την αγωνία της νύχτας. Τέτοια πράγματα δεν συμβαίνουν στον αληθινό κόσμο, έλεγα και ξαναέλεγα στον εαυτό μου.
Ξαφνικά, μέσα σε τούτη την εσωτερική δίνη, ένιωσα το πλοίο μας να κόβει ταχύτητα, τις μηχανές να ηρεμούν και ένα απότομο σκούντημα στον ώμο να με επαναφέρει στην πραγματικότητα. Στο πλευρό μου στεκόταν ένας ναύτης, με το πρόσωπο θαμπό από την αρμύρα.
— Κύπριε, μας πρόλαβαν άλλοι, είπε κοφτά. Έφτασε άλλο βαπόρι πρώτο και το έσωσε το πλοίο. Άντε στην κουκέτα σου να κοιμηθείς, φαίνεσαι κομμάτια, νυσταγμένος.
Η μηχανή κράτησε stand by κι ο ωκεανός ξαναπήρε το γνώριμο, σκοτεινό του χρώμα. Παραδόξως, η σκέψη μου δεν πήγε ούτε στιγμή στο έξτρα μηνιάτικο της διάσωσης που χάσαμε μέσα από τα χέρια μας. Έμεινε εκεί, καθηλωμένη στο λευκό ιστιοφόρο που είχα δει —ή που ούρλιαζε η λογική μου πως νόμισα ότι είχα δει — να σκίζει τα φωσφορίζοντα νερά.
Το πέπλο του μυστηρίου σχίστηκε αργά το βράδυ, όταν ο Μαρκόνης βγήκε από την κάμαρά του αναστατωμένος. Μας ενημέρωσε πως έπιασε ένα σήμα στον ασύρματο. Στο πλοίο που κινδύνευε, εκείνο που εμείς δεν προλάβαμε να συνδράμουμε, είχε σημειωθεί μια τρομερή έκρηξη σε ένα στεγανό, την ώρα που δούλευαν μέσα οξυγονοκολλητές. Το διαμέρισμα πλημμύρισε ακαριαία. Τρεις ναυτικοί δεν κατάφεραν να βγουν ποτέ. Πνίγηκαν στο σκοτάδι.
Ένα ρίγος με διαπέρασε, πιο κρύο κι από τον άνεμο του ωκεανού. Οι θρύλοι των παλιών ναυτικών επέστρεψαν στο μυαλό μου με τη δύναμη της απόλυτης αλήθειας: το καράβι-φάντασμα εμφανίζεται πάντα εκεί όπου το κακό έχει δώσει ραντεβού, έτοιμο να μαζέψει τις νωπές ψυχές των πνιγμένων και να τις ταξιδέψει στην αιώνια καταπακτή του. Δεν είχα τρελαθεί. Ήμουν πλέον ακλόνητα πεπεισμένος πως η οπτασία που αντίκρισα ήταν πέρα για πέρα αληθινή. Πως εκείνη τη νύχτα, το λευκό σκαρί δεν είχε έρθει για εμάς. Είχε έρθει για να παραλάβει τους τρεις χαμένους συντρόφους του άλλου πλοίου, προτού οι ψυχές τους χαθούν για πάντα στην άβυσσο.

ΣΤΗΝ ΚΟΡΦΗ ΤΟΥ ΑΠΕΡΑΝΤΟΥ ΚΥΜΑΤΟΣ
Εκείνη τη μέρα το σκοτάδι είχε αρχίσει πια να υποχωρεί, παραχωρώντας τη θέση του σε ένα αβέβαιο, γκρίζο ξημέρωμα. Στεκόμουν στην πρύμνη, όπως συνήθιζα να κάνω πάντα εκείνες τις ώρες της απόλυτης σιωπής. Ήταν η στιγμή που ολόκληρο το πλοίο βρισκόταν βυθισμένο στον ύπνο, μια πλωτή πολιτεία σε λήθαργο, με μοναδική εξαίρεση τους βαρδιάνους που αγρυπνούσαν κάπου στις γέφυρες και στα σπλάχνα των μηχανών.
Ο παγωμένος αέρας του πελάγους με χτυπούσε κατάπρωσα, διαπερνώντας τα ρούχα μου και φέρνοντας μαζί του την έντονη, σχεδόν απτή μυρωδιά της αλμύρας και του βρεγμένου σιδήρου. Έστεκα εκεί, ένας μοναχικός μάρτυρας κάτω από τα τελευταία αστέρια που έσβηναν νωχελικά στον ουρανό, καθώς το πρώτο χάραμα άρχισε να βάφει τον ορίζοντα με ένα αχνό, μελαγχολικό φως. Μέσα σε αυτή την υποβλητική μετάβαση από τη νύχτα στη μέρα, με κυρίευε μια παράξενη αίσθηση γαλήνης και δέους.
Με γοήτευε να νιώθω στα πόδια μου το πλοίο να ζει. Κάτω από τα καταστρώματα, η έλικα πάλευε με το υγρό στοιχείο. Ο υπόκωφος, βαθύς βόμβος της μηχανής αντηχούσε στα σωθικά του σκαριού, ένας ρυθμικός χτύπος καρδιάς που δονούσε το είναι μου, σμίγοντας με το μπουμπουνητό των κυμάτων. Εκείνη η γιγαντιαία αντίσταση που έβρισκε η έλικα μες στα βάθη των νερών μεταμορφωνόταν σε έναν αδιάκοπο παλμό. Το μέταλλο έτρεμε, έτριζε, βογκούσε ολόκληρο, όχι από αδυναμία, αλλά από τη συγκέντρωση μιας τρομακτικής, εγκλωβισμένης ενέργειας.
Εκεί, στην άκρη του καταστρώματος, γινόσουν ένα με το μεγαλείο της φύσης. Ένιωθες τη χαοτική, απέραντη δύναμη της θάλασσας, αλλά ταυτόχρονα βίωνες και το θαύμα της ανθρώπινης θέλησης. Ήταν η ίδια η αντίσταση του νερού –αυτό το φαινομενικό εμπόδιο– που επέτρεπε στην έλικα να έλκει δύναμη από το πέλαγος και να σπρώχνει ακάθεκτη αμέτρητους τόνους σιδήρου προς τα εμπρός, σκίζοντας το σκοτάδι.
Κοιτάζοντας τα απόνερα να αφρίζουν λευκά και άγρια πίσω μας, χαμένα μέσα στο γκρίζο φόντο της αυγής, συνειδητοποίησα πως αυτό που αντίκριζα δεν ήταν απλώς ένα ταξίδι. Ήταν μια αιώνια, βουβή μάχη: η σύγκρουση και η συνδιαλλαγή του ανθρώπινου νου με τα ανήμερα στοιχεία της φύσης, μια απόδειξη πως η διάνοια του ανθρώπου μπορεί να δαμάσει το χάος και να χαράξει πορεία μέσα στο άγνωστο.
Μέσα από το βουητό, άκουγα το πηδάλιο κάτω στα ύφαλα του πλοίου, στην ίσαλη γραμμή, να αγκομαχά και αδιάκοπα να επαναφέρει το σκάφος στη σωστή πορεία. Ήξερα πως μέσα στο σκοτάδι των υφάλων κατοικούσε μια βουβή, τρομακτική ισχύς. Κάθε φορά που ο ωκεανός ορθωνόταν για να εκτρέψει το πλοίο, ένας κρυφός, ατσάλινος κόσμος ξυπνούσε. Μέσα από το βουητό, άκουγα το τιμονάκι κάτω στα ύφαλα του πλοίου, στην ίσαλη γραμμή, να αγκομαχά και αδιάκοπα να επαναφέρει το σκάφος στη σωστή πορεία. Με ένα υπόκωφο, σχεδόν απόκοσμο αγκομαχητό, πάλευε χωρίς αναπαμό με τα στοιχεία της φύσης.
Εκεί κάτω, ο χρόνος και ο χώρος ορίζονταν από την απόλυτη πίεση των υγρών. Μέσα σε ένα τυφλό δίκτυο από σωληνώσεις, το εγκλωβισμένο λάδι μετέφερε αυτούσια μια γεωμετρικά πολλαπλασιασμένη δύναμη, υπακούοντας τυφλά στον Νόμο του Πασκάλ. Μια ανεπαίσθητη, σχεδόν νωχελική κίνηση των δαχτύλων του καπετάνιου ψηλά στη γέφυρα, μεταμορφωνόταν σε τούτο το υγρό υπόγειο σε εκατοντάδες τόνους αμείλικτης πίεσης. Το λάδι, σαν ένας σκοτεινός, ακούραστος μυς, έσπρωχνε τα θηριώδη έμβολα και κατέπνιγε την οργή της θάλασσας. Απορροφούσε τους κραδασμούς των κυμάτων, λίμναζε προστατευτικά γύρω από τα μέταλλα και ανάγκαζε τον τεράστιο άξονα του τιμονιού να υπακούσει. Χωρίς δικαίωμα στην κόπωση, αυτή η βουβή, υδραυλική ανάσα κρατούσε την πλώρη καρφωμένη στο πεπρωμένο της, επιβάλλοντας τη θέληση του ανθρώπου πάνω στην άβυσσο.
Έκλεισα τα μάτια για μια στιγμή, αφήνοντας τις αισθήσεις μου να γίνουν ένα με τον ρυθμό του σκάφους. Κάθε δόνηση που ανέβαινε από το κατάστρωμα, κάθε υπόκωφος γδούπος του νερού πάνω στα ύφαλα, ήταν κομμάτι μιας γιγαντομαχίας που παιζόταν στα τυφλά. Το πλοίο δεν γλιστρούσε απλώς πάνω στο νερό. Το εκτόπιζε, το έσπρωχνε, το ανάγκαζε να υποχωρήσει με μια επίδειξη απόλυτης, ωμής ισχύος. Ήταν μια συνεχής, βίαιη διαπραγμάτευση με την άβυσσο, ένας χορός δύναμης όπου το ατσάλι επέβαλλε τον νόμο του στο ρευστό σκοτάδι της θάλασσας, κερδίζοντας κάθε ναυτικό μίλι με το σπαθί του.
Ακουμπώντας στα ρέλια και παρακολουθώντας τα άσπρα αναταραγμένα νερά από την έλικα, άφηνα το μυαλό μου να ημερεύει με τα στοιχεία της φύσης και να ταξιδεύει στο γκρίζο μισοσκόταδο, να με πηγαίνει όπου ήθελε. Εκείνη τη μέρα, εκείνη την ώρα —σαν από προαίσθημα— σκεφτόμουν τη μεγάλη δύναμη της θάλασσας και όσα ανεξήγητα έκρυβε στα σκοτεινά, άγνωστα βαθιά νερά της.
Ώσπου ξαφνικά, χωρίς να είμαι σίγουρος για το τι άρχισε να συμβαίνει, μου φάνηκε ότι ένιωσα τη βαρύτητα της ατμόσφαιρας να αλλάζει. Το πλοίο μαζί με τη θάλασσα έμοιαζαν να παίρνουν καθίζηση, να βυθίζονται προς τα κάτω, όπως η στάθμη μιας λίμνης που κατεβαίνει απότομα, χωρίς όμως να σχηματίζει δύνη. Κοίταξα ξαφνιασμένος, αλαφιασμένος ένα γύρο τη θάλασσα και μου φάνηκε ότι το πλοίο βρισκόταν πια στον πάτο, στη βάση ενός τεράστιου κύματος. Η κορφή του, πέρα μακριά, ορθωνόταν απέραντα ψηλή· ήμασταν παγιδευμένοι σε ένα λαγκάδι ανάμεσα σε βουνά, όλα πλασμένα από νερό, με το πλοίο να πλέει στη χαμηλότερη επιφάνειά τους.
Ήταν ένας κίνδυνος πρωτοφανής και τόσο ασύλληπτα αληθινός, που το μυαλό μου αρνήθηκε να τον πιστέψει στην αρχή. Σαν σε ονειρική κατάσταση, παρακολούθησα το φαινόμενο να εξελίσσεται σαν απλός θεατής. Έβλεπα την κορφή του κύματος να αγγίζει τον ουρανό, έτοιμη να γύρει και να μας σκεπάσει, κι εμείς ένα παιχνιδάκι μικρό στη βαριά σκιά του.
Και ύστερα, η θάλασσα έγινε βουνό θεόρατο. Πλέαμε στην ανηφορική, υδάτινη πλαγιά του ώσπου φτάσαμε στην κορφή. Εκεί, για μια εφιαλτική, ατέρμονη στιγμή, το πλοίο μετεωρίστηκε ανάμεσα στον ουρανό και το χάος. Κοιτώντας από εκεί ψηλά, η άβυσσος ανοιγόταν κάτω από τα πόδια μας, ένας υγρός γκρεμός έτοιμος να μας καταπιεί, ενώ ο παγωμένος αέρας ούρλιαζε στα ρέλια. Ήταν το απόλυτο μεταίχμιο της ύπαρξής μας.
Κι αμέσως μετά, νιώσαμε τη φρικιαστική έλξη της κατηφόρας. Το σκάφος έγειρε απότομα μπροστά και ξεκίνησε μια ιλιγγιώδη, τυφλή ολίσθηση στην υδάτινη πλαγιά. Χιλιάδες τόνοι σιδήρου παραδόθηκαν στη βαρύτητα, με την πλώρη να κοιτάζει κατάματα τον πυθμένα και τις μηχανές να μουγκρίζουν, καθώς παλεύαμε να κρατηθούμε στην επιφάνεια και να μην θαφτούμε κάτω από το βάρος του ίδιου του ωκεανού. Κατεβήκαμε γλιστρώντας και βρεθήκαμε ξαφνικά σε μια απόκοσμα γαλήνια θάλασσα, ενώ το μεγάλο κύμα απομακρυνόταν.
Ήταν ένα κύμα θεόρατο, κάτι που δεν είχα συναντήσει ποτέ ξανά στα ταξίδια μου. Ένα τεράστιο τείχος από νερό, ένα «βουβό κύμα» (rogue wave) με ύψος περισσότερο από τριάντα μέτρα, μπορεί και εκατό, που είχε εμφανιστεί από το απόλυτο πουθενά.
Όταν όλα τέλειωσαν, δεν ήμουν σίγουρος αν αυτό που συνέβη ήταν αληθινό. Πάλεψα να διώξω την ψευδαίσθηση, αλλά το τέρας εκείνο που έφευγε μακριά ήταν πραγματικό. Το έβλεπα να συνεχίζει την πορεία του, αβυσσαλέο σε μέγεθος και φοβερό. Ήταν η καθαρή πραγματικότητα. Ένα γιγαντιαίο, μοναχικό κύμα μάς είχε συναντήσει και μας είχε προσπεράσει χωρίς να μας βουλιάξει.
Η αδρεναλίνη υποχωρούσε τώρα αργά, αφήνοντας στη θέση της μια εξαντλητική κόπωση. Η θάλασσα γύρω μας είχε πλέον την υφή υγρού υδραργύρου, ακίνητη, βαριά, χωρίς το παραμικρό ρυτίδωμα. Κατέβηκα από το κατάστρωμα αναζητώντας την ασφάλεια των εσωτερικών χώρων. Καθώς άνοιξα τη βαριά σιδερένια πόρτα για να περάσω στους διαδρόμους, με υποδέχθηκε μια παράξενη, ηλεκτρισμένη αναστάτωση. Το πλοίο δεν κοιμόταν πια.
Στο στενό διάδρομο, το φως από τις λάμπες φθορισμού τρεμόπαιζε νευρικά. Οι πόρτες των καμπινών ήταν μισάνοιχτες. Άνθρωποι του πληρώματος, με τα πρόσωπα σημαδεμένα από έναν υπόκωφο τρόμο, ψιθύριζαν μεταξύ τους χαμηλόφωνα.
— «Ένιωσες την καθίζηση;» με ρώτησε ο λοστρόμος, πιάνοντάς με από τον ώμο με δάχτυλα σφιγμένα σαν τανάλια. «Το βαρόμετρο στη γέφυρα τρελάθηκε. Έπεσε κατακόρυφα μέσα σε δευτερόλεπτα και μετά ξαναπήρε την πάνω βόλτα. Ο καπετάνιος είναι κλεισμένος μέσα με τον πρώτο μηχανικό».
Κούνησα το κεφάλι μου καταφατικά απαντώντας του «τα είδα όλα από την πρύμνη», και συνέχισα να κατεβαίνω προς τα έγκατα του σκαριού, στη δική μου βάρδια. Όσο κατέβαινα, ο βαρύς βόμβος της μηχανής με τύλιγε ξανά, αλλά ο ήχος ακουγόταν διαφορετικός. Το πηδάλιο δούλευε με έναν ρυθμό υπερβολικά ομαλό, επίπεδο, ύποπτο. Η αίσθηση της αντίστασης είχε χαθεί.
Στο κεντρικό μηχανοστάσιο, βρήκα τον γέρο-θερμαστή να κοιτάζει τα μανόμετρα με ένα βλέμμα απλανές. Ήταν ο ίδιος άνθρωπος που μου είχε μιλήσει κάποτε για ένα γιγάντιο κύμα στη Μοζαμβίκη, λέγοντας τότε πως επρόκειτο για ναυτικό μύθο, σαν τη Γοργόνα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Τώρα, το τσιγάρο του είχε σβήσει στα χείλη του.
— «Δεν ήταν μύθος, έτσι δεν είναι;» του φώναξα πάνω από το μουγκρητό των γεννητριών.
Γύρισε αργά και με κοίταξε με μάτια βαθουλωμένα από τη μάντζα και τις δεκαετίες στα καράβια.
— «Η θάλασσα δεν γεννάει τέτοια κύματα από καιρό, παιδί μου», ψιθύρισε βραχνά. «Τα γεννάει η μνήμη του νερού. Κάτι μετατοπίστηκε εκεί κάτω, στον απόλυτο πάτο του κόσμου, κι εμείς ήμασταν απλώς μια σκόνη πάνω στην ανάσα του. Το ζήτημα δεν είναι πώς γλιτώσαμε... Το ζήτημα είναι τι έρχεται ξωπίσω από μια τέτοια αφύσικη σιωπή».
Πριν προλάβω να απαντήσω, ένας οξύς ήχος έσκισε την ατμόσφαιρα. Το εσωτερικό τηλέφωνο του μηχανοστασίου άρχισε να χτυπά δαιμονισμένα, ενώ ο κόκκινος φάρος της επείγουσας κλήσης από τη γέφυρα άναψε στον τοίχο, λούζοντας το χώρο με ένα ματωμένο, ρυθμικό φως.
Σήκωσα το βαρύ ορειχάλκινο ακουστικό. Από την άλλη γραμμή, η φωνή του υποπλοιάρχου έφτασε παραμορφωμένη από τα παράσιτα.
— «Ανέβασε τον Πρώτο τώρα, πάνω στη γέφυρα», είπε κοφτά. «Και έλα κι εσύ μαζί. Θέλουμε τα μάτια κάποιου που ήταν έξω. Γρήγορα».
Ειδοποίησα τον Πρώτο Μηχανικό, ο οποίος έλεγχε ήδη τις φλάντζες του άξονα, και ξεκινήσαμε μαζί την ανάβαση. Καθώς ανεβαίναμε τις σιδερένιες σκάλες, ένιωθα το πλοίο να κινείται παράξενα, να γλιστρά πάνω στον υγρό υδράργυρο με μια γραμμική, απόλυτη ακινησία.
Όταν ανοίξαμε τη θωρακισμένη πόρτα της γέφυρας, η σιωπή εκεί μέσα ήταν πιο βαριά κι από το μουγκρητό των μηχανών. Ο καπετάνιος στεκόταν πάνω από το τραπέζι των χαρτών, ενώ ο υποπλοιάρχος ήταν καρφωμένος μπροστά στην πράσινη οθόνη του ραντάρ. Έξω, ο ουρανός και το νερό είχαν σμίξει σε ένα ενιαίο, θαμπό γκρίζο.
— Μου είπε ο λοστρόμος πως είσουνα στην πρύμνη. Πες μου τι είδες, είπε ο καπετάνιος χωρίς να σηκώσει το βλέμμα του από τον χάρτη. Η φωνή του ήταν χαμηλή, σχεδόν βραχνή.
— "Ένα κύμα, καπετάνιο", είπα, και η φωνή μου έβγαινε στεγνή από το λαιμό μου. "Ένα βουβό κύμα που ορθώθηκε σαν τείχος πίσω μας. Μας ανύψωσε μέχρι τα σύννεφα. Για μια στιγμή μετεωριστήκαμε στο απόλυτο κενό και μετά πήραμε την κατηφόρα, γλιστρώντας στην πλαγιά του. Ήταν τουλάχιστον εκατό μέτρα ψηλό...
Ο καπετάνιος άφησε το μολύβι να πέσει από τα χέρια του. Σήκωσε το βλέμμα του, με κοίταξε βαθιά στα μάτια ψάχνοντας να βρει αν έχω χάσει τα λογικά μου, και μετά με έπιασε σφιχτά από το μπράτσο.
— Εκατό μέτρα; επανέλαβε, σαν να ζύγιζε την κουβέντα. Είσαι σίγουρος γι' αυτό που λες; Εδώ πάνω δεν νιώσαμε χτύπημα, παρά μόνο εκείνη την απότομη βύθιση, σαν καθίζηση του σκάφους. Κοίταξε εδώ...
Με τράβηξε με δύναμη προς την κονσόλα των οργάνων, δείχνοντάς μου τις ψηφιακές καταγραφές και τους χάρτες.
—Κοίταξε εδώ, σύμφωνα με το δορυφορικό στίγμα, το πλοίο δεν μετακινήθηκε ούτε ένα μίλι τα τελευταία είκοσι λεπτά Σύμφωνα με το ραντάρ, η θάλασσα γύρω μας είναι απόλυτα επίπεδη. Και το κυριότερο...
Έδειξε την οθόνη σάρωσης. Η πράσινη ακτίνα περιστρεφόταν ρυθμικά, αλλά στο κέντρο της, εκεί που έπρεπε να βρίσκεται το στίγμα του δικού μας πλοίου, δεν υπήρχε τίποτα.
— Το πλοίο δεν καταγράφεται πουθενά, τα όργανα λένε ότι δεν είμαστε εδώ, συμπλήρωσε ο υποπλοιάρχος με φωνή που έσπαγε.
Ξαφνικά, ο δείκτης της μαγνητικής πυξίδας άρχισε να περιστρέφεται αργά, τρελά, χωρίς σταματημό. Ο καπετάνιος άπλωσε αμέσως το χέρι του και τη σκέπασε με την παλάμη του, επιβάλλοντας ξανά τη λογική πάνω στο μέταλλο.
Έμεινε για λίγα δευτερόλεπτα ακίνητος, με τα μάτια καρφωμένα στο τρελό χορό της βελόνας, και μετά στράφηκε με γρήγορα βήματα προς τη γυροπυξίδα. Κοίταξε τον επαναλήπτη. Είχε σβήσει εντελώς. Έλεγξε τα αμπερόμετρα του πίνακα των οργάνων, οι βελόνες των οποίων είχαν τερματίσει στο κόκκινο, ενώ από τους ασυρμάτους και τους δέκτες των βραχέων έβγαινε μόνο ένας συνεχής, υπόκωφος στατικός θόρυβος, σα φρύγανα που καίγονταν. Πλησίασε το τζάμι, κοίταξε την απόκοσμη, υδραργυρική ακινησία του νερού, και ύστερα γύρισε προς το μέρος μας. Το βλέμμα του είχε πια καθαρίσει.
— Μαγνητική καταιγίδα, αποφάθηκε κοφτά, ανακτώντας την εξουσία του. Αυτό που ζούμε δεν είναι παραφυσικό φαινόμενο, αλλά μια σπάνια, βίαιη γεωλογική σύγκρουση. Ένα υποθαλάσσιο ρήγμα πρέπει να υποχώρησε, απελευθερώνοντας ένα απρόσμενο κύμα και ταυτόχρονα ένα γιγαντιαίο ηλεκτρομαγνητικό πεδίο. Η έλικα έμεινε χωρίς να βρίσκει αντίσταση γιατί το νερό είχε ιονιστεί από τα αέρια του πυθμένα, και τα ηλεκτρονικά μας κυκλώματα τυφλώθηκαν από τη στατική ενέργεια. Είναι το ίδιο ακριβώς φαινόμενο που περιγράφουν οι ναυτικοί εδώ και δεκαετίες στο Τρίγωνο των Βερμούδων. Μια γεωμετρική σύμπτωση των στοιχείων της φύσης.
Τα λόγια του είχαν λογική, και λειτούργησαν σαν βαλσάμικο. Η διάνοια του ανθρώπου και η ναυτική εμπειρία έδιναν ξανά όνομα στο άγνωστο, δαμάζοντας τον αρχικό τρόμο.
— Κρατήστε την πορεία σταθερή με το χέρι, διέταξε τον τιμονιέρη. Θα εμπιστευτούμε τα χέρια μας και το πηδάλιο.
Καθώς η ώρα κυλούσε, η μαγνητική ένταση υποχωρούσε. Και ξαφνικά, με έναν υπόκωφο μεταλλικό ήχο, το στίγμα του πλοίου επανήλθε φωτεινό στο κέντρο της οθόνης.
Έξω, η θάλασσα άρχισε να χάνει εκείνη την τρομακτική ακινησία. Τα πρώτα φυσικά κύματα σχηματίστηκαν και το πλοίο ξαναβρήκε τον καθησυχαστικό του κλυδωνισμό.
Κατέβηκα ξανά στο κατάστρωμα. Ο ήλιος είχε πια ψηλώσει, σκορπίζοντας το γκρίζο μισοσκόταδο. Ακούμπησα στα ρέλια, κοιτάζοντας τα κανονικά κύματα να σκάνε πάνω στο σκαρί. Συνειδητοποίησα πως η μεγαλύτερη νίκη του ανθρώπου πάνω στην άβυσσο δεν είναι ότι μπορεί να κατασκευάζει θηριώδη πλοία ή να εφαρμόζει τον Νόμο του Πασκάλ. Είναι ότι, ακόμη και όταν έρχεται αντιμέτωπος με το ασύλληπτο, καταφέρνει πάντα να βρίσκει μια λογική εξήγηση, να επιστρέφει στο μέτρο και να συνεχίζει να πλέει.
Το μεγάλο κύμα είχε περάσει. Το πλοίο, στέραιο και όρθιο, συνέχιζε το ταξίδι του αφήνοντας πίσω του το μυστήριο, κλειδωμένο για πάντα στις σιωπηλές αναμνήσεις της βάρδιας μας. 

ΣΤΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ ΤΩΝ ΒΕΡΜΟΥΔΩΝ
Από τα πανάρχαια χρόνια, η εικόνα μιας σκοτεινής, ανταριασμένης θάλασσας κάτω από έναν εξίσου μαύρο και βαρύ ουρανό προκαλούσε δέος και τρόμο στους ναυτικούς. Για τους θαλασσινούς, η απόλυτη συσκότιση της φύσης δεν ήταν ένα απλό μετεωρολογικό φαινόμενο, αλλά μια κοσμογονική στιγμή κατά τη διάρκεια της οποίας όσοι βρίσκονταν στο πέλαγος έπρεπε να είναι εξαιρετικά προσεκτικοί. Όταν το βαθύ σκοτάδι τύλιγε τον ορίζοντα, η λογική παραχωρούσε τη θέση της στον μύθο. Πίστευαν ότι αυτή η απόλυτη συσκότιση ξυπνούσε τα κακά πνεύματα και τους αρχέγονους φόβους, γεννώντας δεισιδαιμονίες που καθόριζαν τη ζωή τους πάνω στα καταστρώματα.
Για να αντιμετωπίσουν αυτή την απειλή, ακολουθούσαν ναυτικα εθιμα για να μην προκαλέσουν την οργή της φύσης. Το σφύριγμα απαγορευόταν αυστηρά, καθώς πίστευαν ότι «καλεί» τον άνεμο, ο οποίος θα μετέτρεπε το σκοτάδι σε καταστροφική καταιγίδα. Ακόμα, αν η μέρα ξημέρωνε με τέτοιο σκοτάδι, κανένα πλοίο δεν έλυνε τους κάβους του για να ξεκινήσει ταξίδι. Όμως, ο μεγαλύτερος τρόμος όλων ήταν η «Βουβή» Θάλασσα, η κατάσταση δηλαδή όπου το νερό και ο ουρανός γίνονταν κατάμαυρα, αλλά η επιφάνεια παρέμενε απόλυτα ακίνητη. Οι παλιοί θαλασσινοί έλεγαν τότε με τρόμο ότι το πέλαγος “κρατάει την αναπνοή του”, περιμένοντας τη στιγμή που θα ξεσπάσει το κακό.
Όλες αυτές οι αρχαίες δεισιδαιμονίες, γεννημένες στους αιώνες των ιστιοφόρων, έμοιαζαν για χρόνια με απλά παραμύθια της στεριάς στα μάτια των σύγχρονων ναυτικών και πιλότων που διέσχιζαν τον Ατλαντικό. Μέχρι, όμως, να πλησιάσουν εκείνο το νοητό, καταραμένο τρίγωνο ανάμεσα στο Μαϊάμι, το Πουέρτο Ρίκο και τις Βερμούδες. Γιατί εκεί, όταν η θάλασσα και ο ουρανός γίνονται ένα μαύρο στρώμα, τα όργανα ναυσιπλοΐας τρελαίνονται, οι ασύρματοι νεκρώνουν και οι άνθρωποι καταλαβαίνουν, πολύ αργά, ότι οι παλιοί θρύλοι είναι μια ζωντανή προειδοποίηση για τα μυστικά που αρνείται να φανερώσει ο βυθός.
Σε αυτή ακριβώς την υδάτινη έκταση του δυτικού Ατλαντικού, το μυστήριο γίνεται χειροπιαστό. Αεροσκάφη και πλοία έχουν χαθεί εκεί με τρόπο εντελώς ανεξήγητο, αφήνοντας πίσω τους μόνο σιωπή. Πρόκειται για σκαριά που δεν βούλιαξαν ποτέ με τον παραδοσιακό τρόπο, αλλά μοιάζουν να εξαφανίστηκαν για πάντα από προσώπου γης, σαν η σκοτεινή εκείνη θάλασσα να άνοιξε μια πύλη και να τα μετέφερε σε μια άλλη, απροσπέλαστη διάσταση, κρατώντας τα μυστικά τους καλά φυλαγμένα στα απύθμενα και ανεξερεύνητα νερά της.
Η λαϊκή φαντασία και οι ναυτικοί μύθοι απέδιδαν ανέκαθεν αυτές τις εξαφανίσεις σε παραφυσική δραστηριότητα. Από την άλλη, η επιστημονική κοινότητα ισχυρίζεται ότι πρόκειται περί ορθολογικού μύθου, καθώς καμία έρευνα δεν εντόπισε ποτέ χειροπιαστά ίχνη υπερφυσικών φαινομένων. Όμως τα περιστατικά είναι τόσα πολλά και αφήνουν πίσω τους μια επίμονη αίσθηση μυστηρίου, ώστε δικαιολογημένα η περιοχή κέρδισε το δυσοίωνο όνομα “Το Τρίγωνο του Διαβόλου.
Οι κάτοικοι των νησιών ψιθυρίζουν τις δικές τους ιστορίες, ονομάζοντας την περιοχή “Θάλασσα των Μαγισσών”, εξαιτίας κάποιων ανεξήγητων ευρημάτων που αναδύονται κατά καιρούς. παράδειγμα ένα ναυάγιο, ενός σιδερένιου πλοίου που κείτεται αύτανδρο στα τριακόσια μέτρα βάθος, απόλυτα ανέπαφο που στέκει εκεί για δεκαετίες, ως ένα προκλητικό αίνιγμα, χωρίς οι επιστήμονες να μπορούν να εξηγήσουν πώς παραμένει αναλλοίωτο από τη φθορά του χρόνου και την οξειδωτική δύναμη του αλμυρού νερού. Και καθώς τα περιστατικά συσσωρεύονται, η φήμη του Τριγώνου εξετάζεται πλέον κάτω από το πρίσμα του παράδοξου.
Για αυτές τις απόκοσμες ιστορίες συζητούσαμε συχνά μεταξύ μας τα μέλη του πληρώματος. Ήταν η εποχή που η εφοπλιστική εταιρεία του Σταύρου Νιάρχου, στην οποία ήμουν ναυτολογημένος, είχε υπογράψει συμβόλαιο για μια σειρά δρομολογίων μεταφοράς πετρελαίου από τη Λιβύη προς το Free Port των Μπαχαμών.»
Το ταξίδι μας ξεκινούσε από τον τερματικό σταθμό της Λιβύης. Θα διαπλέαμε ολόκληρη τη Μεσόγειο, θα περνούσαμε τα στενά του Γιβραλτάρ και θα ανοιγόμασταν στον Ατλαντικό Ωκεανό. Με προορισμό την Αμερική, η πορεία μας επέβαλλε να περάσουμε μέσα από τα επίμαχα νερά των Βερμούδων. Στους επίσημους ναυτικούς χάρτες, η ονομασία αυτή δεν αναγνωρίζεται, καθώς οι ακαδημίες τη θεωρούν φανταστικό δημιούργημα των ανθρώπων. Παρ’ όλα αυτά, το δέος που περιβάλλει την περιοχή παραμένει πραγματικό, όπως πραγματικά είναι και τα πλοία που χάθηκαν εκεί.
Μέσα σε αυτή την υποβλητική ατμόσφαιρα, μας βρήκε μια ήσυχη χειμωνιάτικη νύχτα, με τη θάλασσα απόλυτα γαληνεμένη και τον ουρανό ξάστερο, γεμάτο από το ψυχρό φως των αστεριών. Μόνη υπενθύμιση της εποχής ήταν το τσουχτερό κρύο του ωκεανού. Όσοι δεν είχαμε βάρδια, μαζευτήκαμε από νωρίς στο ζεστό καθιστικό του πληρώματος για να δούμε μια ταινία, έχοντας παραλάβει τα καρούλια του σινεμά από το προηγούμενο λιμάνι.
Από μια παράξενη σύμπτωση, η προβολή ήταν ένα ντοκιμαντέρ αφιερωμένο στα επικίνδυνα νερά των Βερμούδων – στα ίδια ακριβώς νερά που το πλοίο μας έσχιζε εκείνες τις ώρες. Η ταινία ήταν καθηλωτική, γεμάτη από τις ανεξήγητες ιστορίες της περιοχής, κάνοντας τη φαντασία μας να οργιάζει. Καθώς ήμουν πολύ νέος τότε, επηρεάστηκα εύκολα. Παρασύρθηκα στη δίνη ενός υπόκωφου φόβου, σκεπτόμενος μήπως η μοίρα επιφύλασσε και για εμάς μια ανάλογη τύχη, ίσως σε αυτό το ταξίδι, ίσως σε κάποιο επόμενο.
Με τις σκοτεινές αυτές σκέψεις να μου τριβελίζουν το μυαλό, μόλις τελείωσε η ταινία, η φαντασία μου άρχισε να πλάθει εφιάλτες. Ήταν τόσο ζωντανό το φιλμ, που έκανε τον θεατή να μετατρέπεται από απλός παρατηρητής σε συνένοχο του τρόμου, λες και η οθόνη δεν πρόβαλλε μια ξένη ιστορία, αλλά καθρέφτιζε το δικό μας εκείνο το ταξίδι.
Με αυτή την εσωτερική αναστάτωση, βγήκα στο πρυμναίο κατάστρωμα. Ήθελα να ελέγξω με τα μάτια μου τη θάλασσα του διαβόλου, πάνω στην οποία πλέαμε εκείνη τη στιγμή. Καθώς οι σκέψεις μου είχαν εγκλωβιστεί στο μυστήριό της, ένιωθα την ανάγκη να την ψηλαφίσω με το βλέμμα, να ανακαλύψω αν είχε πράγματι διαφορές από τους άλλους ωκεανούς.
Έσκυψα πάνω από τα ρέλια και μέσα στη σκοτεινή νύχτα, την αντίκρισα όμοια με τις άλλες. «Απλώς είναι σκοτεινή, επειδή είναι νύχτα», σκέφτηκα, προσπαθώντας να εκλογικεύσω τον φόβο μου. Για να σιγουρευτώ, παρέμεινα ώρα να την κοιτάζω επίμονα. Καθώς όμως ο νους μου έτρεχε ανήσυχος, σε μια στιγμή η λογική υποχώρησε και άρχισα να σκέφτομαι αρνητικά.
Κοίταξα τον ουρανό και παραδόξως, τα αστέρια που φώτιζαν τον ουράνιο θόλο δεν έδιναν την παραμικρή αναλαμπή στην επιφάνειά της. Το νερό έμοιαζε με μαύρη πίσσα. Ακόμα και τα απόνερα που αναταράσσονταν βίαια από την προπέλα δεν άσπριζαν, παρέμεναν κι αυτά μαύρα, πνιγμένα στο σκότος. Μου φάνηκε αφύσικο, σχεόν απόκοσμο, υπό έναν τόσο ξάστερο ουρανό η θάλασσα να αρνείται να καθρεφτίσει το φως. Κάτι δεν έδειχνε φυσιολογικό στην ατμόσφαιρα. Ίσως να ήταν απλώς αποκύημα της επηρεασμένης μου φαντασίας, όμως το ρίγος που με διαπερνούσε ήταν πέρα για πέρα αληθινό.
Κοιτούσα επίμονα τον ορίζοντα, προσπαθώντας να ξεχωρίσω μια οικεία σκιά, μια απόδειξη ότι δεν είχαμε γλιστρήσει σε κάποια άλλη διάσταση. Σήκωσα ξανά τα μάτια μου προς το στερέωμα και τότε η αγωνία μου κορυφώθηκε: τα αστέρια άρχισαν να ατονούν, να σβήνουν ένα προς ένα, παραδίδοντας τη θέση τους σε ένα απόλυτο, συμπαγές σκοτάδι.
Ολόκληρο το πλοίο βυθίστηκε στο σκότος. Μοναδικό σημάδι ζωής απέμενε το λιγοστό φως που ξέφευγε από τη χαραμάδα της σιδερένιας πόρτας των ενδιαιτήσεων. Δεν υπήρχε καμία ορατή, φυσική απειλή, παρά μόνο εκείνος ο αρχέγονος φόβος που είχε αναστατώσει το υποσυνείδητό μου.
Και μέσα σε αυτό το υποσυνείδητο βάθος, η αγωνία για εκείνη την απότομη μεταβολή της ατμόσφαιρας, που είχε πια σκοτεινιάσει παίρνοντας το ίδιο μαύρο χρώμα της θάλασσας, άρχισε να γεννά αμείλικτα ερωτηματικά. Τότε ήταν που οι παλιές δεισιδαιμονίες επέστρεψαν για να με στοιχειώσουν – εκείνες που ψιθύριζαν οι γεροντότεροι στα καφενεία του χωριού μου. Κοιτούσα το απόλυτο κενό γύρω μου και ένιωθα ότι είχαμε παγιδευτεί στην καρδιά του μεγαλύτερου τρόμου των ναυτικών. Η θάλασσα κάτω από τα πόδια μας είχε γίνει πια βουβή, ακίνητη, κατάμαυρη. Είχε κρατήσει την αναπνοή της, κι εγώ, κρατώντας τη δική μου, περίμενα να δω τι είδους θυσία θα απαιτούσε για να ημερέψει.
Η απάντηση δεν ήρθε ποτέ. Ήρθε όμως η μέρα. Με τις πρώτες αχτίδες του ήλιου, το φως νίκησε το σκοτάδι του ωκεανού, νίκησε και τις ασύμμετρες φοβίες του νου. Η θάλασσα των Βερμούδων έγινε ξανά μια απλή, απέραντη θάλασσα κι εμείς συνεχίζαμε το ταξίδι μας. Όμως, στο νου μου έμενε ένα αδυσώπητο ερώτημα: Ήταν όλα δημιουργήματα του νου, ή δημιουργήματα της φύσης;

Η ΑΜΕΡΙΚΑΝΑ ΤΟΥ ΜΠΑΡ ΕΛΛΑΣ
Όταν το δεξαμενόπλοιο έδεσε επιτέλους στις προβλήτες του Free Port των Μπαχαμών, η ατμόσφαιρα έβραζε από υγρασία και κρύο. Ο ήλιος της Καραϊβικής ήταν απαλός και το τροπικό κλίμα βροχερό, κάνοντας τις λαμαρίνες του καταστρώματος να γλιστρούν, όμως το δικό μας μυαλό είχε ήδη δραπετεύσει προς τη στεριά. Ύστερα από εβδομάδες ολόκληρες στην απόλυτη απομόνωση του ωκεανού, όπου το μάτι σου χορταίνει μόνο νερό και ουρανό, κάθε λιμάνι φαντάζει στα μάτια του ναυτικού σαν μια επίγεια όαση, σαν μια αναγκαστική υπόσχεση ζωής. Με το που πήραμε, λοιπόν, την πολυπόθητη έξοδο, τα βήματά μας, σχεδόν μηχανικά και βιαστικά, μας οδήγησαν μακριά από τον θόρυβο των γερανών και τις μυρωδιές του πετρελαίου, προς τις πολύχρωμες αποβάθρες.
Μέσα στην εξωτική βαβούρα, τις ξένες φωνές και τον ρυθμό του λιμανιού, μια επιγραφή τράβηξε τα μάτια μας σαν μαγνήτης, κάνοντάς μας να σταματήσουμε απότομα. Σε μια γωνιά, γραμμένο με μεγάλα, καθαρά γράμματα, έστεκε το όνομα: Μπαρ «Ελλάς». Σε εκείνα τα μακρινά πλάτη του Ατλαντικού, η θέα της ελληνικής λέξης λειτούργησε σαν μια ζεστή, γνώριμη αγκαλιά παρηγοριάς. Δεν χρειαζόταν δεύτερη σκέψη, ούτε ανταλλαγή κουβέντας μεταξύ μας. Σπρώξαμε τη βαριά πόρτα και περάσαμε στο εσωτερικό του, αναζητώντας κάτι που να θυμίζει πατρίδα.
Η ατμόσφαιρα μέσα ήταν ένα παράξενο κράμα. Ο αέρας ήταν πυκνός, γεμάτος από τον καπνό των τσιγάρων, τη δυνατή μουσική και τα βροντερά γέλια των ναυτικών που προσπαθούσαν να πνίξουν τη νοσταλγία τους στο αλκοόλ. Πολύ γρήγορα, όμως, καθώς τα μάτια μου συνήθιζαν το χαμηλό φως, άρχισα να αντιλαμβάνομαι το ιδιαίτερο μυστικό που έκρυβε αυτό το μαγαζί. Ανάμεσα στα τραπέζια και τους πάγκους δεν κυκλοφορούσαν οι συνηθισμένες, ταλαιπωρημένες γυναίκες των λιμανιών. Ήταν Αμερικανίδες, κομψές, που είχαν έρθει εκεί με έναν πολύ συγκεκριμένο σκοπό: να «ψαρέψουν» Έλληνες ναυτικούς. Στους κύκλους τους, οι άντρες που ταξίδευαν με τα ελληνικά βαπόρια κουβαλούσαν μια ξεχωριστή γοητεία, τη φήμη του παθιασμένου, του αυθεντικού και καλού εραστή. Μια άγρια, θαλασσινή αρρενωπότητα που οι άντρες της δικής τους καθημερινότητας δεν διέθεταν.
Καθώς καθόμουν στην άκρη της μπάρας και επεξεργαζόμουν τον χώρο, το βλέμμα μου κλείδωσε πάνω της. Ήταν μια νέα γυναίκα, εντυπωσιακά όμορφη, που ακόμη και μέσα στην παραζάλη του μπαρ ξεχώριζε σαν κάτι ξένο, απόλυτα δικό της. Ο τρόπος που στεκόταν και οι κινήσεις της εξέπεμπαν μια αβίαστη αρχοντιά και μια σιγουριά που πρόδιδε, δίχως αμφιβολία, πως δεν περίμενε τίποτα και από κανέναν. Κι εγώ, ύστερα από τόσες γυναίκες που αντάμωσα στα λιμάνια του κόσμου, συμπέρανα αμέσως πως εκείνη ζούσε τη ζωή της με τη δική της εσωτερική αξία, χωρίς να χρησιμοποιεί την ομορφιά της σαν δόλωμα.
Σκέφτηκα πως, καθώς ήταν τόσο διαφορετική από τις γυναίκες των λιμανιών, μια γυναίκα με τόση αξιοπρέπεια, θα έπρεπε κι εγώ να συμπεριφερθώ ως κύριος. Ένιωσα πως έπρεπε εγώ ο ίδιος να κάνω το πρώτο βήμα. Να σηκωθώ και ευγενικά να της ζητήσω να πιούμε ένα ποτό, να χορέψουμε ένα μπλουζ, να κάνουμε παρέα μαζί. Κι ενώ έκανα αυτές τις σκέψεις, τα μάτια μου δεν ξεκολλούσαν από πάνω της. Μα ύστερα από τόσο καιρό στα ύποπτα καταγώγια των λιμανιών, έχοντας συνηθίσει το πρώτο βήμα να το κάνει πάντα η κάθε επιτήδεια, το μυαλό μου κόλλησε και το κορμί μου δεν υπάκουε. Έμεινα ο άμοιρος σαν χανός, να την παρακολουθώ μαγνητισμένος, δίχως να μπορώ να αντιδράσω.
Ήταν πια ολοφάνερο πως με είχε κυριεύσει ένας παράξενος δισταγμός. Μια βουβή δειλία που με κρατούσε καθηλωμένο στο σκαμπό, λες και το κορμί μου αρνιόταν να υπακούσει. Κι όμως, η χημεία ανάμεσά μας λειτούργησε ακαριαία. Το ένιωσα τη στιγμή ακριβώς που συναντήθηκαν τα βλέμματά μας και οι άμυνές μας γκρεμίστηκαν. Με διάλεξε και την διάλεξα μεμιάς μέσα στο πλήθος.
Ο χρόνος πάγωσε και τα λίγα δευτερόλεπτα εκείνης της σιωπηλής αναμέτρησης μου φάνηκαν αιώνες. Το μυαλό μου έτρεχε, μα εγώ έμενα ακίνητος. Εκείνη όμως, διαβάζοντας την ταραχή μου, χαμογέλασε. Εκείνη όμως, διαβάζοντας την ταραχή μου, χαμογέλασε. Έκανε το βήμα που εγώ δεν τολμούσα, σπάζοντας διαμιάς τον πάγο.
Με μια κίνηση αέρινη, γεμάτη αυτοπεποίθηση, αποχωρίστηκε την παρέα της και ήρθε προς το μέρος μου. Με κάρφωσε με ένα βλέμμα σταθερό —από εκείνα που δεν αφήνουν περιθώρια για παρεξηγήσεις— τράβηξε το διπλανό σκαμπό και κάθισε δίχως ίχνος δισταγμού. Μου άπλωσε το χέρι της και, με μια φωνή σχεδόν απόκοσμα γλυκιά, μου είπε:
— Γεια σου ναύτη, με λένε Έλενορ.
— Με λένε Κυριάκο και είμαι μηχανικός, απάντησα εγώ.
Τα αγγλικά μου ήταν καλά, κι έτσι πιάσαμε μια ροή λόγου ζεστή, γεμάτη θέματα που ξέφευγαν από τις τυπικές, συνηθισμένες κουβέντες των λιμανιών. Ήταν όμορφη, έξυπνη, μα πάνω απ' όλα μορφωμένη. Η συζήτησή μας κυλούσε αβίαστα, σαν το νερό που βρίσκει το αυλάκι του. Τα ποτά στο μπαρ «Ελλάς» άναβαν σιγά-σιγά ένα γλυκό κέφι μέσα μας, μαλακώνοντας τις τελευταίες αντιστάσεις, ενώ χάναμε την αίσθηση της ώρας. Είχαμε απορροφηθεί τόσο ο ένας από τον άλλον, λες και ο υπόλοιπος κόσμος γύρω μας, με τη φασαρία και τη μουσική, είχε σβήσει. Δεν είχαμε καμία αγωνία για το μετά. Θέλαμε μόνο να είμαστε εκεί, παρόντες σε εκείνη τη στιγμή, να μοιραζόμαστε τις ανάσες και τις λέξεις μας.
Εκείνη τη στιγμή συνειδητοποίησα κάτι βαθύ: στη ζωή ενός ναυτικού, που περνάει μήνες χαμένος στην απεραντοσύνη των ωκεανών, η αληθινή ανθρώπινη ζεστασιά έχει αξία ανεκτίμητη, πολύ μεγαλύτερη από ένα κρύο κρεβάτι και μερικές φευγαλέες στιγμές ηδονής. Όταν τα χνώτα δύο ανθρώπων ταιριάζουν, η ουσιαστική συντροφιά γίνεται το μόνο αντίδοτο στη συσσωρευμένη μοναξιά του πελάγους. Όταν οι κουβέντες κυλούν μόνες τους και οι απαντήσεις έρχονται αβίαστα, δίχως προσπάθεια, καταλαβαίνεις πως οι ψυχές έχουν ήδη βρει τον κοινό τους βηματισμό. Ήταν μια σπάνια νηνεμία, μια απόλυτη συμφωνία ανάμεσά μας, χωρίς τις σκιές και τους εγωισμούς της στεριάς.
Όταν τελικά αφήσαμε πίσω μας τη βαβούρα του μπαρ και την ακολούθησα στο κτήμα της, ένιωσα σαν να άλλαξα πλανήτη. Μπροστά μου ορθωνόταν ένα επιβλητικό αρχοντικό, χτισμένο από σκούρο, καλοδουλεμένο ξύλο, που έστεκε απομονωμένο στην αγκαλιά μιας απέραντης, δενδροφυτεμένης έκτασης. Οι τεράστιοι προβολείς της αυλής έλουζαν το πυκνό πράσινο με ένα απόκοσμο φως, αποκαλύπτοντας τη μεγαλοπρέπεια ενός οικήματος που έμοιαζε με ζωντανό απομεινάρι του Εμφυλίου Πολέμου. Η πρόσοψή του, μια σπουδή στην απόλυτη συμμετρία, κυριαρχούνταν από κλασικούς κίονες που υψώνονταν για να στηρίξουν τη στέγη, ρίχνοντας βαριές σκιές στη βαθιά βεράντα με τα περίτεχνα κάγκελα. Ψηλά, στενά παράθυρα με σκούρα παντζούρια άγγιζαν το δάπεδο, ενώ η διπλή ξύλινη εξώπορτα στεφανωνόταν από κρυστάλλινους φεγγίτες που αντανακλούσαν το νυχτερινό φως. Γύρισε το κλειδί, η βαριά πόρτα υποχώρησε και περάσαμε στο εσωτερικό.
Μας υποδέχτηκε μια γλυκιά, ζεστή ατμόσφαιρα. Καθώς άναβε τα φώτα, πλησίασε το τζάκι· εκεί όπου μια τελευταία σπίθα πάλευε ακόμα να κρατηθεί ζωντανή μέσα στα αποκαΐδια, έριξε ένα κομμάτι ξύλο, δίνοντας ξανά ζωή στη φλόγα. Δεν είχαμε καμία απολύτως βιασύνη. Καθήσαμε μπροστά στη φωτιά που άρχισε να φουντώνει, με ένα ποτήρι κρασί στο χέει, και συνεχίσαμε τη συζήτησή μας ακριβώς από εκεί που την είχαμε αφήσει στο μπαρ.
Η νύχτα κύλησε απόλυτα φυσικά, και το ένα έφερε το άλλο με μια αβίαστη αρμονία. Κι έτσι, με την ώρα να κυλά γεμάτη ευχαρίστηση και αληθινή επικοινωνία, μας βρήκε σχεδόν το πρωί. Μόνο τότε, με αγγίγματα γεμάτα τρυφερότητα και λόγια βαθιά ρομαντικά, οδηγηθήκαμε τελικά στο κρεβάτι. Όμως, αυτό που χαράχτηκε για πάντα βαθιά μέσα μου, δεν ήταν η υπέροχη ομορφιά της ή το θεσπέσιο κορμί της· ήταν η ίδια η παρέα της, εκείνη η αδιαπέραστη σύνδεση που γεννήθηκε πριν καν αγγίξουμε ο ένας τον άλλον.
Το ξημέρωμα, όμως, εισέβαλε από τα ψηλά παράθυρα του αρχοντικού, σκορπίζοντας τη μαγεία της νύχτας και βρίσκοντάς μας να αποχωριζόμαστε με μια βαριά, βουβή λύπη. Οι σαράντα οκτώ ώρες εκείνης της σύντομης εκεχειρίας είχαν πετάξει σαν δευτερόλεπτα. Το καθήκον με καλούσε πίσω· έπρεπε να επιστρέψω στο βαπόρι, να βυθιστώ ξανά στη σκληρή, μεταλλική μοναξιά των μηχανών και στο απέραντο, μονότονο γκρίζο του ωκεανού. Καθώς στεκόμουν στην πόρτα, έτοιμος να χαθώ πάλι στο πέλαγος, γύρισα και την κοίταξα βαθιά στα μάτια. Εκεί, ανάμεσα στη σιωπή και το πρώτο φως της μέρας, της έδωσα μια υπόσχεση. Μια αληθινή ναυτική υπόσχεση, από εκείνες που δεν τις σβήνουν ούτε οι πιο άγριες καταιγίδες: πως όσα μίλια κι αν με έπαιρνε μακριά η θάλασσα, κάποια μέρα, θα έβρισκα τον δρόμο για να ξαναρθώ.
Το λιμάνι ήταν κοντά· από την αυλή μπορούσες σχεδόν να ακούσεις τον υπόκωφο βόμβο της προκυμαίας που ξυπνούσε. Καθώς απομακρυνόμουν κάτω από τη βαριά σκιά των δέντρων, γύρισα για μια τελευταία ματιά. Στο αχνό φως της αυγής, η σιλουέτα της έστεκε μικροσκοπική απέναντι στους ψηλούς κίονες του παλιού αρχοντικού. Ήταν μια εικόνα που θα έπαιρνα μαζί μου κάτω στο αμπάρι, μια dική μου ιδιότυπη πυξίδα για τους μήνες της απόλυτης μοναξιάς που ξανοίγονταν μπροστά μου.

Ο ΠΟΥΝΕΝΤΕΣ ΤΗΣ ΞΕΝΙΤΙΑΣ
Για χρόνια, η Διώρυγα του Σουέζ παρέμενε ένα νεκρό, απροσπέλαστο πέρασμα, αναγκάζοντάς μας σε εκείνα τα εξαντλητικά, ατέλειωτα ταξίδια που έκαναν τον γύρο ολόκληρης της αφρικανικής ηπείρου. Το Southern Union πάλευε για βδομάδες με τα κύματα του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας μόνο και μόνο για να φτάσει από τον Ατλαντικό στον Περσικό. Όμως, το καλοκαίρι του 1975, τα νέα έφτασαν στον ασύρματο σαν ξαφνική μπουνάτσα: η Διώρυγα άνοιγε ξανά για τη ναυσιπλοΐα. Στο επόμενο μπάρκο, φεύγοντας από τα τερματικά της Λιβύης, η πλώρη μας δεν γύρισε πίσω προς το Γιβραλτάρ. Πήρε την άνοδο ανατολικά, κόβοντας δρόμο μέσα από τα γαλαζωπά νερά της Μεσογείου.
Η πορεία μας ήταν ανατολική, με προορισμό τις ακτές της Αιγύπτου, την Αλεξάνδρεια και το Πορτ Σάιντ, όπου μας καρτερούσε το πρόσφατα ανοιγμένο πέρασμα του Σουέζ. Καθώς το βαπόρι έσκιζε το νερό, ανέβηκα στην κουβέρτα για να πάρω μια ανάσα δροσιάς, μακριά από τη φωτιά του μηχανοστασίου.
Ο καιρός ήταν καθαρός, και το μάτι, συνηθισμένο στην ατέλειωτη μονοτονία του ανοιχτού ωκεανού, ξαφνικά σκόνταψε πάνω σε μια γνώριμη γραμμή στεριάς.
Κράτησα την αναπνοή μου, ακουμπώντας με δύναμη στα ρέλια. Το μέταλλο έτρεμε κάτω από τις παλάμες μου, μα η δική μου εσωτερική ταραχή ήταν μεγαλύτερη. «Μα είναι δυνατόν;» σκέφτηκα, νιώθοντας ταχυπαλμία. «Είναι δυνατόν να με ξεγελάνε τα μάτια μου ύστερα από τόσον καιρό στο πέλαγος;» Στα αριστερά του πλοίου, εκεί που το κύμα έσκαγε αφρισμένο πάνω στα άγρια βράχια, ξεπρόβαλε μια ακτή που μου έμοιαζε γνωστή. Ένα εκκλησάκι, το εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου. Έμοιαζε απαράλλαχτα με το δικό μας στην άκρη του χωριού δίπλα στη θάλασσα.
Γεμάτος αδημονία, έψαχνα να βρω κι άλλα σημάδια πως ήταν οι ακτές του χωριού μου. Και μέσα στην έρημη απλωσιά της ακτής, είδα κάτω από τον λόφο που έστεκε το εκκλησάκι, το μουσείο του Γρίβα. Ήταν πολύ συγκεκριμένο το κτίσμα, δεν είχε άλλο σαν κι αυτό στον κόσμο. Ήταν ψηλό, μακρύ, με στέγη στρογγυλή. Ήξερα καλά το κτίριο. Στον ίσκιο του κάθισα ώρες ατέλειωτες όταν ζούσα στο χωριό. Μέσα φυλασσόταν ολόκληρο το καΐκι «Άγιος Γεώργιος» ως ανάμνηση του αγώνα της ΕΟΚΑ —εκείνο το δοξασμένο σκαρί που μετέφερε κρυφά τον Γρίβα στην Κύπρο, φορτωμένο με τον πρώτο οπλισμό, πριν συλληφθεί από τους Άγγλους εκεί κοντά, στις ακτές των Ροδαφινιών. Ήμουν σίγουρος, απόλυτα σίγουρος.
Η μοίρα μού επιφύλασσε ύστερα από τρία χρόνια να ξαναδώ τον τόπο μου, έστω κι από μακριά. Τρία χρόνια... Ένας αιώνας για έναν ξενιτεμένο ναυτικό. Μέσα σε ένα δευτερόλεπτο, όλος εκείνος ο βουβός χρόνος της απουσίας, οι ατέλειωτες βάρδιες στα σκοτεινά αμπάρια και η παγωμένη μοναξιά των ωκεαών, μαζεύτηκαν σε έναν κόμπο που μου έσφιξε τον λαιμό. Ένιωσα μια γλυκιά, αλλά ταυτόχρονα άγρια και ανυπόφορη οδύνη. Ήταν μια αδικία της μοίρας, ένα παιχνίδι σκληρό: να βλέπω τον τόπο μου, να ξεχωρίζω τα βράχια που περπάτησα, να μυρίζω σχεδόν το χώμα μου, και να πρέπει να προσπεράσω. Η ψυχή μου σκίστηκε στα δύο. Το ένα κομμάτι ήθελε να πηδήξει στο νερό και να κολυμπήσει ως τα Ροδαφίνια, και το άλλο, το μουδιασμένο από την πειθαρχία του βαποριού, με κρατούσε καρφωμένο στα ρέλια, αναγκάζοντάς με να καταπιώ τη λαχτάρα μου και να μείνω ένας απλός, άκληρος θεατής του ίδιου μου του παραδείσου.
Καθώς αντίκριζα αυτά τα ιερά σημάδια, ο αέρας που γεννιόταν στα ανοιχτά του Ακάμα με χτύπησε κατάπρωσα. Ήταν ο Πουνέντες της ξενιτιάς. Αυτός ο γνώριμος, ορμητικός άνεμος, που άλλοτε ξεσηκώτανε τα κύματα του χωριού μου κι άλλοτε νανούριζε τα παιδικά μου χρόνια, φυσούσε τώρα με μια παράξενη μανία. Ερχόταν γεμάτος με τις μυρωδιές του τόπου μου, με την αλμύρα των δικών μου βράχων, και χτυπούσε με δύναμη τις λαμαρίνες του Southern Union, σπρώχνοντας το βαρύ σκαρί προς τον Νότο, λες και βιαζόταν να με διώξει, να με τρέξει μακριά από τη στεριά που τόσο λαχταρούσα.
Αυτός ο Πουνέντες με λύγισε και με γονάτισε. Με έπιασε μια βαθιά, ασήκωτη νοσταλγία, ένας κόμπος που ανέβηκε στον λαιμό και μου έκοψε την ανάσα. Ένιωσα μια άγρια, απεγνωσμένη λαχτάρα να φωνάξω, να τρέξω στη γέφυρα και να παρακαλέσω τον καπετάνιο να κάνει κράτει τις μηχανές, να ρίξει άγκυρα εδώ, στα δικά μου νερά. Το κορμί μου ολόκληρο επαναστάτησε ενάντια στο σίδερο του πλοίου. Βρισκόμουν τόσο κοντά στο σπίτι μου, που αν άπλωνα το χέρι ένιωθα πως θα μπορούσα να αγγίξω το χώμα που με γέννησε, να περπατήσω ξυπόλυτος στις καυτές πέτρες της ακτής, να ακούσω τη γνώριμη βουή του ανέμου στα παραθύρια της παλιάς μας παράγκας και να αγκαλιάσω τους δικούς μου ανθρώπους. Ήταν η απόλυτη δοκιμασία της ξενιτιάς: να βλέπεις τον παράδεισό σου μέσα από τα ρέλια της κουπαστής, την ίδια ώρα που ο άνεμος της πατρίδας σου σε σπρώχνει στην εξορία.
Ο νόστος με τσάκισε στα δύο. Στη σκέψη μου καρφώθηκε αμέσως η πιστροφή. Η λαχτάρα του γυρισμού έγινε μια έμμονη ιδέα που με κυρίευσε. Ήταν μια σκέψη που, αν το αποφάσιζα, ήταν μπορετό να γίνει πράξη στο επόμενο λιμάνι. Όμως, πίεσα τον εαυτό μου με όλη μου τη δύναμη. Έβαλα τη λογική μπροστά. Κατάλαβα πως ακόμα δεν ήμουν έτοιμος να επιστρέψω οριστικά στη στεριά. Έπρεπε πρώτα να πατήσω γερά στα πόδια μου, να έχω ένα σίγουρο κομπόδεμα στην άκρη, για να μπορώ να χτίσω με αξιοπρέπεια το μέλλον μου στο χωριό. Δεν είχαν έρθει ακόμα οι καιροί.
Και έτσι, με τη νοσταλγία να με πνίγει και τα μάτια θολά, άφησα για μια ακόμη φορά πίσω μου την Κύπρο. Το Southern Union συνέχιζε την ακάθεκτη πορεία του, κι εγώ εντός μου με τη μεγάλη απόφαση να συνεχίσω, να σφίξω την καρδιά μου και να ξανοιχτώ σε άγνωστα ταξίδια και σε θάλασσες που ακόμα δεν είχα γνωρίσει.
Οι ώρες πέρναγαν μέσα στη μονοτονία της ρότας, και η Κύπρος έμενε πίσω μας, ένας χαμένος παράδεισος στο γκρίζο πούσι της Ανατολικής Μεσογείου. Ώσπου μια καθαρή, πρωινή ώρα, ο βόμβος της μηχανής άλλαξε ρυθμό. Το τηλέγραφο της γέφυρας χτύπησε ξερά, δίνοντας την εντολή: «Stand by». Πλησιάζαμε στον προορισμό μας. Ανέβηκα στην κουβέρτα και είδα τον ορίζοντα να γεμίζει από τις αποβάθρες της Αιγύπτου. Είχαμε φτάσει στην Αλεξάνδρεια, το παλιό λίκνο του ελληνικού πνεύματος.
Περάσαμε δίπλα από τα χαλάσματα του αρχαίου Φάρου και πλεύσαμε παράλληλα στον βραχίονα που δημιουργούσε το σπουδαίο, απάνεμο λιμάνι. Μπήκαμε σιγά στο βαθύ αγκυροβόλιο με τη βοήθεια του Άραβα πιλότου και δέσαμε τελικά στον ντόκο, ακριβώς δίπλα από ένα σοβιετικό υποβρύχιο. Ήταν αναδυόμενο για ανεφοδιασμό, και γύρω του καραδοκούσαν πάνοπλα πολεμικά πλοία, στήνοντας μια βαριά, στρατιωτική φρούρηση πάνω στο νερό.
Μόλις αράξαμε, μπήκαν μεμιάς στο βαπόρι οι Αιγύπτιοι τελωνειακοί, και ξωπίσω τους ένα μπουλούκι από ντόπιους μικροπωλητές, προσπαθώντας να μας πουλήσουν σουβενίρ και ψεύτικα χρυσαφικά, με μια εμφανή προσπάθεια να μας ξεγελάσουν ντε και σώνει. Φαίνεται πως πάνω μου ήταν ακόμα ολοφάνερο το σημάδι της ηλικίας μου, γιατί οι επιτήδειοι την πέσανε πρώτα σε μένα, πασχίζοντας με μια γλώσσα μισοαγγλιστί και μισοελληνιστί να με πείσουν να αγοράσω τα κάλπικα στολίδια τους.
Δεν κάτσαμε πολύ στο λιμάνι. Οι cargo αντλίες δούλευαν ασταμάτητα· ξεφορτώναμε όλη μέρα και όλη νύχτα, και η αναχώρηση είχε ήδη οριστεί για την επόμενη. Μέσα σε αυτό το ελάχιστο περιθώριο, μόλις που προλάβαμε να κάνουμε έναν γρήγορο γύρο στη μεγάλη πόλη. Μπαρ με γυναίκες δεν υπήρχαν στους δρόμους, καθώς η Αίγυπτος ήταν αυστηρή μουσουλμανική χώρα. Γι' αυτό, υπό τη συνοδεία ενός οδηγού επί πληρωμή, οδηγηθήκαμε κρυφά σε σπίτια ανοχής, πολύ μακριά από το λιμάνι, για να μην δίνουν στόχο στις διωκτικές αρχές.
Όμως, εκείνο που μου έκανε τη βαθύτερη εντύπωση στο σεργιάνισμά μας ήταν η ίδια η πόλη. Ο σχεδιασμός της έμοιαζε ελληνικός, με αρχαϊστικά στοιχεία, ορθόδοξες εκκλησίες και ελληνικές επιγραφές σε πολλά κτίρια. Ήταν η Αλεξάνδρεια των παλιών Ελλήνων που δυστυχώς, επί διακυβερνήσεως Νάσερ λίγα χρόνια πρωτύτερα, γνώρισε τον διωγμό. Οι αρχές είχαν κατασχέσει τις περιουσίες τους και τους εκδίωξαν, διαμοιράζοντας τον ελληνικό πλούτο στους ντόπιους ιθαγενείς. Αντικρίζοντας αυτά τα άδεια κτίρια, ένιωσα μια βαθιά πίκρα. Ήταν η γνωστή μοίρα των Ελλήνων, ο αιώνιος κατατρεγμός τους. Από τον καιρό των Τουρκοαιγυπτίων μέχρι τους Νεότουρκους και τους Αιγυπτίους πρόσφατα, οι Έλληνες της ξενιτιάς πολλά δεινά γνώρισαν και μεγάλο διωγμό δέχτηκαν.
Την επόμενη μέρα αποπλεύσαμε με θλιμμένη την καρδιά. Κατέβηκα αμέσως στα έγκατα του πλοίου για τη βάρδια μου. Εκεί κάτω, περπατώντας πάνω-κάτω στο λαμαρινένιο δάπεδο, ανάμεσα στον εκκωφαντικό βόμβο των στροβίλων και τις πυρακτωμένες ανάσες των ατμολεβήτων, το μυαλό μου άρχισε να ξετυλίγει ολόκληρο το ταξίδι σαν ταινία. Στάθηκα κάτω από τον μεγάλο ανεμιστήρα, σκούπισα τον ιδρώτα με το στουπί, κι άφησα τις θύμησες να γίνουν ένα με τον ρυθμό της μηχανής. Όλα είχαν μπερδευτεί γλυκά μέσα μου: το άνοιγμα της Διώρυγας, ο Πουνέντες του Ακάμα που με χτύπησε κατάπρωσα, το ξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου και τα άγρια βράχια της Χλώρακας που είχα να αντικρίσω τρία ολόκληρα χρόνια.
Θυμήθηκα πώς ο νόστος με λύγισε, πώς πίεσα τον εαυτό μου να κρατηθεί γερά για χάρη του κομποδέματος, και πώς, μέσα στη μεγάλη μου στεναχώρια, βρήκα παρηγοριά στη θύμηση της Έλενορ, της όμορφης Αμερικάνας στο Free Port των Μπαχαμών. Κι ύστερα, η σκέψη μου γλίστρησε ξανά στα ελληνικά κτίρια της Αλεξάνδρειας και στον αιώνιο κατατρεγμό της ράτσας μας.
Έσφιξα το κλειδί στο χέρι και συνέχισα τη δουλειά μου. Το Southern Union έπαιρνε πλέον θέση για να μπει στο Port Said και να διασχίσει τη Διώρυγα του Σουέζ. Ήμουν πια σίγουρος: η μοίρα του ναυτικού και η μοίρα του ελληνισμού είναι ίδιες. Ένας αιώνιος δρόμος προσφυγιάς, υπόσχεσης και αδιάκοπου νόστου πάνω στην άβυσσο, με την καρδιά πάντα μοιρασμένη ανάμεσα σε μια στεριά που αφήναμε και σε ένα λιμάνι που καρτερούσε κάπου μακριά.

ΙΝΤΡΙΓΚΕΣ ΣΤΑ ΒΑΠΟΡΙΑ

Τα ένστικτα είναι έμφυτες τάσεις και ορμές των ανθρώπων, που επηρεάζουν τις συμπεριφορές και τις αντιδράσεις τους. Προϋπάρχουν της μνήμης και της μάθησης και αποτελούν χαρακτηριστικά της ανθρώπινης φύσης. Πολλά από τα πάθη μας είναι αποτέλεσμα αυτών των αρχέγονων ενστίκτων, που συχνά καθορίζουν τις αντιδράσεις και τις πράξεις μας.
Δυστυχώς, αρκετοί άνθρωποι, καθοδηγούμενοι από τα σκοτεινά ένστικτά τους, συμπεριφέρονται βλαπτικά στους άλλους, όχι μόνο χωρίς να αισχύνονται, αλλά πολλές φορές έχοντας πλήρη επίγνωση ότι θα προκαλέσουν πόνο και δυστυχία. Συνήθως ενεργούν με δόλο και υποκρισία, παριστάνοντας τους φίλους. Και αυτοί είναι οι χειρότεροι, διότι διαβάλλουν τους άλλους εκμεταλλευόμενοι την προνομιακή θέση που τους εξασφαλίζει η φιλία, με απώτερο σκοπό να προκαλέσουν αναστάτωση και να παρακολουθήσουν τις συνέπειες των πράξεών τους.
Νιώθουν μια αρρωστημένη ευχαρίστηση βλέποντας τον πόνο και τη δυστυχία που προκαλούν. Είναι άνθρωποι που, είτε από ανία είτε από κακία, βρίσκουν διασκέδαση στον ανθρώπινο πόνο. Και όταν έχουν τη δύναμη ή τη δυνατότητα, δεν διστάζουν να το κάνουν.
Τέτοιες δυσάρεστες συμπεριφορές συνάντησα αρχικά στον στρατό, όπου οι παλαιότεροι στρατιώτες καταπίεζαν τους νεότερους, ασκώντας τους τεράστια ψυχολογική πίεση και εκφοβισμό. Το ίδιο ακριβώς συνάντησα και στα ποντοπόρα πλοία όπου υπηρέτησα κατά τα νεανικά μου χρόνια. Άνθρωποι απομονωμένοι, μέσα στη μοναξιά των ατέλειωτων ταξιδιών στους απέραντους ωκεανούς, προσπαθούσαν να ξεπεράσουν την πλήξη τους δημιουργώντας εντάσεις και υποσκάπτοντας συναδέλφους που, εξαιτίας της εμφάνισης ή της συμπεριφοράς τους, θεωρούσαν αδύναμους. Με τις ενέργειές τους ανάγκαζαν ορισμένους να απομονώνονται και να κλείνονται στον εαυτό τους.
Τα ταξίδια από τον Περσικό Κόλπο, όπου φορτώναμε, ήταν πολύ μακρινά, καθώς η διώρυγα του Σουέζ παρέμενε κλειστή και αναγκαζόμασταν να κάνουμε τον γύρο ολόκληρης της Αφρικής για να φτάσουμε στον προορισμό μας. Χρειαζόμασταν περίπου έναν μήνα για να διαπλεύσουμε τον Ινδικό και τον Ατλαντικό Ωκεανό.
Δεν ήταν μόνο το ίδιο το ταξίδι που μας ανάγκαζε για μεγάλο χρονικό διάστημα να έχουμε μοναδική συντροφιά τη θάλασσα και τον ουρανό. Ήταν και το ταξίδι προς τη Ρας Τανούρα και η παραμονή μας εκεί, καθώς στο λιμάνι φόρτωσης μέναμε πολλές φορές αρόδου για μέρες, χωρίς να έχουμε πρόσβαση στη στεριά. Κάποια ταξίδια, μαζί με την αναμονή και την επιστροφή, διαρκούσαν μέχρι και τρεις μήνες, αν υπολογίσουμε ότι στη Ρας Τανούρα δεν πατούσαμε καθόλου στεριά.
Ήταν ατέλειωτες, λοιπόν, οι ώρες της ναυτικής μας μοναξιάς. Ο κάθε ναυτικός αναζητούσε τρόπους να τις διασκεδάσει, να αισθανθεί ευχαρίστηση και να ξεφύγει από τη μονοτονία. Άλλοι δουλεύοντας υπερωρίες, άλλοι διαβάζοντας και άλλοι γράφοντας. Πολλοί ξεχνιούνταν στην παραζάλη και στη μέθη του ποτού, ενώ άλλοι χρησιμοποιούσαν ουσίες, ναρκωτικές ή χημικές, που διατάρασσαν τη λειτουργία του εγκεφάλου τους και τους προκαλούσαν μια πρόσκαιρη αίσθηση ευφορίας και υπερδιέγερσης.
Δυστυχώς, όμως, κάποιοι, αναζητώντας την προσωπική τους διασκέδαση, δημιουργούσαν με σκληρό και απάνθρωπο τρόπο ίντριγκες και συνωμοσίες. Σχεδίαζαν μεθοδικά πλάνα εξαπάτησης και δημιουργούσαν εις βάρος συναδέλφων τους επικίνδυνες καταστάσεις, μόνο και μόνο για να παρακολουθούν τις συνέπειες και να διασκεδάζουν την ανία τους.
Κάτω από τέτοιες συνθήκες, σε ένα μακρινό ταξίδι δύο και πλέον μηνών, ο Πόμαν του πλοίου, που δεν είχε ιδιαίτερη εργασία κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, αφού η κύρια απασχόλησή του ήταν όταν πιάναμε λιμάνι, άρχισε να ασχολείται περισσότερο με τους ανθρώπους του πληρώματος και να αναπτύσσει μαζί τους στενότερες σχέσεις.
Πόμαν ή Pumpman, σε ναυτικούς όρους, ονομάζεται ο αντλιωρός, δηλαδή ο υπεύθυνος για το σύστημα άντλησης και μεταφοράς του πετρελαίου από τις δεξαμενές του πλοίου. Φροντίζει για την καλή λειτουργία των αντλιών, των σωληνώσεων και των βανών, ενώ κατά τη διάρκεια του ταξιδιού παρακολουθεί τη θερμοκρασία του φορτίου, ώστε να διατηρείται σε κατάλληλη κατάσταση και να μπορεί να αντληθεί στο επόμενο λιμάνι. Όταν όμως το πλοίο πιάνει λιμάνι, βρίσκεται επί ποδός, όσες ώρες ή και μερόνυχτα χρειαστούν, για την ομαλή ολοκλήρωση της εκφόρτωσης και του σαβουρώματος των δεξαμενών.
Η εργασία του απαιτεί μεγάλες αντοχές κατά τις ώρες φόρτωσης και εκφόρτωσης, αλλά και υπομονή κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, όταν η απασχόλησή του περιορίζεται σημαντικά και καλείται να αντιμετωπίσει τη μοναξιά και την ανία.
Ο Πόμαν είχε σχεδόν διπλάσια ηλικία από εμένα και έδειχνε σοβαρός και βαρύς, λιγόλογος και μετριοπαθής. Όλο το πλήρωμα τού έδειχνε σεβασμό. Ακόμη και οι ανώτεροι, ο καπετάνιος και ο δεύτερος, όταν απευθύνονταν σε αυτόν, ήταν ευγενικοί. Μιλούσε μετρημένα, μεστά και τεκμηριωμένα, με μια ευγένεια που κέρδιζε τον σεβασμό. Ήταν ένας άνθρωπος με κύρος και προσωπικότητα.
Μέσα σε ένα πλήρωμα αποτελούμενο από ανθρώπους διαφόρων εθνικοτήτων και σκληροτράχηλους ναυτικούς, οι περισσότεροι από τους οποίους είχαν άξεστους και σκληρούς τρόπους, ο Πόμαν έμοιαζε με καλό δάσκαλο που τον αγαπούν οι μαθητές του.
Υπήρχε αμοιβαία εκτίμηση. Καθημερινά συναντιόμασταν στην καφετέρια και κουβεντιάζαμε. Ήταν απλός και προσιτός, έδειχνε άνθρωπος που μπορούσες να εμπιστευτείς. Με τον καιρό, γνωριστήκαμε καλύτερα και αποκτήσαμε μεγαλύτερη οικειότητα. Περισσότερο μιλούσα εγώ για την Κύπρο, καθώς είχε περάσει σχετικά λίγος καιρός από την τουρκική εισβολή και η τραγωδία ήταν ακόμη νωπή στη μνήμη όλων.
Του εξηγούσα πως θεωρούσα τους Άγγλους υπεύθυνους για όσα είχαν συμβεί, αφού εκείνοι είχαν οργανώσει τα πάντα και μας είχαν επιβάλει τη δοτή λύση των Συμφωνιών της Ζυρίχης, η οποία, κατά την άποψή μου, άνοιξε τον δρόμο για όλα τα κατοπινά δεινά. Μάλιστα, τους θεωρούσα εξίσου, αν όχι περισσότερο, συνενόχους με τους Τούρκους σε όσα ακολούθησαν.
Του μίλησα ακόμη για τον αγώνα της ΕΟΚΑ, όταν ο κυπριακός λαός, με πρωτοστάτες τη νεολαία και τα αμούστακα παιδιά, είχε ξεσηκωθεί εναντίον των Βρετανών αποικιοκρατών. Του περιέγραφα τον αγώνα εκείνων των ανθρώπων, που αντιμετώπισαν με γενναιότητα τις διώξεις και τα βασανιστήρια, διεκδικώντας την ελευθερία της πατρίδας τους. Έδειχνε μεγάλο ενδιαφέρον να μάθει για την Κύπρο κι εγώ ευχαρίστως του εξιστορούσα όσα γνώριζα για την ιστορία και την προϊστορία της.
Όταν δύο άνθρωποι βρίσκονται καθημερινά μαζί για μεγάλο χρονικό διάστημα και μοιράζονται ατέλειωτες ώρες συνομιλίας, είναι φυσικό κάποια στιγμή να φτάσουν και σε πιο προσωπικές εξομολογήσεις. Έτσι κι εγώ τού εκμυστηρεύτηκα ορισμένα πράγματα στα οποία είχα ανάμειξη εκείνους τους δύσκολους καιρούς στην Κύπρο. Ήταν μια περίοδος κατά την οποία ο αδελφός στρεφόταν εναντίον του αδελφού και η διχόνοια είχε ριζώσει στις ψυχές και φωλιάσει στις καρδιές των ανθρώπων, τροφοδοτούμενη από την προπαγάνδα και την πολιτική διαμάχη ανάμεσα στον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο και τον Γρίβα Διγενή.
Ήμουν πολύ νέος τότε και έδειξα εμπιστοσύνη στον Πόμαν. Τον θεώρησα φίλο μου, έναν άνθρωπο που νοιαζόταν για μένα. Όταν βρίσκεται κανείς στα ξένα, και μάλιστα σε ένα πετρελαιοφόρο πλοίο όπου η διαβίωση είναι σκληρή και δύσκολη, η ανθρώπινη συντροφιά αποκτά ξεχωριστή αξία. Στα καράβια οι φιλίες πολλές φορές είναι πρόσκαιρες, αφού οι ναυτικοί αλλάζουν συνεχώς πλοία και πρόσωπα, ενώ η θάλασσα παραμένει η μόνιμη συντροφιά τους. Έτσι, με χαρά θεώρησα τον Πόμαν φίλο, αδελφό, σχεδόν πατέρα. Ήταν μεγάλη υπόθεση για μένα να αισθάνομαι πως είχα έναν άνθρωπο στον οποίο μπορούσα να εκμυστηρευτώ τη μοναξιά μου, τη νοσταλγία μου και τις ανησυχίες μου.
Στις πολύωρες συζητήσεις μας μού έδινε συμβουλές, αλλά ταυτόχρονα με έκανε να προβληματίζομαι για διάφορα ζητήματα, κυρίως για τις συνέπειες των πράξεών μας. Οι συζητήσεις μας περιστρέφονταν συχνά γύρω από τη δράση της ΕΟΚΑ και τα δεινά που είχαν προκαλέσει οι Άγγλοι στον κυπριακό λαό. Μιλούσε με έντονη αποστροφή για αυτόν τον λαό, που είχε προκαλέσει τόσα δεινά σε διάφορα μέρη του κόσμου και ιδιαίτερα στους αδελφούς μας Κυπρίους. Σε πολλά από όσα έλεγε τού έβρισκα δίκιο και η δική μου αποστροφή προς τους Άγγλους μεγάλωνε ακόμη περισσότερο.
Στο πλοίο υπηρετούσε και ένας ασυρματιστής, ο Μαρκόνης. Εγώ πίστευα πως ήταν Βρετανός. Ήταν μεγαλόσωμος, γαλανομάτης και ξανθός, με κοντά κατσαρά μαλλιά. Η όψη του μου προκαλούσε έντονη αντιπάθεια. Μου θύμιζε τους Βρετανούς αξιωματικούς που, πίσω από τα γραφεία τους, έδιναν ψυχρά και σκληρά τις διαταγές τους. Μου έφερνε ακόμη στον νου όσα είχα ακούσει για τους βασανιστές των αγωνιστών της ΕΟΚΑ, οι οποίοι, με απαθή πρόσωπα και αδιαφορώντας για τον πόνο των θυμάτων τους, βασάνιζαν πολλές φορές μέχρι θανάτου τα νεαρά παλικάρια.
Ευτυχώς, κατέβαινε σπάνια από το τηλεγραφείο του κι έτσι δεν τον συναντούσα συχνά. Ωστόσο, κάθε φορά που τον αντίκριζα, η αντιπάθειά μου μεγάλωνε. Πολλές φορές αναρωτήθηκα γιατί ένιωθα τόσο έντονα απέναντί του, χωρίς να μου έχει κάνει ο ίδιος τίποτε. Η απάντηση, όμως, βρισκόταν στις ατέλειωτες συζητήσεις μου με τον Πόμαν για την Κύπρο, τις χαμένες μας πατρίδες και τα δεινά που είχε υποστεί ο λαός μας. Όλα αυτά αναζωπύρωναν μέσα μου τον εθνικό μου πατριωτισμό και έκαναν την παρουσία του να μου είναι απεχθής. Στο μυαλό μου, δεν έβλεπα απλώς έναν ασυρματιστή, αλλά έναν εκπρόσωπο ενός λαού που θεωρούσα εχθρικό προς την πατρίδα μου. Τον είχα συνδέσει με όλα εκείνα που μισούσα στους Βρετανούς.
Ο Μαρκόνης δεν είχε πάρε-δώσε με κανέναν. Ήταν κλεισμένος στον εαυτό του και στο στενόχωρο καμαράκι του, συντροφιά με τα μηχανήματα του ασυρμάτου. Κατέβαινε στην τραπεζαρία, έπαιρνε το φαγητό του και επέστρεφε στην καμπίνα του. Σπάνια χαιρετούσε κάποιον.
Όταν τύχαινε να συναντηθούμε στους στενούς διαδρόμους του πλοίου, μια παράξενη, υποχθόνια ένταση πλανιόταν ανάμεσά μας. Υπήρχε μια αμοιβαία αποστροφή, που ένιωθα πως με τον καιρό μεγάλωνε και θέριευε. Είχα την αίσθηση πως με μισούσε και με υποτιμούσε. Ήταν εκείνη η βαριά περιφρόνηση που πίστευα πως έτρεφαν γενικότερα οι Βρετανοί για τους λαούς που είχαν κατακτήσει. Κι αυτό με νευρίαζε και με αγανακτούσε ακόμη περισσότερο. Παράλληλα, ένιωθα πως η μεταξύ μας εχθρότητα γινόταν ολοένα πιο επικίνδυνη.
Η κατάσταση με ανησυχούσε και την κουβέντιαζα με τον Πόμαν. Εκείνος με καθησύχαζε και μου έλεγε πως ήταν φυσικό να συμβαίνει αυτό, αφού οι Βρετανοί ποτέ δεν είχαν ανεχτεί την ήττα τους από τους Κύπριους. Με διαβεβαίωνε, όμως, να μην ανησυχώ, γιατί είχε φιλικές σχέσεις με τον Μαρκόνη και θα του μιλούσε.
Ο καιρός όμως περνούσε και ένιωθα την ένταση να μεγαλώνει. Ο Μαρκόνης γινόταν όλο και πιο επιφυλακτικός και με απέφευγε. Είχα την αίσθηση πως κάτι τον φόβιζε.
Και ο Πόμαν, που εμφανιζόταν πάντα πρόθυμος να με συμβουλεύσει, άρχισε να με προειδοποιεί ότι έπρεπε να είμαι προσεκτικός. Μου έλεγε πως, παρά τις συζητήσεις που είχε κάνει μαζί του, ο Μαρκόνης παρέμενε ανένδοτος. Τον παρουσίαζε ως άνθρωπο με ψυχοπαθητική συμπεριφορά, που ήθελε να μου κάνει κακό.
Η ιστορία κράτησε καιρό. Κάθε λίγο ο Πόμαν μου υπενθύμιζε να είμαι προσεκτικός. Ώσπου μια μέρα μου ξεφούρνισε αυτό που υποψιαζόμουν, αυτό που δεν ήθελα να ακούσω:
«Κύπριε, ο Μαρκόνης έχει ξεφύγει. Έχει μανία εναντίον σου. Έχει γίνει επικίνδυνος. Κάνε κάτι πρώτος».
Ώσπου ήρθε και η τελευταία κουβέντα, εκείνη που με έπεισε πως έπρεπε να κάνω κάτι πρώτος:
«Η συμβουλή μου, Κύπριε, είναι όταν κοιμάσαι να κλειδώνεις την καμπίνα σου».
Τον ρώτησα αν έπρεπε να πάω στον καπετάνιο, μα εκείνος, σαν να με παρότρυνε να ενεργήσω πρώτος, μου απάντησε πως στο πλοίο δεν υπήρχαν οι νόμοι της στεριάς για να με προστατεύσουν και πως ο καπετάνιος πιθανότατα θα αντιμετώπιζε την καταγγελία μου σαν αστείο. Κι εγώ, ο αφελής, τον πίστεψα. Ήταν παλαίμαχος στα καράβια και τον θεωρούσα άνθρωπο σοφό, φίλο μου.
Έτσι πήρα μια τρομακτική απόφαση. Ήταν ή αυτός ή εγώ.
Είχα σχολάσει από τη βάρδια μου στη μηχανή, από τις τέσσερις μέχρι τις οκτώ το απόγευμα, και, αφού έκανα ένα ντους, έφτιαξα έναν φραπέ Νεσκαφέ. Όπως κάθε μέρα στα μακρινά και ατέλειωτα ταξίδια, μετά τη βάρδια μου άραζα στον καναπέ της καμπίνας, με ένα βιβλίο τσέπης στο χέρι ή την κιθάρα μου αγκαλιά, προσπαθώντας να διασκεδάσω λίγο τη μοναξιά μου.
Εκείνη τη μέρα, όμως, καθισμένος στον καναπέ με τον φραπέ στο χέρι, δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ σε τίποτα. Σκεφτόμουν αυτό που είχα αποφασίσει να κάνω και με βασάνιζε η σκέψη του. Ήταν μια σκληρή απόφαση και χρειαζόμουν χρόνο για να τη χωνέψω. Ύστερα είπα μέσα μου πως το γοργόν και χάριν έχει. Έπρεπε να τελειώνει επιτέλους αυτή η αβεβαιότητα. Η νύχτα ήταν ασέληνη. Έπρεπε απόψε να τελειώσουν όλα.
Μα εκείνη τη στιγμή, που είχα πάρει τη μεγάλη απόφαση, άκουσα έναν θόρυβο. Σήκωσα τα μάτια και είδα τον Μαρκόνη να χτυπά την ανοιχτή πόρτα μου.
Ξαφνιάστηκα. Δεν πρόλαβα να φοβηθώ, όμως το μυαλό μου άρχισε αμέσως να δουλεύει πυρετωδώς. Γιατί μου χτυπούσε την πόρτα ένας άνθρωπος που ήθελε να μου κάνει κακό; Μήπως συνέβαινε κάτι άλλο;
Και τότε έγινε το εντελώς απρόσμενο. Γονάτισε μπροστά μου και, με φόβο και δάκρυα στα μάτια, με ρώτησε γιατί ήθελα να του κάνω κακό.
Έμεινα αποσβολωμένος. Δεν μπορούσα να καταλάβω τι συνέβαινε. Ο άνθρωπος που εγώ πίστευα πως ήθελε το κακό μου βρισκόταν τώρα γονατιστός μπροστά μου και με παρακαλούσε να μην του κάνω εγώ κακό.
—Κύπριε, μου είπε με τρεμάμενη φωνή, είμαι Ιρλανδός. Έχουμε τον ίδιο πόνο. Κι εμείς παλεύουμε για τη λευτεριά μας από τους Βρετανούς. Γιατί φτάσαμε ως εδώ; Γιατί να είμαστε εχθροί αντί να μας ενώνει η αγάπη και η αλληλεγγύη για τον ίδιο σκοπό; Γιατί να έχουμε μίσος ανάμεσά μας;
Εκείνη τη στιγμή άρχισα να καταλαβαίνω. Εγώ τον θεωρούσα Βρετανό, ενώ εκείνος ήταν Ιρλανδός. Όμως, το πιο συγκλονιστικό ήταν αυτό που μου αποκάλυψε στη συνέχεια. Ο Πόμαν, που παρίστανε τον φίλο του, τον είχε κάνει να πιστέψει ότι εγώ ήθελα να του κάνω κακό επειδή θεωρούσα πως εκείνος έκανε κακό στην πατρίδα μου. Του είχε καλλιεργήσει την πεποίθηση ότι κινδύνευε από μένα. Και τώρα, απελπισμένος, είχε έρθει στην καμπίνα μου να αναζητήσει το γιατί.
Τότε κατάλαβα ακριβώς τι άνθρωπος ήταν ο Πόμαν. Ένας αργόσχολος άνθρωπος, που, εκ του ασφαλούς, του άρεσε να ανακατεύεται στις ζωές των άλλων, να στήνει ίντριγκες και να δημιουργεί αντιπαραθέσεις ανάμεσά τους, απλώς για να διασκεδάζει την ανία του. Έβρισκε ευχαρίστηση στο να σπέρνει υποψίες, να καλλιεργεί φόβους και να στρέφει τον έναν εναντίον του άλλου, παρακολουθώντας από απόσταση τις καταστάσεις που ο ίδιος δημιουργούσε, νιώθοντας ‘ισως με αυτό τον τρόπο μια αρρωστημένη αγαλλίαση. Για εκείνον ίσως ήταν ένα παιχνίδι, ένας τρόπος να σκοτώνει την ώρα του. Για τους άλλους, όμως, που βρίσκονταν μέσα σε αυτή την αρρωστημένη δίνη, τα πράγματα ήταν τραγικά.
Δεν είχε δημιουργήσει απλώς μια παρεξήγηση ανάμεσά μας. Είχε στήσει μια καλομελετημένη παγίδα. Και το χειρότερο ήταν πως εμφανιζόταν ως φίλος.
Είχε καταφέρει να μας κάνει να πιστέψουμε πως ο ένας ήθελε το κακό του άλλου, ενώ ο ίδιος παρακολουθούσε από απόσταση, σαν απλός θεατής το αποτέλεσμα της πλεκτάνης του. Συνειδητοποιώντας το ποταπό παιχνίδι του, ένιωσα έναν απέραντο θυμό εναντίον του. Ταυτόχρονα, όμως, ένιωσα μεγάλη ανακούφιση και χαρά, γιατί επιτέλους όλα είχαν ξεκαθαρίσει και είχαν μπει στη θέση τους.
Προσκάλεσα τον Μαρκόνη να καθίσει. Αρχίσαμε να κουβεντιάζουμε και να δίνουμε ο ένας στον άλλον εξηγήσεις. Σιγά σιγά, ο φόβος και η καχυποψία έδωσαν τη θέση τους στην ανακούφιση. Καταλάβαμε πως δεν ήμασταν εχθροί. Απλώς είχαμε πιστέψει πως ήμασταν, πέφτοντας και οι δύο θύματα μιας ύπουλης μηχανορραφίας. Μιας μηχανορραφίας, όμως, με πολύ μεγαλύτερες προεκτάσεις απ' όσες μπορούσαμε αρχικά να φανταστούμε. Και αυτό μας θύμωσε ακόμη περισσότερο. Αποφασίσαμε, λοιπόν, να του ανταποδώσουμε όσα μας είχε κάνει. Χωρίς βιασύνη, με μέτρο και με τον τρόπο που του άξιζε. Οφθαλμόν αντί οφθαλμού, πόσο μάλλον τώρα που ήμασταν δύο κι εκείνος ένας. Θα τον αφήναμε πρώτα να βράζει στο ζουμί του. Να αναρωτιέται τι γνωρίζαμε και τι σκοπεύαμε να κάνουμε. Να ζήσει κι εκείνος την αγωνία και τον φόβο που είχε καταφέρει να σπείρει στις καρδιές μας.
Και, την κατάλληλη στιγμή, θα τον πληρώναμε με το ίδιο νόμισμα.

ΤΟ ΚΟΝΒΟΪ ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΥ

Το ημερολόγιο της γέφυρας έγραφε χειμώνας του 1975, αλλά εκεί, στην άκρη της Μεσογείου, ο χρόνος είχε τη δική του, πνιγηρή μυρωδιά. Αφήσαμε πίσω μας τα φώτα της Αλεξάνδρειας πατημένοι από σαβούρα για να έχουμε την ανάλογη βύθιση, ώστε να μην πλέει το πλοίο σαν καρυδότσουφλο, ούτε να μποτσάρει από τα ρεύματα στα πέλαγη, αλλά και ούτε να κοπανάει από τυχόν αέρηδες στις όχθες του καναλιού της διώρυγας του Σουέζ που θα διασχίζαμε για να βγούμε στη θάλασσα της Ερυθράς.
Τα σαρανταπεντάρια πλοία σαν το Southern Union ήταν ιδανικά για τον πλουν της διώρυγας. Με τη σαβούρα να κρατάει το πλοίο ζυγισμένο και το βύθισμα στα εφτά μέτρα περίπου, είχαμε τη σιγουριά για μια καλή διέλευση.
Τα μεγαθήρια τάνκερ της μόδας εκείνης της εποχής, που σωρηδόν κατασκευάζονταν στην Ιαπωνία, η διώρυγα δεν τα χωρούσε και αναγκαστικά έκαναν τον γύρο της Αφρικής.
Στο Port Said, η αναμονή για το κονβόι δεν είχε τη συνηθισμένη βαρεμάρα της ράδας. Η ατμόσφαιρα ήταν ηλεκτρισμένη, γεμάτη από την ένταση ενός μετώπου που μόλις είχε σωπάσει μετά από οκτώ χρόνια απόλυτης νεκράνεκρασης. Η ράδα είχε μετατραπεί σε ένα απέραντο πεδίο πυκνού πλήθους πλοίων, μαζεμένα από κάθε γωνιά του κόσμου, έτοιμα να σχηματίσουν ένα ατέλειωτο καραβάνι, που καρτερούσε βουβά το σινιάλο για να ξεκινήσει την αργή του πορεία μέσα στην άμμο. Αυτή η συγκέντρωση ήταν μια άσκηση ακριβείας: τα πλοία έπρεπε να ταξινομηθούν με βάση την ταχύτητά τους, το βύθισμα και την επικινδυνότητα του φορτίου τους. Κανείς δεν μπορούσε να ξεκόψει. Ήμασταν όλοι δεμένοι σε μια αόρατη αλυσίδα.
Όταν έπεφτε το σκοτάδι, τα φώτα των αγκυροβολημένων βαποριών σχημάτιζαν μια λαμπερή, σιωπηλή πολιτεία πάνω στο νερό. Όλοι ξέραμε πως με το πρώτο φως της ημέρας θα έπρεπε να είμαστε έτοιμοι. Το κονβόι έμοιαζε πια με μια τεράστια, σιδερένια παρέλαση, με αθλητές στην αφετηρία πριν από την εκκίνηση. Οι μηχανές σιγομουγκρίζαν έτοιμες, οι άγκυρες ξεκολλούσαν από τον βούρκο και τα πληρώματα κοιτούσαν με ανυπομονησία προς το άνοιγμα του καναλιού. Ήταν η επίσημη έναρξη για ένα ταξίδι σε έναν υγρό τάφο, που ο Ανουάρ Σαντάτ είχε αποφασίσει να αναστήσει ξανά με το ζόρι εκείνο τον καιρό.
Όταν ήρθε η σειρά μας, μια μικρή πιλοτίνα έσκισε το νερό και μας πλησίασε. Ήταν ο Αιγύπτιος πιλότος που ερχόταν να μας πλοηγήσει. Η φιγούρα του στιβαρή, μαυριδερή και ηλιοκαμένη, κουβαλούσε τη σιγουριά ανθρώπου που ήξερε τα αβαθή και τα δύσκολα του καναλιού σαν την παλάμη του. Μόλις πάτησε το πόδι του στη γέφυρα, μια βαριά, γνώριμη μυρωδιά από τον ανατολίτικο καπνό του πλημμύρισε τον χώρο, σπάζοντας την αλμύρα της θάλασσας. Ο καπετάνιος, ακολουθώντας την παλιά ναυτική ιεροτελεστία της διώρυγας, τον υποδέχτηκε με τα τυπικά δώρα: μερικές κούτες αμερικάνικα τσιγάρα Marlboro και ζεστό, δυνατό καφέ. Ήταν το απαραίτητο φίλεμα, το δικό μας αντίδωρο ως πράξη ευγένειας, όπως όριζαν οι άγραφοι ναυτικοί νόμοι.
Με τον πιλότο να δίνει πλέον τις πρώτες εντολές, αφήσαμε στα δεξιά μας το εμβληματικό κτίριο της Διοίκησης στο Πορτ Σαΐντ. Ήταν το παλιό, αποικιακό παλάτι που είχε ορθωθεί εκεί από τα εγκαίνια της διώρυγας το 1869 για να στεγάσει τα γραφεία της γαλλικής εταιρείας, το κτίριο-σύμβολο που κάποτε όριζε τις τύχες του παγκόσμιου εμπορίου. Οι περίφημοι, καταπράσινοι θόλοι του καθρεφτίζονταν στα νερά, σημαδεμένοι όμως από τους πρόσφατους βομβαρδισμούς, με τους σοβάδες να έχουν υποχωρήσει και τους τοίχους να χάσκουν πληγωμένοι. Ήταν μια συγκλονιστική ομορφιά, γεμάτη ιστορία, πληγωμένη αλλά περήφανη.
Καθώς γλιστρούσαμε slow ahead μέσα στο κανάλι κατηφορίζοντας προς τα πετρέλαια του Περσικού Κόλπου, η έρημος μας κύκλωσε σαν κίτρινο σεντόνι. Από τη μια μεριά απλωνόταν η Αίγυπτος κι από την άλλη η απέραντη, απόκοσμη σιωπή της ερήμου του Σινά, όπου το λιοπύρι έκανε τον ορίζοντα να τρέμει, σβήνοντας τις φιγούρες των Βεδουίνων που μας κοίταζαν από μακριά πάνω στις καμήλες τους.
Το πλήρωμα είχε μαζευτεί στην κουβέρτα, με τα τσιγάρα αναμμένα και τα βλέμματα καρφωμένα στην ανατολική όχθη, εκεί όπου τα σημάδια του πολέμου ήταν ακόμα νωπά: ξεκοιλιασμένα τανκς μισοθαμμένα στην άμμο και σκόρπια στρατιωτικά φυλάκια, σιωπηλοί μάρτυρες μιας αιματερής σύγκρουσης που η σκόνη δεν μπορούσε να σβήσει. Ο Αιγύπτιος πλοηγός στη γέφυρα κάπνιζε νευρικά, δίνοντας κοφτές εντολές και θυμίζοντάς μας με κάθε χειρονομία πως κάτω από την καρίνα μας, στα αβαθή που είχαν χρόνια να καθαριστούν, μπορούσε ακόμα να κρύβεται μια ξεχασμένη νάρκη. Η στεριά ήταν τόσο κοντά μας, που η σκόνη της ερήμου τρύπωνε μέχρι το μηχανοστάσιο.
Η όλη διέλευση με την dead-slow ταχύτητα κράτησε πάνω από δώδεκα θαυμαστές ώρες. Εγώ στάθηκα απίστευτα τυχερός: για όλες αυτές τις ώρες δεν είχε κληρώσει βάρδια για μένα στη μηχανή. Έτσι, είχα όλο τον χρόνο δικό μου για να ρουφήξω κάθε εικόνα. Στηριγμένος στην κουπαστή, άφηνα το βλέμμα μου να χάνεται σε αυτό το μαγεμένο, ξερό αλλά παραδόξως ζωντανό σκηνικό, όπου κάθε στροφή του καναλιού ξεδίπλωνε μπροστά στα μάτια μου μια νέα, απίστευτη εικόνα.
Πιο κάτω, η Λίμνη Τιμσάχ άπλωνε τα νερά της σαν τεράστιο καθρέφτη, αντανακλώντας το σκληρό, λαμπερό φως του ήλιου. Στις όχθες της, η Ισμαηλία στέκοταν βουβή. Μια πόλη-φάντασμα, ολοκληρωτικά ακατοίκητη από τον πόλεμο, που όμως ήταν μαγευτική. Έστεκε εκεί σαν αποικιακό κόσμημα με γαλλική φινέτσα, ολάνθιστη και ολοπράσινη, καθώς οι βαθιές ρίζες των δέντρων της τρέφονταν κρυφά από το γλυκό νερό του Νείλου, που έφτανε ως εκεί από ένα τεχνητό κανάλι στην έρημο. Ήταν μια ζωντανή παραίσθηση: οι άνθρωποι είχαν χαθεί, αλλά η φύση, ποτισμένη από τις φλέβες του ποταμού, αρνιόταν να πεθάνει, ανθίζοντας πεισματικά για το τίποτα, μέσα στην απόλυτη εγκατάλειψη. Το να βλέπεις τέτοια ομορφιά έρημη σου προκαλούσε έναν βαθύ, μελαγχολικό θαυμασμό.
Το πιο αλλόκοτο, όμως, μας περίμενε στη Μεγάλη Πικρή Λίμνη. Εκεί, μέσα στην καταχνιά της αλμύρας και της άμμου, αντικρίσαμε τα κουφάρια του «Κίτρινου Στόλου». Εκεί η ιστορία είχε παγώσει. Δεκατέσσερα εμπορικά πλοία, σαν φαντάσματα παρατημένα από τη μέρα που ξέσπασε ο πόλεμος το '67, στέκονταν ακίνητα στο γαλήνιο νερό και σάπιζαν για οκτώ χρόνια στο ίδιο σημείο, βαμμένα στο χρώμα της ώχρας από τις αμμοθύελλες. Περάσαμε δίπλα τους σαν ζωντανοί ανάμεσα σε νεκρούς. Ήταν μια εικόνα πρωτόγνωρη, ένα σουρεαλιστικό σκηνικό όπου ο χρόνος έμοιαζε να έχει χάσει την εξουσία του, κι εγώ ένιωθα ένα δέος να με κυριεύει, σαν να είχα δραπετεύσει από την πραγματικότητα.
Καθώς φτάσαμε στο τέλος αυτού του υδάτινου δρόμου, η στενή λωρίδα του καναλιού άγραψε ξαφνικά το τέλος της. Άρχισε να ανοίγει. Η στιγμή που ενωθήκαμε ξανά με την ανοιχτή θάλασσα έξω από το Σουέζ ήταν συγκλονιστική. Το νερό απλώθηκε διάπλατα μπροστά μας, παίρνοντας τη μορφή ενός απέραντου δέλτα, όπου η ερημική στεριά υποχωρούσε για να δώσει τη θέση της στο ελεύθερο πέλαγος. Ένιωσα το πλοίο να ανασαίνει, αφήνοντας πίσω του τα φαντάσματα και τη σιωπή της διώρυγας, για να χαθεί ξανά στην απεραντοσύνη του ανοιχτού ορίζοντα.

Η ΝΥΧΤΑ ΤΗΣ BOURBON STREET
Το ταξίδι από τον Περσικό Κόλπο ήταν μακρύ και οι βάρδιες ατέλειωτες. Ωστόσο, στα καρέ και στα στενά του βαποριού είχαμε ήδη αρχίσει να καταστρώνουμε τα σχέδιά μας για τη στιγμή που θα πιάναμε λιμάνι. Προορισμός μας ήταν η Νέα Ορλεάνη, μια πόλη-θρύλος για κάθε ναυτικό. Είχα την τύχη να την επισκεφτώ αρκετές φορές στα χρόνια της ναυτοσύνης μου, από το 1973 έως το 1978.
Εκείνη την εποχή, ο ελληνισμός έσφυζε στο μεγάλο λιμάνι του αμερικανικού Νότου. Υπήρχαν παντού δικά μας μαγαζιά, μέχρι και μπουζουκτσίδικο διέθετε η πόλη, από τα καλύτερα σε ολόκληρη την Αμερική. Κρατιόταν ζωντανό χάρη στους ντόπιους Έλληνες μετανάστες, αλλά και στα εκατοντάδες ελληνικά πληρώματα που ξεμπάρκαραν εκεί, διψασμένα για λίγη πατρίδα.
Για να φτάσουμε, όμως, στον προορισμό μας, έπρεπε πρώτα να αναμετρηθούμε με τον Μισισιπή. Πλεύσαμε στον μεγαλύτερο ποταμό της Βόρειας Αμερικής, το παλιό, μυθικό σύνορο της Άγριας Δύσης, που διασχίζει την ήπειρο για περισσότερα από έξι χιλιάδες χιλιόμετρα, πριν χυθεί στον Κόλπο του Μεξικού. Τον αποκαλούν «Μεγάλο Ποτάμι» και είναι μια ζωντανή, αδάμαστη δύναμη. Οι άνθρωποι έχτιζαν αναχώματα και φράγματα για να τον τιθασεύσουν, εκείνος όμως δεν έπαυε να ξεχειλίζει, πλημμυρίζοντας τις πεδιάδες και θυμίζοντάς τους πως η φύση δεν μπαίνει εύκολα σε καλούπια.
Για αμέτρητα μίλια, μέχρι τις εκβολές του, μας συνόδευε ένας απέραντος, άγριος υδροβιότοπος. Αιωνόβια δέντρα που έσταζαν υγρασία, πολύχρωμα πουλιά, κάστορες και βάλτοι πνιγμένοι στην καταχνιά, όπου παραμόνευαν αλιγάτορες και κάθε λογής ερπετά. Ένα τοπίο που έμοιαζε να έχει ξεπηδήσει από άλλη εποχή.
Όταν επιτέλους δέσαμε, η Νέα Ορλεάνη μάς υποδέχτηκε με το ήπιο, γλυκό της κλίμα, το απέραντο πράσινο και μια γοητεία που σε κέρδιζε από την πρώτη στιγμή. Είναι από εκείνες τις πόλεις που τις αγαπάς με την πρώτη ματιά και σε κάνουν να θέλεις να ρίξεις άγκυρα και να ζήσεις εκεί για πάντα. Ιδρυμένη από Γάλλους αποίκους, κουβαλούσε στην ατμόσφαιρά της μια βαριά ιστορική κληρονομιά, σημαδεμένη από το δουλεμπόριο, τα παλιά ποταμόπλοια και, φυσικά, τη γέννηση της τζαζ.
Τις ημέρες χανόμασταν στη φασαρία της Γαλλικής Αγοράς, χαζεύαμε τα κέρινα ομοιώματα σπουδαίων προσωπικοτήτων της Ιστορίας στο μουσείο και περπατούσαμε στη συνοικία Τρεμέ, εκεί όπου οι μαύροι κάτοικοι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη γέννηση της τζαζ. Όταν, όμως, το λιοπύρι της ημέρας έδινε τη θέση του στις ζεστές, βροχερές νύχτες του Νότου, το ενδιαφέρον μας στρεφόταν στους δύο ξακουστούς δρόμους της Γαλλικής Συνοικίας. Ο ένας μάς κέρδιζε με τη μουσική του, ενώ ο άλλος, η περίφημη Bourbon Street, τραβούσε σαν μαγνήτης τους ναυτικούς».
Η Bourbon Street ήταν ένα όνομα που στον ναυτικό χάρτη σήμαινε αμαρτία, πορνεία και ναρκωτικά. Ένας πολύβουος δρόμος, όπου πίσω από τα δυνατά φώτα, κίτρινα, πράσινα και μωβ, συνυπήρχαν οι σαρκικές ηδονές και η ύποπτη νυχτερινή δράση. Εκεί, πίσω από τις κλειστές πόρτες, συγκατοικούσαν η κόλαση και ο παράδεισος, η προστυχιά και τα μεγάλα κοντραμπάντα των παρανόμων.
Οι περαστικοί, οι περισσότεροι μιγάδες, περπατούσαν λες και χόρευαν στον ρυθμό της μουσικής που ξεχυνόταν από τα νυχτερινά κέντρα. Και οι γυναίκες... μεγαλόσωμες, πληθωρικές και καμαρωτές, μαύρες, μιγάδες και κρεολές, όλες τους κούκλες, επιδείκνυαν τα θέλγητρά τους με ένα έντονο, λικνιστικό περπάτημα. Τα βλέμματα των αντρών τις ακολουθούσαν σε κάθε τους βήμα. Κοιτούσα εκείνο το παραζαλισμένο πλήθος και σκεφτόμουν πως ο Παράδεισος, ή ίσως η πιο γλυκιά Κόλαση, βρισκόταν ακριβώς εδώ, πάνω στο πλακόστρωτο της Bourbon Street.
Εκεί βρίσκονταν συγκεντρωμένα τα περίφημα clubs με τις «Κόνγκο Γκερλς». Νεαρά, πανέμορφα κορίτσια που χόρευαν γυμνά, λικνίζοντας τα κορμιά τους πάνω σε μπάρες και πίστες, λίγο ψηλότερα από τα κεφάλια των πελατών και ανεβάζοντας τη λίμπιντο στα ύψη. Ο άγραφος νόμος του δρόμου ήταν αυστηρός: μπορούσες μόνο να κοιτάζεις, απαγορευόταν να αγγίξεις. Η μοναδική επαφή που επιτρεπόταν ήταν να πλησιάσεις και να στερεώσεις κάποια δολάρια ως μπουρμπουάρ πάνω στο μοναδικό κορδόνι υφάσματος που φορούσαν για ρούχο. Πουθενά αλλού. Όποιος τολμούσε να παραβιάσει αυτόν τον κανόνα, είχε να κάνει με τους μπράβους και έπρεπε να είναι έτοιμος για επικίνδυνα ξεμπερδέματα.
Στις εξόδους αυτές, αλλά και στις ατέλειωτες ώρες του μηχανοστασίου, η συντροφιά μου ήταν δύο ιδιόμορφοι τύποι. Καθώς ήμουν κι εγώ νησιώτης, «δέσανε τα σκουφιά μας» από την πρώτη στιγμή. Ήταν δύο Χιώτες που, πιστοί στην παλιά ναυτική ρήση πως «οι Χιώτες πάνε δυο-δυο», ήταν αχώριστοι. Μαζί στην ίδια καμπίνα, μαζί στην τραπεζαρία, μαζί στη βάρδια, μαζί και στις ώρες της σχόλης. Στη Χίο η ναυτοσύνη ήταν πατροπαράδοτη και τιμητική. Γι' αυτό και σε κάθε βαπόρι συναντούσες συχνά τέτοιες δυάδες, όπου ο ένας πρόσεχε και κάλυπτε τον άλλον.
Λέγεται πως αυτή η συνήθεια είχε τις ρίζες της στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, τότε που οι Τούρκοι είχαν το δικαίωμα να αναγκάζουν όποιον Χιώτη συναντούσαν στον δρόμο να τους κουβαλήσει στην πλάτη. Οι νησιώτες, μην μπορώντας ούτε να ανεχτούν την ταπείνωση ούτε να αρνηθούν, βρήκαν ένα τέχνασμα: περπατούσαν πάντα ανά δύο και, μόλις έβλεπαν Τούρκο από μακριά, ο ένας ανέβαινε στην πλάτη του άλλου, παριστάνοντας τον ανήμπορο. Έτσι γλίτωναν από την ταπεινωτική αγγαρεία.
Η δική μου δυάδα ήταν ο Μικές και ο Σταμάτης. Βγάζαμε βάρδια τις ίδιες ώρες και προσέχαμε το μηχανοστάσιο σαν τα μάτια μας, κυρίως για χάρη του Μικέ. Ο Μικές είχε ναυτολογηθεί ως τρίτος μηχανικός, αλλά από μηχανική δεν σκαμπάζε τίποτα. Δεν είχε ούτε δίπλωμα ούτε τις απαραίτητες γνώσεις. Είχε μπει στο βαπόρι επειδή ήταν συγγενής του αρχιμηχανικού του στόλου της εταιρείας του Νιάρχου. Έτσι, ο πρώτος μηχανικός, θεωρώντας με έμπειρο, μας έβαλε μαζί, για να τον προσέχω και να μη γίνει κανένα μοιραίο λάθος στη βάρδια του.
Ήταν ένας καλοκάγαθος γίγαντας, χοντροκομμένος σαν κορμός βελανιδιάς, με μπράτσα τόσο δυνατά που θα μπορούσαν να λυγίσουν σίδερα.
Δίπλα του ο ξάδερφός του, ο Σταμάτης, που είχε μπαρκάρει ως θερμαστής. Ο Σταμάτης είχε χρόνια στο κουρμπάσι της θάλασσας και είχε αναλάβει τον ρόλο του προστάτη του Μικέ. Ήταν κοντός, αδύνατος, σχεδόν καχεκτικός, ένας άνθρωπος του χωριού, χωρίς μόρφωση, που όμως παρίστανε τον βαρύ, τον σκληρό και τον πονηρό ναυτικό. Δεν το έκανε από κακία, αλλά από άμυνα, για να μη δώσει στους άλλους το δικαίωμα να τον κοροϊδέψουν. Και, φυσικά, μπορούσε να κάνει ανενόχλητος το κομμάτι του, αφού ήξερε πως δίπλα του πάντα το θηρίο, ο ξάδερφός του.
Ήμασταν μια παράξενη, αλλά δεμένη τριάδα. Μαζί στα σπλάχνα του βαποριού να ρυθμίζουμε βαλβίδες και φλάντζες του ατμού μέσα στη βοή των τουρμπινών, και μαζί στις εξόδους στα λιμάνια, όπως και τούτη τη φορά: στα φωτισμένα με μωβ και πράσινα νέον στενά της Bourbon Street, αναζητώντας τη δική μας στιγμή παραδείσου μέσα στη νυχτερινή βοή της Νέας Ορλεάνης.
Περπατούσαμε στην Bourbon Street χωρίς να έχουμε αποφασίσει πού θα καταλήξουμε. Όλα γύρω μας ήταν υπέροχα και πρωτόγνωρα, κι εμείς δυσκολευόμασταν να διαλέξουμε. Όμως, κάποια στιγμή έπρεπε να πάρουμε μια απόφαση. Έτσι, όταν ένα από τα καλέσματα ενός κράχτη μάς έπεισε, μπήκαμε στο μικρό μπαρ που βρισκόταν μπροστά μας. Ήταν άδειο από πελάτες. Όμως, σε τέτοια μαγαζιά δεν είχε σημασία πόσοι πελάτες βρίσκονταν μέσα, αλλά ποιοι είχαν την όρεξη να βάλουν βαθιά το χέρι στην τσέπη.
Μια πανέμορφη κούκλα, με καμπύλες που θα ανάσταιναν και νεκρό, λικνιζόταν πάνω στο σανίδι και μας έκανε νόημα να καθίσουμε και να την απολαύσουμε. Μόλις όμως το μάτι της έπεσε στον θερμαστή, η προσοχή της στράφηκε αποκλειστικά σ' εκείνον. Ο Σταμάτης φορούσε ένα ολοκαίνουργιο κοστούμι, που ταίριαζε απόλυτα με τη γραβάτα του. Ένα χρυσό ρολόι στόλιζε τον καρπό του. Ήταν καλοξυρισμένος, φρεσκοπλυμένος και φορτωμένος με μυρωδάτες κολόνιες. Έμοιαζε με καλοπληρωμένο ναυτικό αξιωματικό, ενώ εμείς, με τα απλά μας ρούχα, μοιάζαμε περισσότερο με υφισταμένους του.
Αυτόν, λοιπόν, τον καλοπληρωμένο αξιωματούχο φαίνεται πως ξεχώρισε η κοπέλα για καλό πελάτη. Από εκείνον υπολόγιζε, μάλλον, πως θα έπαιρνε μπόλικο πουρμπουάρ.
Καθίσαμε κοντά στην πίστα και απολαμβάναμε το θέαμα που μας πρόσφερε με τον χορό της. Εκείνη, όμως, είχε αφοσιωθεί αποκλειστικά στον θερμαστή. Λικνιζόταν μπροστά του, σαν να μην υπήρχαμε οι υπόλοιποι, και δεν ξεκολλούσε από πάνω του.
Η όμορφη κοπέλα χόρευε πλέον μόνο για εκείνον. Τον κοιτούσε με νόημα, λίκνιζε τους γοφούς της και ο καημένος ο Σταμάτης, σαν αποχαυνωμένος, την κοιτούσε μαγεμένος. Μόνο που το χέρι του δεν έλεγε να μπει στην τσέπη.
Η κοπέλα, όμως, δεν το έβαζε κάτω. Τον πλησίαζε όλο και περισσότερο, του χάιδευε το πρόσωπο και ο Σταμάτης κόντευε να λιώσει από τη λαχτάρα. Υπήρχε, όμως, ένας απαράβατος όρος: δεν μπορούσε να την αγγίξει. Το μόνο που του επιτρεπόταν ήταν να την απολαμβάνει με τα μάτια και να της κρεμάει δολάρια στο λιγοστό ύφασμα που φορούσε.
Αλλά και πάλι, το χέρι του δεν πήγαινε στην τσέπη.
Τα λεπτά περνούσαν και η κοπέλα άρχισε να δυσανασχετεί. Τον πλησίασε ακόμη περισσότερο, φέρνοντας τους γοφούς της σχεδόν μπροστά στο πρόσωπό του, σαν να του έλεγε με τον τρόπο της: «Άντε, κρέμασε κι εσύ κανένα δολάριο!».
Ο Σταμάτης, όμως, τίποτα. Εγώ έσκυψα στο αυτί του και του ψιθύρισα να της κρεμάσει κανένα πεντοδόλαρο. Εκείνος, όμως, με κοίταξε με τέτοια δυσαρέσκεια, λες και του ζητούσα να της χαρίσει ολόκληρη την περιουσία του.
Κατάλαβα πως ο Σταμάτης δεν επρόκειτο να της δώσει ούτε δολάριο. Βλέποντας, μάλιστα, τον εκνευρισμό της κοπέλας, σκέφτηκα πως, καθώς βρισκόμασταν σε ξένα μέρη, το πιο συνετό ήταν να φύγουμε, προτού μπλέξουμε σε κανέναν μπελά. Τους εξήγησα τις ανησυχίες μου και τους πρότεινα να σηκωθούμε να φύγουμε. Ο Σταμάτης, όμως, ένιωθε ατρόμητος, έχοντας δίπλα του το θηρίο, τον ξάδερφό του. Δεν είχε καμιά διάθεση να κάνει πίσω και ήθελε να συνεχίσει το δικό του.
Είχε απλώσει τα πόδια του πάνω στο υπερυψωμένο ξύλινο βάθρο όπου χόρευε η κοπέλα και απολάμβανε με ευχαρίστηση το θέαμα. Δίπλα στα πόδια του είχε ακουμπήσει το πακέτο με τα τσιγάρα Dunhill και πάνω του τον χρυσό αναπτήρα του.
Η κοπέλα, χορεύοντας πλέον νευρικά, του έγνεφε επίμονα πως έπρεπε να της κρεμάσει χρήματα στη λεπτή κλωστή που συγκρατούσε το μικροσκοπικό εσώρουχό της.
Στο τέλος, θυμωμένη, σταμάτησε τον χορό και του ζήτησε να την πληρώσει. Ο Σταμάτης, όμως, αρνήθηκε. Κι εγώ, πριν προλάβω να προθυμοποιηθώ να πληρώσω εγώ, για να γλιτώσουμε τις φασαρίες, εκείνη έσκυψε, πήρε τον χρυσό αναπτήρα και στάθηκε εκεί περιμένοντας την αμοιβή της.
Ο Σταμάτης έκανε μια κίνηση να σηκωθεί, αλλά εγώ τον συγκράτησα. Ήξερα τι θα ακολουθούσε. Τον άρπαξα σφιχτά από το μπράτσο και του είπα να περιμένει, γιατί ήθελα να του πω κάτι. Εκείνος υπάκουσε και του εξήγησα πως, αν άγγιζε την κοπέλα, θα ορμούσαν από μέσα οι μπράβοι και τότε αλίμονό μας. Του είπα πως θα παίρναμε πίσω τον πανάκριβο αναπτήρα, αλλά με σχέδιο.
Ήταν μια δύσκολη στιγμή, μια μεγάλη απόφαση αυτό που θα κάναμε. Όμως έπρεπε να το κάνουμε. Ο αναπτήρας ήταν πανάκριβος. Ο Σταμάτης έκανε πως θα πλήρωνε και σηκώθηκε από την καρέκλα. Το ίδιο κάναμε κι εμείς. Με μια απότομη κίνηση, άρπαξε τον αναπτήρα και όλοι μαζί, σαν συνεννοημένοι, το βάλαμε στα πόδια. Την ίδια στιγμή, από το βάθος του μαγαζιού, είδαμε τις κουρτίνες να τραβιούνται και πίσω τους να ξεπροβάλλουν οι μπράβοι του μαγαζιού.
Εμείς, όμως, βρισκόμασταν ήδη στον δρόμο. Ακόμη θυμάμαι τις κραυγές τους πίσω μας, καθώς μας κυνηγούσαν. Δεν ξέρω πόσο τρέξαμε, αλλά δεν σταματούσαμε. Θέλαμε να βεβαιωθούμε πως κάποια στιγμή θα βαριούνταν και θα μας παρατούσαν. 

ΝΕΟ ΠΛΟΙΟ, ΝΕΑ ΠΟΡΕΙΑ
Η απόφαση είχε παρθεί μέσα στα σωθικά του Southern Union. Δεν άντεχα άλλο. Η ζέστη στο παλιό εκείνο σκαρί ήταν αβάσταχτη, ένα πνιγηρό καζάνι που σου έκοβε την ανάσα μέσα στη μηχανή. Ζήτησα να ξεμπαρκάρω. Ήθελα να σκαντζάρω βαπόρι, να βρω ένα σύγχρονο πλοίο, με κλιματισμό. Το είχα ανάγκη. Τουλάχιστον, μετά τις εξαντλητικές ώρες της βάρδιας, να μπορώ να αποσύρομαι σε μια δροσερή καμπίνα, να ησυχάζω και να κοιμάμαι σαν άνθρωπος.
Η εταιρεία δεν άργησε να μου στείλει το νέο διοριστήριο: Eugenie. Ένα θηρίο, ένα ατμοκίνητο πλοίο με τουρμπίνα, εβδομήντα πέντε χιλιάδων τόνων, που είχε πάρει το όνομά του από την Ευγενία, τη σύζυγο του Σταύρου Νιάρχου. Βρισκόταν δεμένο στον Σκαραμαγκά, έτοιμο για αναχώρηση. Αποχαιρέτησα βιαστικά τον φίλο μου τον Αντωνέσκο στον Πειραιά και ξεκίνησα για το νέο μου ταξίδι.
Όταν κατέβηκα από το λεωφορείο και πήρα τον δρόμο προς τα ναυπηγεία, η καρδιά μου σκίρτησε. Δεμένο στον ντόκο, φρεσκομπογιατισμένο και στιλπνό, το Eugenie έμοιαζε σαν να είχε μόλις βγει από το ναυπηγείο. Ανέβηκα τις ψηλές μεταλλικές σκάλες, παρουσιάστηκα στον καπετάνιο και ύστερα στον πρώτο μηχανικό. Μόλις τελείωσαν οι τυπικές διατυπώσεις, Άφησα τις αποσκευές μου στην καμπίνα, που ήταν μια πραγματική όαση δροσιάς, με κλιματισμό και εξαερισμό, αλλά και αρκετά ευρύχωρη, και ανέβηκα στην κουβέρτα για να γνωρίσω το πλήρωμα.
Το βαπόρι ήταν πανέτοιμο για σαλπάρισμα. Το μόνο που εκκρεμούσε ήταν μερικά στόρια, τα οποία θα φορτώναμε καθ' οδόν, κάνοντας μια σύντομη στάση στη ράδα του Αγίου Νικολάου στην Κρήτη.
Πριν προλάβουμε να πάρουμε ανάσα, κατεβήκαμε στη μηχανή. Κάτω από τις κοφτές διαταγές του πρώτου μηχανικού, αρχίσαμε τις προετοιμασίες για να ζωντανέψουμε το μηχανοστάσιο. Βοηθητικά μηχανήματα, καζάνια, εξατμιστές. Ένα ένα όλα έπαιρναν μπροστά, ώσπου ο βαθύς βρυχηθμός τους γέμισε τον χώρο. Σε λίγες ώρες, το μηχανοστάσιο ήταν σε πλήρη λειτουργία. Το πλοίο αποκτούσε ενέργεια, νερό, ψύξη και κλιματισμό. Όλα ελέγχθηκαν και επανελέγχθηκαν. Δεν έπρεπε να αφήσουμε τίποτε στην τύχη.
Ξημερώματα, με τις μηχανές στο slow, νιώσαμε το πρώτο ελαφρύ λίκνισμα. Μπαίναμε στο πέλαγος.
Όταν φτάσαμε στον Άγιο Νικόλαο, ο καιρός είχε πια χαλάσει. Η μέρα ξημέρωνε βαριά, με συννεφιά και μια σιγανή, επίμονη βροχή που έπλενε την κουβέρτα. Περιμένοντας τη λάντζα, ο πόμαν, ο λοστρόμος και μερικοί ναύτες ετοίμαζαν το παλάγκο στο κατάστρωμα για το φόρτωμα, ανταλλάσσοντας κουβέντες για τον καιρό. Λίγο πιο πέρα, ο γραμματικός τους άκουγε σιωπηλός, με το βλέμμα στραμμένο στη θάλασσα.
Όσοι δεν είχαμε βάρδια μαζευτήκαμε στο σκεπαστό της πρύμης. Από εκεί παρακολουθούσαμε την κίνηση στο λιμάνι και στην πόλη, σαν θεατές σε μια παράσταση που εκτυλισσόταν μπροστά μας. Ο Άγιος Νικόλαος ήταν τότε ένα πανέμορφο, γραφικό ψαροχώρι, ξακουστό για τον μικρό, κλειστό του κόλπο.
— Όμορφο πρωινό, παρά τη βροχή, άκουσα τον γραμματικό να λέει σκεφτικός. Θα πάρουμε τα στόρια και ολόισια για το νησί Καρκάϊλαντ, να φορτώσουμε για Ολλανδία. Αυτές είναι οι διαταγές. Μόλις πήρε τηλεγράφημα ο μαρκόνης.
Η είδηση μας ξάφνιασε ευχάριστα. Συνήθως σαλπάραμε «τυφλά», χωρίς συγκεκριμένο προορισμό, και περιμέναμε τις οδηγίες του γραφείου ενώ βρισκόμασταν ήδη μεσοπέλαγα. Μπορούσαμε να βρεθούμε σε οποιοδήποτε σημείο του κόσμου. Αυτή τη φορά, όμως, ξέραμε από πριν πού πηγαίναμε, πριν καν βγούμε από τον Περσικό Κόλπο.
— Να η λάντζα, έρχεται! φώναξε ο καθαριστής της μηχανής δίπλα μου, δείχνοντας μια μεγάλη βάρκα που έσκιζε τα νερά και κατευθυνόταν προς το πλοίο.
Η λάντζα πλησίασε, ελάττωσε ταχύτητα και κόλλησε απαλά στα πλευρά του βαποριού, αφήνοντας τη μηχανή της να δουλεύει στο ρελαντί. Στην πρύμνη της στεκόταν όρθιος ένας νεαρός, που κοίταζε επίμονα προς το μέρος μας.
Παράξενο. Το στομάχι μου δέθηκε κόμπος. «Αυτός μοιάζει σαν τον Αντωνέσκο», σκέφτηκα, αλλά αμέσως απόδιωξα τη σκέψη. Αδύνατον. Με τον παιδικό μου φίλο είχαμε μεγαλώσει μαζί, είκοσι χρόνια στις ίδιες γειτονιές του χωριού. Την προηγούμενη κιόλας μέρα τον είχα αποχαιρετήσει στον Πειραιά, όπου σπούδαζε σε σχολή μηχανικών αεροπλάνων. Τι δουλειά θα είχε εδώ;
Κι όμως, με κοίταζε κι εκείνος. Όταν ανέβηκε τη σκάλα και στάθηκε δίπλα μου στην κουβέρτα, κάθε αμφιβολία διαλύθηκε. Ήταν ο Αντωνέσκος! Είχε ζητήσει κρυφά δουλειά στην ίδια εταιρεία και είχε καταφέρει να μπαρκάρει στο ίδιο πλοίο, θέλοντας να μου κάνει την απόλυτη έκπληξη. Η χαρά μου ήταν απερίγραπτη. Τον αγκάλιασα, τον βοήθησα με τις βαριές αποσκευές του και τον οδήγησα στο γραφείο του καπετάνιου για τα χαρτιά του.
Στη ξενιτιά, μέσα στην απεραντοσύνη των πελάγων, είχα πλέον κοντά μου τον δικό μου άνθρωπο. Η ζωή στα γκαζάδικα είχε τις δυσκολίες της και η μοναξιά ήταν από τις μεγαλύτερες. Οι ώρες μακριά από την πατρίδα, οι ατελείωτες βάρδιες και η καθημερινή συμβίωση με ανθρώπους που δεν είχες επιλέξει δημιουργούσαν συχνά μια απόσταση ανάμεσα στα μέλη του πληρώματος. Γι' αυτό και η παρουσία ενός αληθινού φίλου είχε ανεκτίμητη αξία. Με τον Αντωνέσκο δεν χρειαζόταν να εξηγούμε πολλά. Είχαμε μεγαλώσει μαζί, γνωρίζαμε ο ένας τον άλλον από παιδιά και, τώρα που βρεθήκαμε μαζί και στη θάλασσα, νιώθαμε πως είχαμε ένα στήριγμα ο ένας στον άλλον. Ανάμεσα σε Έλληνες και ξένους ναυτικούς, που συχνά κρατούσαν τις αποστάσεις τους, εμείς αισθανόμασταν σαν αδέλφια.
Αφήσαμε πίσω μας την Κρήτη και βάλαμε πλώρη για τον μεγάλο μας προορισμό. Διασχίσαμε τη Μεσόγειο, περάσαμε τη Διώρυγα του Σουέζ και κατεβήκαμε στην Ερυθρά Θάλασσα. Ακολουθήσαμε τη μακριά πορεία προς τον Περσικό Κόλπο και τελικά φτάσαμε στην πλωτή πλατφόρμα του νησιού Καρκάϊλαντ, όπου φορτώσαμε το πολύτιμο πετρέλαιό μας.
Το ταξίδι της επιστροφής προς την Ευρώπη προμηνυόταν εξίσου μεγάλο. Αφού γεμίσαμε τις δεξαμενές, πήραμε την αντίστροφη πορεία. Ανεβήκαμε ξανά την Ερυθρά Θάλασσα και πλησιάσαμε τη Διώρυγα του Σουέζ. Όσοι δεν είχαμε βάρδια ανεβήκαμε στην κουβέρτα για να χαζέψουμε το τοπίο. Η τεχνητή αυτή δίοδος, που ενώνει τη Μεσόγειο με την Ερυθρά Θάλασσα, ήταν ένα εντυπωσιακό έργο μηχανικής. Περάσαμε από το Σουέζ, αφήσαμε πίσω μας την Ισμαηλία και συνεχίσαμε προς το Πορτ Σάιντ, απ' όπου βγήκαμε ξανά στη Μεσόγειο.
Από εκεί το βαπόρι έβαλε πλώρη για τη Βόρεια Ευρώπη. Διασχίσαμε τη Μεσόγειο από την ανατολή ώς τη δύση, περάσαμε τα Στενά του Γιβραλτάρ και βγήκαμε στα θυμωμένα κύματα του Ατλαντικού. Ανηφορίσαμε τις ακτές της Πορτογαλίας, διασχίσαμε τον πάντα ανήσυχο Βισκαϊκό κόλπο, αφήσαμε πίσω μας τις γαλλικές ακτές και μπήκαμε στη Μάγχη. Κοντά στο Ντόβερ φουντάραμε ράδα και ξεφορτώσαμε μέρος του πετρελαίου μέσω θαλάσσιου αγωγού. Από τη θάλασσα διακρίνονταν οι αγγλικές ακτές, με τους χαρακτηριστικούς λευκούς βράχους να υψώνονται πάνω από τα νερά της Μάγχης. Ήταν μια εικόνα που ξεχώριζε μέσα στη μακρά διαδρομή μας
Από εκεί, το Ρότερνταμ ήταν πλέον σε απόσταση αναπνοής. Καθώς πλησιάζαμε, άρχισε να ξεπροβάλλει μπροστά μας το απέραντο λιμάνι του. Γερανοί υψώνονταν πάνω από τις προβλήτες, δεξαμενές και μεγάλες αποθήκες απλώνονταν στις ακτές, ενώ πλοία κάθε μεγέθους κινούνταν αδιάκοπα στους θαλάσσιους διαύλους. Σε λίγες ώρες, το Eugenie έδενε κάβους στο τεράστιο, πολύβουο λιμάνι της Ολλανδίας.
Εκείνη την εποχή η Ολλανδία βρισκόταν στο επίκεντρο της παγκόσμιας επικαιρότητας εξαιτίας της ιδιαίτερης πολιτικής που εφάρμοζε απέναντι στα ναρκωτικά. Είχαμε διαβάσει σχετικά κατά τη διάρκεια του ταξιδιού και, για εμάς που είχαμε μεγαλώσει μέσα στα αυστηρά και παραδοσιακά πλαίσια της ελληνικής και κυπριακής κοινωνίας, όλα αυτά φάνταζαν πρωτόγνωρα, σχεδόν εξωπραγματικά.
Το Ρότερνταμ, με το τεράστιο λιμάνι του, ήταν μια πόλη με έντονη νυχτερινή ζωή, αλλά και αρκετές σκοτεινές πλευρές. Η ολλανδική πολιτική για τα λεγόμενα μαλακά ναρκωτικά επέτρεπε, υπό συγκεκριμένους όρους, την πώληση μικρών ποσοτήτων κάνναβης στα περίφημα coffee shops. Η πραγματικότητα, ωστόσο, που συναντούσε κανείς σε ορισμένες συνοικίες της πόλης ήταν πολύ πιο σύνθετη από όσα διαβάζαμε.
Ιδιαίτερα ο δρόμος του Κάτε Ντράκ είχε αποκτήσει τη δική του σκοτεινή φήμη. Ήταν μια κακόφημη περιοχή, γεμάτη ναρκομανείς, ύποπτα μπαρ και καφενεία, όπου συναντούσες κάθε λογής ανθρώπους. Το λαθρεμπόριο και τα διάφορα νταραβέρια αποτελούσαν μέρος της καθημερινότητας. Στις γωνιές σύχναζαν μαστροποί, έμποροι και ύποπτες παρέες, ενώ οι δρόμοι έπαιρναν τη δική τους όψη μόλις έπεφτε το σκοτάδι.
Ήταν πια αργά το απόγευμα όταν έληξε η βάρδια μας στη μηχανή. Πλυθήκαμε βιαστικά, φορέσαμε τα καλά μας και, με τον κουμπάρο μου, τον Αντωνέσκο, κατεβήκαμε τις ψηλές σκάλες του Eugenie. Πήραμε τον δρόμο που οδηγούσε έξω από το λιμάνι, προς την καρδιά του Ρότερνταμ. Η πρώτη μας έγνοια ήταν μία και δεν χρειαζόταν να την κρύψουμε: να βρούμε γυναίκες.
Εκείνη την ώρα η πόλη έμοιαζε παράξενα άδεια. Τα αυτοκίνητα στους δρόμους ήταν λιγοστά, όμως οι επιγραφές των καταστημάτων, πολλές γραμμένες με μεγάλα ελληνικά γράμματα, ξεφύτρωναν η μία μετά την άλλη. Εστιατόρια, μπαρ, ρεμπετάδικα και εμπορικά. Όπως συνέβαινε σχεδόν σε όλα τα μεγάλα λιμάνια του κόσμου, η Ελλάδα ήταν παντού. Οι Έλληνες μετανάστες είχαν στήσει τη δική τους μικρή πατρίδα, με δεκάδες καταστήματα που εξυπηρετούσαν κυρίως τους Έλληνες ναυτικούς. Άλλωστε, ο ελληνικός εμπορικός στόλος εκείνη την εποχή κυριαρχούσε στις θάλασσες του κόσμου.
Βρισκόμασταν στην καρδιά της δεκαετίας του '70. Σε ελάχιστα μέρη του κόσμου μπορούσες τότε να δεις αυτό που συναντούσαμε σε ορισμένους δρόμους της Ευρώπης: γυναίκες να στέκονται πίσω από φωτισμένες βιτρίνες, εκθέτοντας τα κάλλη τους και καλώντας τους περαστικούς να περάσουν στο εσωτερικό για να απολαύσουν τις υπηρεσίες τους. Έξω στα πεζοδρόμια, θορυβώδεις κράχτες σταματούσαν τους διαβάτες και διαφήμιζαν με πονηρό ύφος την πραμάτεια των μαγαζιών τους. Εμείς, όμως, μαθημένοι από προηγούμενα λιμάνια, τους προσπερνούσαμε χαμογελώντας. Δεν ήταν η πρώτη φορά που βλέπαμε τέτοια πράγματα και συνεχίζαμε την περιπλάνησή μας, ψάχνοντας κάτι που θα μας κινούσε περισσότερο την περιέργεια.
Έτσι, τα βήματά μας μάς έφεραν έξω από έναν κινηματογράφο που διαφήμιζε ταινίες πορνό. Περάσαμε το κατώφλι του. Στο εσωτερικό, αντί για τα συνηθισμένα καθίσματα, υπήρχαν ατομικές θέσεις στρωμένες με σκληρό χαλί, όπου οι θεατές μπορούσαν να καθίσουν ή ακόμη και να ξαπλώσουν, παρακολουθώντας τις σκηνές που προβάλλονταν στην οθόνη.
Η εξυπηρέτηση ήταν άριστη. Πανέμορφες κοπέλες περιφέρονταν στον χώρο, φροντίζοντας να μη λείψει τίποτε από τους πελάτες, ενώ σωματώδεις άντρες με σταυρωμένα τα χέρια στέκονταν στις σκοτεινές γωνιές και παρακολουθούσαν διακριτικά τα πάντα. Ήταν οι μπράβοι του μαγαζιού, επιφορτισμένοι να διατηρούν την τάξη και να φροντίζουν ώστε να τηρούνται οι κανόνες.
Μέσα σε εκείνο το υποβλητικό μισοσκόταδο, με τις αισθησιακές σκηνές να τρεμοπαίζουν στην οθόνη, υπήρχε ένας απαράβατος νόμος: οι θεατές δεν επιτρεπόταν να αγγίζουν τις κοπέλες. Μόνο εκείνες είχαν το ελεύθερο να σε αγγίζουν, κρατώντας αποκλειστικά την πρωτοβουλία των κινήσεων. Έτσι λειτουργούσε το σύστημα. Όλα εξαρτώνταν από τα πουρμπουάρ και, φυσικά, από τις αντοχές της τσέπης του καθενός.
Με αυτά και με εκείνα, η ώρα κύλησε γρήγορα και η νύχτα μάς βρήκε να σουλατσάρουμε ξανά στο Κατέ Ντράκ. Η συνοικία είχε αλλάξει πρόσωπο. Τα ξακουστά «καφενεία» είχαν ανάψει τα φώτα τους και οι συνήθεις ύποπτοι της νύχτας είχαν πιάσει τα πόστα τους. Ο δρόμος είχε αποκτήσει ζωή και έμοιαζε με ένα παράξενο, πολύβουο πανηγύρι. Χίπηδες με μακριά μαλλιά και τεράστιες καμπάνες στα παντελόνια, όπως πρόσταζε η μόδα της εποχής, περπατούσαν νωχελικά, σχεδόν σέρνοντας τα μπατζάκια τους στα πεζοδρόμια.
Στο βάθος, εκεί όπου τελείωνε ο μεγάλος και πολύπαθος δρόμος του Κατέ Ντράκ, το βλέμμα μας έπεσε σε μια φωτεινή ταμπέλα πάνω από μια πόρτα: «Ελλάς Μπαρ». Σε πολλά λιμάνια συναντούσες μαγαζιά με αυτή την ονομασία. Ήταν ένας τρόπος να προσελκύουν τους Έλληνες ναυτικούς, που αναζητούσαν λίγη από την πατρίδα τους στην ξενιτιά.
Δεν το σκεφτήκαμε δεύτερη φορά. Μπήκαμε μέσα και αμέσως βρεθήκαμε ανάμεσα σε Έλληνες θαμώνες και ιδιοκτήτες. Μας υποδέχτηκαν με ανοιχτές αγκάλες, με εκείνη τη ζεστασιά που μόνο οι ξενιτεμένοι ξέρουν να προσφέρουν στους συμπατριώτες τους. Με μάτια που έλαμπαν από νοσταλγία, μας περικύκλωσαν και άρχισαν να ρωτούν με λαχτάρα για τα νέα της πατρίδας, για όσα συνέβαιναν στον πολύπαθο τόπο μας.
Περάσαμε υπέροχα. Με κρύα ποτά, δυνατή μουσική και συντροφιά μόμορφα κορίτσια. Ο χρόνος έχασε τη σημασία του. Ξενυχτήσαμε για τα καλά, πίνοντας και κουβεντιάζοντας, ώσπου το ρολόι μάς υπενθύμισε πως η ώρα της βάρδιας πλησίαζε επικίνδυνα. Έπρεπε να επιστρέψουμε στο πλοίο.
Γεμάτοι εμπειρίες και απόλυτα ευχαριστημένοι, πήραμε τον δρόμο της επιστροφής προς τον ντόκο. Καθώς ανεβαίναμε τις σκάλες του Eugenie, ξέραμε πως είχαμε μαζέψει υλικό για πολλές συζητήσεις. Θα είχαμε να θυμόμαστε και να σχολιάζουμε για μέρες τις περιπέτειές μας στο Κατέ Ντράκ.
Και πράγματι, στις μακριές, μοναχικές ώρες που ακολούθησαν, καθισμένοι στο σκεπαστό της πρύμης, βρίσκαμε αφορμές να ξαναφέρνουμε στην κουβέντα όσα είχαμε ζήσει και να γελάμε. Έξω απλωνόταν ξανά η θάλασσα και το βαπόρι ετοιμαζόταν για τα επόμενα μακρινά του ταξίδια. Η νύχτα στο Ρότερνταμ είχε τελειώσει, όμως οι εικόνες της θα έμεναν για καιρό στη μνήμη μας. 

ΔΥΝΑΜΗ ΚΑΙ ΑΛΑΖΟΝΕΙΑ
Στο πλοίο EUGENIE υπήρχαν δύο μεγάλες τραπεζαρίες, μία σε κάθε πλευρά του πλοίου. Η δεξιά προοριζόταν κυρίως για τους αξιωματικούς και η αριστερή για τα υπόλοιπα μέλη του πληρώματος. Ήταν ευρύχωρες, κλιματιζόμενες αίθουσες, που στον ελεύθερο χρόνο μας μετατρέπονταν σε χώρους συνάντησης και ψυχαγωγίας. Εκεί τρώγαμε, πίναμε τον καφέ μας, κουβεντιάζαμε και περνούσαμε πολλές από τις ώρες της σχόλης μας.
Εγώ, αρχικά ως δόκιμος μηχανικός και αργότερα ως τζούνιορ μηχανικός, είχα τη δυνατότητα να χρησιμοποιώ και τις δύο. Από συνήθεια, όμως, προτιμούσα την αριστερή, όπου γνώριζα όλο το πλήρωμα και είχα περάσει αρκετές ώρες μαζί με τον παιδικό μου φίλο, τον Ανδρέα Αντωνέσκο.
Στην τραπεζαρία, πάνω σε ένα έπιπλο, υπήρχε ένα τεράστιο ραδιόφωνο, που ακόμη και μεσοπέλαγα έπιανε αρκετές συχνότητες. Το είχαμε σχεδόν πάντα ανοιχτό, να μας κρατά συντροφιά τις ώρες που καθόμασταν εκεί. Θυμάμαι, όμως, ότι συνήθως το αφήναμε συντονισμένο σε έναν αμερικανικό ραδιοσταθμό, που εξέπεμπε συνεχώς μουσική. Από εκείνον τον σταθμό άρχισα να αγαπώ την ξένη μουσική, καθώς οι υπέροχες μελωδίες και τα τραγούδια του μού γνώρισαν έναν ολόκληρο μουσικό κόσμο.
Στην ίδια τραπεζαρία με εμάς σύχναζαν ο λοστρόμος, ο Πόμαν και ένας ναύτης που ήταν βοηθός του τελευταίου. Ήταν ένας θεόρατος τύπος, με τετράγωνο, μυώδες κορμί, φαρδιούς ώμους και σπασμένη μύτη. Η όψη του ήταν κάπως άγρια και τα χαρακτηριστικά του σκληρά. Είχαμε συνταξιδέψει και στο προηγούμενο μπάρκο, οπότε τον γνώριζα ήδη. Δεν είχαμε, όμως, αναπτύξει ιδιαίτερη οικειότητα. Η παρουσία του δεν μου ενέπνεε ιδιαίτερη συμπάθεια, χωρίς να μπορώ τότε να προσδιορίσω με ακρίβεια τον λόγο.
Ο λοστρόμος ήταν κοντός, κοκκινόπετσος, με γαλάζια μάτια και ένα μόνιμα συνοφρυωμένο ύφος. Ο Πόμαν, αντίθετα, έμοιαζε με καλοκάγαθο χωριάτη, λίγο άξεστο, αλλά κατά βάθος συμπαθητικό.
Ο ναύτης ήταν μια εντελώς διαφορετική περίπτωση. Έμοιαζε με σύγχρονο Μασίστα. Το σώμα του είχε αναπτυχθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε η μυϊκή του δύναμη ήταν εμφανής ακόμη και κάτω από τα ρούχα του. Στα νεανικά του χρόνια είχε εργαστεί στις οικοδομές και, μετά το τέλος της δουλειάς, περνούσε κάθε βράδυ στο γυμναστήριο, όπου ασχολούνταν με την άρση βαρών. Η συστηματική προπόνηση είχε διαμορφώσει ένα σώμα εντυπωσιακό, που δύσκολα περνούσε απαρατήρητο.
Οι τρεις τους ήταν αχώριστοι και περνούσαν ατέλειωτες ώρες παίζοντας τάβλι. Είχαν αποκτήσει μεγάλη δεξιοτεχνία στο παιχνίδι, αφού έπαιζαν καθημερινά επί ώρες. Ο θεόρατος ναύτης τα κατάφερνε αρκετά καλά, όχι όμως με την ίδια επιδεξιότητα που διέθεταν οι άλλοι δύο. Εμείς οι υπόλοιποι παρακολουθούσαμε συχνά τις παρτίδες τους, άλλοτε συμμετέχοντας στην κουβέντα και άλλοτε παίρνοντας θέση, με επιδοκιμασίες ή αποδοκιμασίες για τις κινήσεις τους. Τότε γινόταν πραγματικός πανζουρλισμός! Φωνές, διαφωνίες, πειράγματα και διαμαρτυρίες δημιουργούσαν ένα μικρό πανηγύρι, που έκανε τις ώρες στην τραπεζαρία να περνούν ευχάριστα.
Ο Αντωνέσκος, που είχε ιδιαίτερη αδυναμία στα πειράγματα, δεν έχανε ευκαιρία να τον προκαλεί, ιδίως όταν ο ναύτης έκανε κάποιο λάθος ή έχανε μια παρτίδα. Τα σχόλιά του προκαλούσαν γέλια στους υπόλοιπους, εκείνος όμως δεν τα αντιμετώπιζε με την ίδια διάθεση. Αντί να γελάσει κι αυτός, αντιδρούσε με θυμό, ανέβαζε τον τόνο της φωνής του και έδειχνε να ενοχλείται περισσότερο απ' όσο δικαιολογούσε η περίσταση.
Ο Αντωνέσκος συνέχιζε τα πειράγματα, χωρίς ίσως να αντιλαμβάνεται πόσο τον ενοχλούσαν. Ο ναύτης, από την πλευρά του, φαίνεται πως δεν ξεχνούσε εύκολα. Δεν ξέρω αν η μεταξύ τους αντιπαράθεση ξεκίνησε πραγματικά από εκείνες τις παρτίδες του ταβλιού. Ίσως, όμως, εκεί να μπήκαν τα πρώτα θεμέλια μιας εχθρότητας που αργότερα θα έπαιρνε πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις.
Από την αρχή είχα σχηματίσει για τον ναύτη μια όχι και τόσο κολακευτική γνώμη. Τον θεωρούσα άνθρωπο περιορισμένης αντίληψης, ανάμεσα στην αγαθή αφέλεια και στην ηλιθιότητα. Το εντυπωσιακό του παρουσιαστικό, όμως, και κυρίως η σωματική του δύναμη, επηρέαζαν τη συμπεριφορά των γύρω του. Οι περισσότεροι του φέρονταν φιλικά, ίσως και με κάποια επιφύλαξη, αποφεύγοντας να του χαλάσουν το χατίρι. Εκείνος έδειχνε να απολαμβάνει αυτή την αντιμετώπιση και να θεωρεί πως η δύναμή του τού εξασφάλιζε μια ξεχωριστή θέση ανάμεσα στους άλλους.
Εγώ, πάντως, δεν τον συμπαθούσα. Κρατούσα, όμως, μια ουδέτερη στάση απέναντί του, αποφεύγοντας τις πολλές συναναστροφές μαζί του. Δεν ήθελα ούτε να προκαλώ την ενόχλησή του ούτε να δημιουργώ άσκοπες προστριβές. Από την άλλη, δεν επιδίωκα ούτε τη φιλία του. Προτιμούσα να κρατώ τις αποστάσεις μου και να περιορίζομαι στις απολύτως απαραίτητες επαφές.
Ο Ανδρέας, ωστόσο, δεν είχε την ίδια διάθεση να ανέχεται τις ιδιοτροπίες του. Μια φορά, του έκανε μια πικαριστή παρατήρηση για έναν λανθασμένο χειρισμό στο παιχνίδι. Ο ναύτης την πήρε στραβά και η συζήτηση γρήγορα εξελίχθηκε σε έντονη λογομαχία. Τα πνεύματα οξύνθηκαν τόσο, ώστε χρειάστηκε να επέμβουμε οι υπόλοιποι για να τους συγκρατήσουμε. Η αφορμή ήταν ασήμαντη, η αντίδρασή του όμως δυσανάλογη.
Αντί να αφήσει το περιστατικό να ξεχαστεί, από εκείνη την ημέρα άλλαξε συμπεριφορά απέναντι στον Ανδρέα. Άρχισε να τον προκαλεί και να τον εκφοβίζει με τη στάση του. Τον κοιτούσε επίμονα, του πετούσε υπονοούμενα και έβρισκε συνεχώς αφορμές για να του δημιουργεί προβλήματα. Ήταν φανερό πως αποζητούσε καβγά μαζί του. Τον είχε κυριολεκτικά στο στομάχι και έτρεφε πλέον ανοιχτή εχθρότητα απέναντί του.
Αυτό συνεχίστηκε καθημερινά. Όσο περνούσαν οι μέρες, αντί να εκτονώνεται η ένταση, η κατάσταση γινόταν όλο και πιο φορτισμένη. Ο Ανδρέας καθόταν σε αναμμένα κάρβουνα, ενώ ο άλλος, στηριζόμενος στη σωματική του υπεροχή, έδειχνε να απολαμβάνει την ψυχολογική πίεση που του ασκούσε.
Η συμπεριφορά του δεν ήταν απλώς ενοχλητική. Ήταν ένας συνεχής εκφοβισμός απέναντι σε έναν άνθρωπο που δεν είχε τη δική του σωματική δύναμη και δεν μπορούσε εύκολα να του αντιπαρατεθεί.
Η κατάσταση έπρεπε κάποια στιγμή να τελειώσει. Βλέπαμε πως τα πράγματα χειροτέρευαν και πως, αν δεν γινόταν κάτι, η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη.
Ο Ανδρέας είχε φτάσει στα όριά του και εγώ, βλέποντας καθημερινά όσα συνέβαιναν, είχα αρχίσει να συμμερίζομαι την αγανάκτησή του.
Όταν ήμουν παρών, ο ναύτης απέφευγε συνήθως να προκαλεί. Ίσως να σκεφτόταν πως δεν θα ήταν εύκολο να τα βάλει ταυτόχρονα με δύο ανθρώπους, καθώς ήταν φανερή η φιλία μου με τον Αντωνέσκο. Εγώ, ωστόσο, καταλάβαινα πως η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη. Έπρεπε να ξεμπερδεύουμε με αυτή την υπόθεση. Αφού το σκέφτηκα καλά, κατέληξα πως δεν έπρεπε να περιμένουμε άλλο. Κάτι έπρεπε να κάνουμε εμείς πρώτοι. Δεν υπήρχαν πλέον περιθώρια για αναβολές.
Έτσι, μαζί με τον Ανδρέα, καταστρώσαμε ένα σχέδιο. Έπρεπε να του κόψουμε τον τσαμπουκά. Να του δώσουμε ένα μάθημα, ώστε να καταλάβει πως η σωματική δύναμη δεν ήταν το μοναδικό όπλο που μπορούσε να χρησιμοποιήσει ένας άνθρωπος.
Ήταν μια μέρα με φουρτούνα και το μεγαλύτερο μέρος του πληρώματος παρέμενε κλεισμένο στις καμπίνες του. Η τραπεζαρία ήταν σχεδόν άδεια.
Μπήκαμε μέσα και τον βρήκαμε να κάθεται μόνος του. Πρώτος προχώρησε ο Ανδρέας. Μόλις συναντήθηκαν τα βλέμματά τους, του εκστόμισε μια βαριά βρισιά για τη μάνα του. Ο ναύτης έμεινε για μια στιγμή σαστισμένος, κοιτάζοντάς τον δύσπιστα. Ίσως να κατάλαβε τι επρόκειτο να ακολουθήσει, ίσως και να δίσταζε να σηκωθεί. Δεν μπορούσε, όμως, να μείνει στη θέση του μετά από μια τέτοια προσβολή. Σηκώθηκε από την καρέκλα του και τότε εγώ, που βρισκόμουν ήδη πίσω του, τον άρπαξα αιφνιδιαστικά και του ακινητοποίησα τα χέρια πίσω από την πλάτη.
Ο Ανδρέας, με μια μανία που δεν είχα ξαναδεί, άρπαξε μια σιδερένια καρέκλα και τον χτύπησε στο κεφάλι. Αμέσως μετά, σαν να είχε χάσει κάθε έλεγχο, άρχισε να τον γρονθοκοπεί στο πρόσωπο. Τα χτυπήματά του διαδέχονταν το ένα το άλλο, με μια αγριότητα που με ξάφνιασε ακόμη και εμένα. Δεν έμοιαζε πια με τον Ανδρέα που γνώριζα. Ήταν σαν να είχε ξεχειλίσει μέσα του όλη η οργή που συσσωρευόταν τόσο καιρό και τώρα να ξεσπούσε με ανεξέλεγκτη βιαιότητα.
Ο ναύτης δεν άντεξε άλλο. Το σώμα του χαλάρωσε και κρεμάστηκε πάνω στα χέρια μου. Είχε χάσει τις αισθήσεις του. Ο Ανδρέας, όμως, δεν σταματούσε. Η οργή του είχε ξεπεράσει κάθε όριο και έμοιαζε ανίκανος να ελέγξει τις αντιδράσεις του. Άφησα τον ναύτη να πέσει στο πάτωμα και άρπαξα τον φίλο μου, προσπαθώντας να τον συγκρατήσω.
Ο Ανδρέας έμεινε τελικά ακίνητος στα χέρια μου. Κοίταζε τον ναύτη πεσμένο στο πάτωμα, λιπόθυμο και ματωμένο, με μια παράξενη ικανοποίηση ζωγραφισμένη στο πρόσωπό του. Ήταν σαν να πίστευε πως είχε επιτέλους ξεπληρώσει όσα είχε υποστεί από εκείνον και είχε αποκαταστήσει την αξιοπρέπειά του.
Μείναμε να τον παρακολουθούμε ώσπου να συνέλθει. Θέλαμε να βεβαιωθούμε πως δεν υπήρχε κάτι που να απαιτούσε την παρέμβασή μας. Όταν άρχισε σιγά σιγά να συνέρχεται, ανασηκώθηκε με δυσκολία από το πάτωμα. Με το πρόσωπο παραμορφωμένο από τον πόνο και το βλέμμα γεμάτο τρόμο, μας κοίταζε ικετευτικά, ενώ βογκούσε.
—Όλα εντάξει; τον ρώτησε ο Αντωνέσκος. Μεταξύ μας είναι όλα καλά ή υπάρχει κάποιο πρόβλημα;
Ο ναύτης έγνεψε καταφατικά και, αφού σηκώθηκε με κόπο, έφυγε χωρίς να μας κοιτάξει.
Πήγαμε στην καμπίνα μου και, παρά τη σοβαρότητα όσων είχαν συμβεί, νιώθαμε μια παράξενη ικανοποίηση.
Είχαμε κλείσει ένα θέμα που πιστεύαμε πως έπρεπε να τελειώσει. Θεωρούσαμε πως δεν θα έκανε παράπονο ούτε θα επιδίωκε να δώσει συνέχεια στην υπόθεση, φέρνοντας στο φως όσα είχαν συμβεί.
Και πράγματι, δεν τον ξαναείδαμε. Ίσως ντρεπόταν να αντικρίσει τους υπόλοιπους ναύτες μετά από όσα είχαν συμβεί.
Στο επόμενο λιμάνι, ο ναύτης ξεμπάρκαρε από το πλοίο.
Έτσι έκλεισε εκείνη η ιστορία, χωρίς να ειπωθεί άλλη κουβέντα. Όμως, όσο κι αν τότε αισθανόμασταν πως είχαμε αποκαταστήσει την τάξη, δεν ήταν ένα περιστατικό για το οποίο μπορούσαμε να είμαστε περήφανοι.

ΕΠΙΔΕΙΞΗ ΔΥΝΑΜΗΣ

Μετά την όχι και τόσο ευχάριστη εξέλιξη του περιστατικού με τον θεόρατο ναύτη, εκείνος ξεμπάρκαρε στο επόμενο λιμάνι και στη θέση του μπαρκάρισε άλλος. Ήταν ένας λαδάς της μηχανής, που έμοιαζε να είχε βγει από το ίδιο καλούπι. Γεροδεμένος, με επιβλητικό παρουσιαστικό και ανάλογη διάθεση να επιδεικνύει τη σωματική του δύναμη και τον τσαμπουκά του, έδινε από την πρώτη στιγμή την εντύπωση ανθρώπου που ήθελε να επιβάλλεται στους γύρω του.
Όταν τον είδα, σκέφτηκα αυθόρμητα: «Δεν μας έφτανε ο ένας, μας ήρθε και δεύτερος!»
Δεν ήξερα ακόμη τι μας περίμενε μαζί του. Κάτι μου έλεγε, όμως, πως η παρουσία του δεν θα περνούσε απαρατήρητη.
Ο Μάκης, ο νέος λαδάς της μηχανής, ήταν αθλητής του μονόζυγου. Τον παρακολούθησα να εκτελεί μια ιδιαίτερα δύσκολη άσκηση, που μου κίνησε αμέσως το ενδιαφέρον. Όταν επιχείρησα να τον μιμηθώ, διαπίστωσα πως δεν ήταν καθόλου εύκολη υπόθεση. Απαιτούσε μεγάλη μυϊκή δύναμη, τεχνική και επίμονη εξάσκηση.
Οι έλξεις στο μονόζυγο είναι από τις ασκήσεις που δοκιμάζουν πραγματικά τη σωματική δύναμη και αντοχή του ανθρώπου. Αποτελούν μέρος της εκπαίδευσης σε γυμναστικές ακαδημίες, στρατιωτικές σχολές και σώματα ασφαλείας. Για να καταφέρει κάποιος να εκτελεί σωστά και με ευχέρεια τις ασκήσεις αυτές, χρειάζεται συστηματική προπόνηση, επιμονή και υπομονή. Ο δρόμος είναι δύσκολος και απαιτεί μεγάλο προσωπικό μόχθο.
Υπάρχει, μάλιστα, μια ιδιαίτερα απαιτητική άσκηση, γνωστή στον αθλητικό χώρο ως muscle-up (ανύψωση). Ο ασκούμενος πρέπει, με μια δυνατή και συντονισμένη κίνηση, να ανυψώσει ολόκληρο το σώμα του πάνω από το μονόζυγο και να καταλήξει στηριγμένος με τα χέρια τεντωμένα, έχοντας πλέον τον κορμό του πάνω από την οριζόντια μπάρα. Εκτός από την τεχνική, η άσκηση αυτή απαιτεί μεγάλη μυϊκή δύναμη και πολλή εξάσκηση. Αυτήν την απαιτητική κίνηση παρακολουθούσα να εκτελεί ο Μάκης και αυτήν ήθελα να καταφέρω κι εγώ.
Στο μηχανοστάσιο υπήρχε ένα στρογγυλό ρέλι, που χρησίμευε ως στήριγμα του εξατμιστήρα (evaporator) και είχε ακριβώς τη μορφή μονόζυγου. Εκεί, κατά τη διάρκεια των νυχτερινών μου βαρδιών, όταν δεν υπήρχε κανείς να με παρακολουθεί, άρχισα να εξασκούμαι συστηματικά. Ήμουν αποφασισμένος να τα καταφέρω.
Ο νέος λαδάς ήταν περίπου τριάντα πέντε ετών, με σκληρά χαρακτηριστικά και καλογυμνασμένο σώμα, αλλά με πράα και μειλίχια συμπεριφορά. Έκανε κυρίως παρέα με ναύτες της κουβέρτας και σχεδόν καθημερινά συγκεντρώνονταν έξω από την καμπίνα του, στον διάδρομο, όπου έπιναν ουίσκι μέχρι τελικής πτώσεως. Ήταν η διασκέδασή τους, αλλά και μια διέξοδος από τη μονοτονία και την απόλυτη μοναξιά της ζωής στο πλοίο.
Περισσότερη παρέα έκανε με έναν γεροδεμένο ναύτη, ο οποίος έλεγε πως ήταν επαγγελματίας αρσιβαρίστας. Το κορμί του ήταν τόσο ογκώδες και μυώδες, ώστε τον φωνάζαμε «Ντουβάρι». Όπως λέει και η γνωστή έκφραση, οι Χιώτες πάνε δυο δυο, έτσι κι αυτοί. Μυώδεις και γεροδεμένοι, ήταν σχεδόν πάντα μαζί. Οι δυο τους αποτελούσαν ένα εντυπωσιακό δίδυμο σωματικής δύναμης. Με πρόσχημα την αποπνικτική ζέστη στον χώρο των καταστρωμάτων πάνω από το μηχανοστάσιο, εξαιτίας των καζανιών που παρήγαν ατμό, κυκλοφορούσαν συχνά ημίγυμνοι, εκθέτοντας τα γυμνασμένα σώματά τους. Η παρουσία τους έδινε την εντύπωση μιας διαρκούς επίδειξης δύναμης.
Με τον Μάκη ήμασταν συνάδελφοι και οι καμπίνες μας βρίσκονταν κοντά. Παρ’ όλα αυτά, δεν είχαμε ιδιαίτερες σχέσεις. Αντίθετα, κρατούσε αποστάσεις απέναντί μου. Όταν συναντιόμασταν στο μηχανοστάσιο, πήγαινε και κρεμιόταν στο χοντρό ρέλι, όπου εκτελούσε δύσκολες ασκήσεις μονόζυγου. Είχα την εντύπωση πως το έκανε επίτηδες, για να μου επιδεικνύει τη δύναμή του. Ίσως να είχε ακούσει για το περιστατικό με τον προηγούμενο γεροδεμένο ναύτη που είχε ξεμπαρκάρει. Ίσως, πάλι, να είχε επηρεαστεί από τη λεκτική αντιπαράθεση που είχα πριν από μερικές ημέρες με τον καινούργιο του φίλο, τον αρσιβαρίστα. Όπως και να είχε, είχα την αίσθηση ότι με αντιμετώπιζε αρνητικά.
Αυτή η σιωπηλή αντιπαράθεση που είχε δημιουργηθεί μεταξύ μας με έκανε να πεισμώσω. Έπρεπε να καταφέρω κι εγώ εκείνη την άσκηση. Σκεφτόμουν πως, ανάμεσα σε ανθρώπους που βρίσκονται σε αντιπαράθεση, ο σεβασμός μπορεί να κερδηθεί όταν ο ένας αναγνωρίσει τις ικανότητες και την αξία του άλλου. Πίστευα, λοιπόν, πως αν κατάφερνα να εκτελέσω κι εγώ εκείνη τη δύσκολη άσκηση, θα έδειχνα ότι δεν ήμουν κατώτερος από εκείνους. Ίσως έτσι να απέτρεπα και οποιαδήποτε μελλοντική προσπάθεια πρόκλησης μιας αντιπαράθεσης.
Η επίδειξη δύναμης, βέβαια, δεν έχει πάντοτε την ίδια αφετηρία ούτε εξυπηρετεί τον ίδιο σκοπό. Κάποιες φορές αποτελεί μια μορφή άμυνας, μια προσπάθεια του ανθρώπου να αποτρέψει τον εκφοβισμό και να προστατεύσει τον εαυτό του. Πολύ συχνότερα, όμως, συνδέεται με τη συμπεριφορά των νταήδων, ανθρώπων που δεν αρκούνται στο να δείχνουν τη σωματική τους υπεροχή, αλλά επιδιώκουν να επιβάλλονται στους άλλους. Έτσι ερμήνευα τότε και τη συμπεριφορά του Μάκη.
Η λέξη «νταής» είχε κάποτε διαφορετική κοινωνική χροιά. Συνδεόταν με τον δυναμικό άνδρα, εκείνον που ξεχώριζε για το θάρρος και τη δύναμή του και συχνά προκαλούσε τον θαυμασμό. Με τον καιρό, όμως, απέκτησε αρνητική σημασία, χαρακτηρίζοντας τον υπερόπτη και τον παλικαρά που χρησιμοποιεί τη δύναμή του για να υποτιμά και να τρομοκρατεί τους ασθενέστερους.
Οι άνθρωποι αυτοί δεν περιορίζονται στη σωματική επίδειξη δύναμης. Συχνά καταφεύγουν σε απειλές και ψυχολογική πίεση, καλλιεργώντας στα θύματά τους ένα διαρκές αίσθημα φόβου. Σκοπός τους είναι να επιβάλλουν τη θέλησή τους και να αισθάνονται ισχυροί, ιδιαίτερα όταν δεν διαθέτουν άλλα προσόντα που θα μπορούσαν να τους προσφέρουν αναγνώριση.
Υπάρχουν, βέβαια, και άνθρωποι που αγαπούν την άμιλλα και επιδιώκουν να ξεχωρίζουν χωρίς να μειώνουν κανέναν. Με την ευγένεια, την καλλιέργεια και τις ικανότητές τους αφήνουν τις πράξεις τους να μιλήσουν για λογαριασμό τους. Έχουν καταλάβει πως η πραγματική αξία δεν βρίσκεται στην επιβολή πάνω στους άλλους, αλλά στον σεβασμό και τον θαυμασμό που κερδίζει κανείς χωρίς να τα απαιτεί.
Τις επόμενες μέρες, κάθε βράδυ στη βάρδια μου, αφιέρωνα μεγάλο μέρος του ελεύθερου χρόνου μου στην εξάσκηση. Οι τυπικοί έλεγχοι της κύριας μηχανής και των βοηθητικών μηχανημάτων δεν απαιτούσαν περισσότερο από μισή ώρα, κι έτσι είχα αρκετό χρόνο στη διάθεσή μου. Τον αξιοποιούσα σχεδόν αποκλειστικά στο μονόζυγο, προσπαθώντας με κάθε τρόπο να πετύχω την άσκηση.
Στην αρχή πιάστηκαν οι μύες μου και πονούσα αφόρητα. Αντί, όμως, να περιορίσω την προσπάθεια και να δώσω στον οργανισμό μου τον απαραίτητο χρόνο να ξεκουραστεί, συνέχιζα με πείσμα. Πίστευα πως όσο περισσότερο και σκληρότερα εξασκούμουν τόσο πιο γρήγορα θα έφτανα στον στόχο μου. Δεν με απασχολούσε να ακολουθήσω κάποιο σωστό πρόγραμμα προπόνησης. Το μόνο που είχα στο μυαλό μου ήταν να καταφέρω εκείνη τη δύσκολη κίνηση.
Ύστερα από αρκετές ημέρες, θυμάμαι σαν να ήταν χθες τη στιγμή που κατάφερα, με μεγάλη δυσκολία, να ολοκληρώσω την άσκηση για πρώτη φορά. Η χαρά μου ήταν απερίγραπτη. Τις επόμενες ημέρες άλλοτε τα κατάφερνα και άλλοτε όχι. Δεν απογοητευόμουν. Συνέχιζα με την ίδια επιμονή, χωρίς να λογαριάζω ούτε τον τρίτο μηχανικό, με τον οποίο μοιραζόμουν τις βάρδιες. Εκείνος ήθελε συντροφιά για να περνούν ευκολότερα οι ατελείωτες ώρες της νυχτερινής βάρδιας. Μου άνοιγε συχνά κουβέντα, αλλά εγώ, απορροφημένος από την προσπάθειά μου, του απαντούσα με λίγες λέξεις και ξαναγύριζα στο μονόζυγο. Τόσο πολύ είχα προσηλωθεί στον στόχο μου.
Πέρασαν μερικές εβδομάδες. Θυμάμαι πως πλησιάζαμε πλέον σε νέο λιμάνι και είχα σχεδόν κατακτήσει την άσκηση. Μπορούσα πια, καταβάλλοντας αρκετή προσπάθεια, να εκτελώ τη δύσκολη κίνηση και να την επαναλαμβάνω περισσότερες από μία φορές. Ένιωθα πως είχα καταφέρει κάτι που μέχρι πρότινος μου φαινόταν σχεδόν αδύνατο.
Εκείνη την ημέρα είχα πρωινή βάρδια, από τις οκτώ μέχρι τις δώδεκα. Όλο το πλήρωμα της μηχανής και της κουβέρτας βρισκόταν σε ετοιμότητα, καθώς πλησιάζαμε στο λιμάνι. Οι εργασίες μας στο μηχανοστάσιο ήταν συνηθισμένες.
Ο πρώτος μηχανικός επέβλεπε τους χειρισμούς της μηχανής, ενώ ο θερμαστής ρύθμιζε την ένταση της φωτιάς στα καζάνια, ανάλογα με τις απαιτήσεις των ελιγμών του πλοίου. Όλο το προσωπικό της μηχανής είχε κατεβεί στο μηχανοστάσιο και είχε πάρει τις θέσεις του, με τους περισσότερους συγκεντρωμένους μπροστά στο κοντρόλ (control). Η διάθεσή μας ήταν ιδιαίτερα ευχάριστη. Ύστερα από περίπου έναν μήνα στη θάλασσα, ετοιμαζόμασταν να πατήσουμε ξανά στεριά. Μέσα σε αυτή την ευχάριστη αναμονή, επικρατούσε στο μηχανοστάσιο μια χαλαρή ατμόσφαιρα. Όλοι οι μηχανικοί, από τον καθαριστή και τους λαδάδες μέχρι τους δόκιμους, τον ηλεκτρολόγο, τους τρίτους, τον δεύτερο και τον πρώτο μηχανικό, αστειευόμασταν και πειράζαμε ο ένας τον άλλον.
Βρήκα, λοιπόν, την ευκαιρία που περίμενα. Καθώς βρισκόμασταν όλοι συγκεντρωμένοι στο deck του χειριστηρίου, έναν ανοιχτό χώρο του μηχανοστασίου από όπου γίνονταν οι χειρισμοί της μηχανής, αποφάσισα να δείξω τι μπορούσα να κάνω. Με ένα σάλτο πιάστηκα από το μονόζυγο και άρχισα να εκτελώ την άσκηση που τόσο καιρό προσπαθούσα να κατακτήσω.
Μέσα σε λίγα λεπτά ολοκλήρωσα την προσπάθειά μου. Με την άκρη του ματιού μου παρατήρησα τον Μάκη να με παρακολουθεί με έκπληξη ζωγραφισμένη στο πρόσωπό του. Κάποιοι με χειροκρότησαν, ενώ άλλοι άρχισαν τα πειράγματα, χωρίς να αντιλαμβάνονται πραγματικά τη δυσκολία της άσκησης. Ο Μάκης, όμως, γνώριζε πολύ καλά τι είχα καταφέρει. Το ξάφνιασμα στο πρόσωπό του ήταν για μένα αρκετή επιβεβαίωση.
Ένιωσα ικανοποιημένος. Είχα πετύχει αυτό που επιδίωκα και ήλπιζα πως το μήνυμα είχε φτάσει στον αποδέκτη του. Ύστερα ακούμπησα στα ρέλια και βάλθηκα να παρακολουθώ τάχα αμέριμνος την τουρμπίνα στο κάτω κατάστρωμα. Ο ήχος της άλλαζε ένταση, καθώς ο δεύτερος μηχανικός διοχέτευε περισσότερο ή λιγότερο ατμό στον στρόβιλο.
Από εκείνη κιόλας την ημέρα άρχισα να διακρίνω μια αλλαγή στη συμπεριφορά του Μάκη απέναντί μου. Το ύφος του είχε μαλακώσει και η απόσταση που κρατούσε μέχρι τότε έμοιαζε να έχει υποχωρήσει.
Η επίδειξη στο μονόζυγο είχε, τελικά, πετύχει τον σκοπό της. Δεν ήξερα τι ακριβώς είχε αλλάξει μέσα του, ούτε αν είχε αναθεωρήσει πραγματικά την εικόνα που είχε σχηματίσει για μένα. Έβλεπα, όμως, πως η στάση του ήταν πλέον διαφορετική. Στη συμπεριφορά του διέκρινα κάτι που μέχρι τότε έλειπε: σεβασμό. Κάποια στιγμή, μάλιστα, με φώναξε να πάω στην παρέα τους για να πιούμε κανένα ποτηράκι. Αρνήθηκα ευγενικά, εξηγώντας του πως δεν ήμουν ιδιαίτερα φίλος με το ποτό.
Ίσως εκείνη την ημέρα να μην κέρδισα τίποτε περισσότερο από μια διαφορετική αντιμετώπιση. Για μένα, όμως, ήταν αρκετό. Είχα καταφέρει να σταθώ απέναντί του χωρίς να υποχωρήσω και, κυρίως, χωρίς να χρειαστεί να ανταλλάξουμε ούτε μία απειλητική κουβέντα. Το μονόζυγο είχε κάνει τη δουλειά του.

ΟΙ ΣΚΙΕΣ ΤΟΥ ΝΑΓΚΑΣΑΚΙ / 1
Η υγρασία του λιμανιού έστεκε βαριά πάνω από το Ναγκασάκι, ανακατεμένη με τη μυρωδιά του αλμυρού νερού και των καυσίμων. Το πλοίο μας είχε μόλις ολοκληρώσει ένα μακρύ και κοπιαστικό ταξίδι μέσα από τους μουσώνες του Ινδικού Ωκεανού και τώρα βρισκόταν δεμένο στα ήρεμα νερά ενός από τα πιο ιστορικά λιμάνια της Ιαπωνίας.
Κοίταζα από το κατάστρωμα τις πλαγιές των γύρω βουνών, που κατέβαιναν σχεδόν μέχρι τη θάλασσα, και προσπαθούσα να συνδέσω την εικόνα που είχα μπροστά μου με όσα γνώριζα από τα βιβλία. Το Ναγκασάκι δεν ήταν για μένα απλώς ένας ακόμη σταθμός στο ταξίδι μας. Το όνομά του κουβαλούσε μια βαριά ιστορική μνήμη. Ήταν μια πόλη που είχε συνδεθεί με την παλιά Ιαπωνία, την εποχή των Σαμουράι, αλλά και με μία από τις πιο φρικτές στιγμές της ανθρώπινης ιστορίας.
Πριν όμως περιγράψω όσα αντίκρισα εκεί, αξίζει να γυρίσω αρκετούς αιώνες πίσω, στην εποχή που η Ιαπωνία ζούσε κάτω από την εξουσία των πολεμιστών.

Η χώρα των Σαμουράι / 2
Για μεγάλο μέρος της ιστορίας της, η Ιαπωνία κυβερνήθηκε από στρατιωτικές δυναστείες και ισχυρούς φεουδάρχες. Στην κορυφή της πολιτικής και στρατιωτικής εξουσίας βρίσκονταν οι Σογκούν, οι ανώτατοι στρατιωτικοί ηγέτες, ενώ κάτω από αυτούς αναπτύχθηκε μια ισχυρή πολεμική τάξη, οι Σαμουράι.
Οι τελευταίοι δεν ήταν απλώς πολεμιστές που κρατούσαν σπαθιά. Αποτελούσαν μια ιδιαίτερη κοινωνική τάξη, με προνόμια, υποχρεώσεις και αυστηρούς κανόνες συμπεριφοράς. Η αφοσίωση στον αφέντη, η πειθαρχία, η υπακοή και η προστασία της οικογενειακής τιμής θεωρούνταν σημαντικές αρετές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η απώλεια της τιμής μπορούσε να θεωρηθεί χειρότερη από τον ίδιο τον θάνατο.
Από αυτή την αντίληψη συνδέθηκε με την τάξη των Σαμουράι και το σεπούκου, γνωστότερο στη Δύση ως χαρακίρι. Επρόκειτο για μια τελετουργική αυτοκτονία, που σε συγκεκριμένες ιστορικές περιστάσεις θεωρούνταν τρόπος να αποφύγει ένας πολεμιστής την ατίμωση ή να αναλάβει την ευθύνη μιας αποτυχίας. Η πράξη αυτή περιβαλλόταν από αυστηρό τελετουργικό και είχε αποκτήσει ιδιαίτερη θέση στην πολεμική παράδοση της χώρας.
Ωστόσο, η πραγματικότητα της ζωής των Σαμουράι δεν ήταν πάντοτε τόσο εξιδανικευμένη όσο παρουσιάζεται στις ιστορίες και στις κινηματογραφικές ταινίες. Η πίστη, η τιμή και η γενναιότητα συνυπήρχαν με τη βία, τις πολιτικές δολοπλοκίες και τους αδιάκοπους αγώνες για την εξουσία. Η πολεμική τάξη είχε τη δική της σκληρή ιεραρχία και ο απλός άνθρωπος συχνά βρισκόταν στο έλεος εκείνων που ασκούσαν την εξουσία.
Για περισσότερους από δύο αιώνες, από τις αρχές του 17ου μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, η χώρα κυβερνήθηκε από το σογκουνάτο των Τοκουγκάβα. Η Ιαπωνία περιόρισε δραστικά τις επαφές της με τον υπόλοιπο κόσμο, εφαρμόζοντας μια πολιτική απομόνωσης. Οι ξένες επιρροές ελέγχονταν αυστηρά και η επικοινωνία με το εξωτερικό περιοριζόταν σε συγκεκριμένα εμπορικά κανάλια.
Μέσα σε αυτή την κλειστή κοινωνία, το Ναγκασάκι αποτελούσε μια ιδιαιτερότητα. Ήταν το σημαντικότερο παράθυρο της Ιαπωνίας προς τον έξω κόσμο. Από το λιμάνι του περνούσαν ξένα πλοία, εμπορεύματα και γνώσεις, κυρίως μέσω των Ολλανδών και των Κινέζων. Το τεχνητό νησί Ντετζίμα, μέσα στο λιμάνι, φιλοξενούσε τον ολλανδικό εμπορικό σταθμό και αποτελούσε για πολλά χρόνια τη μοναδική επίσημη πύλη επικοινωνίας της Ιαπωνίας με την Ευρώπη.
Έτσι, το Ναγκασάκι είχε αποκτήσει μια ξεχωριστή ταυτότητα. Από τη μια πλευρά διατηρούσε τις παραδόσεις και τα αυστηρά ήθη της παλιάς Ιαπωνίας και από την άλλη αποτελούσε τον τόπο όπου έφταναν ιδέες και τεχνολογικές γνώσεις από μακρινούς πολιτισμούς.
Η εποχή των Σαμουράι, όμως, δεν θα κρατούσε για πάντα. Στα μέσα του 19ου αιώνα, η χώρα αναγκάστηκε να ανοίξει τα λιμάνια της στο διεθνές εμπόριο. Το 1868, η Μεταρρύθμιση Μεϊτζί έφερε το τέλος του παλιού φεουδαρχικού συστήματος και άνοιξε τον δρόμο για τον εκσυγχρονισμό της Ιαπωνίας. Οι Σαμουράι έχασαν σταδιακά τα παλιά τους προνόμια και η χώρα άρχισε να μεταμορφώνεται σε ένα σύγχρονο κράτος με ισχυρή βιομηχανία και στρατό.
Η Ιαπωνία, που για αιώνες είχε κρατήσει τις πόρτες της κλειστές, άρχισε τώρα να διεκδικεί θέση ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις του κόσμου.

Η μεγάλη αντίφαση / 3
Η πρόοδος, ωστόσο, δεν έφερε μόνο ευημερία. Η νέα Ιαπωνία ανέπτυξε ισχυρές στρατιωτικές φιλοδοξίες και σταδιακά ακολούθησε μια επεκτατική πολιτική. Οι πολεμικές παραδόσεις του παρελθόντος συνδέθηκαν με έναν σύγχρονο, αυταρχικό εθνικισμό, που απαιτούσε από τους πολίτες απόλυτη αφοσίωση στον αυτοκράτορα και στη χώρα.
Κατά τον εικοστό αιώνα, η Ιαπωνία ενεπλάκη σε πολέμους και συγκρούσεις που σημάδεψαν ολόκληρη την Ασία. Η στρατιωτική της ηγεσία προώθησε την ιδέα ότι η υποχώρηση και η παράδοση αποτελούσαν ατίμωση. Οι στρατιώτες εκπαιδεύονταν να πολεμούν μέχρι την τελευταία τους πνοή, ενώ η θυσία για την πατρίδα παρουσιαζόταν ως ύψιστο καθήκον.
Ήταν σαν να είχε επιβιώσει μέσα στη σύγχρονη Ιαπωνία ένα μέρος της παλιάς πολεμικής νοοτροπίας, προσαρμοσμένο όμως στις απαιτήσεις ενός βιομηχανικού και στρατιωτικού κράτους.
Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος έφερε αυτή την αντίληψη στα άκρα. Οι ιαπωνικές δυνάμεις είχαν υποστεί μεγάλες απώλειες, οι πόλεις βομβαρδίζονταν και η χώρα βρισκόταν πλέον μπροστά στην ήττα. Παρ' όλα αυτά, η στρατιωτική ηγεσία δυσκολευόταν να αποδεχτεί τη συνθηκολόγηση.
Και τότε ήρθε η τραγωδία που θα έμενε ανεξίτηλη στη μνήμη της ανθρωπότητας. 

Η μέρα που έσβησε ο ήλιος / 4

Στις 6 Αυγούστου 1945, οι Ηνωμένες Πολιτείες έριξαν την πρώτη ατομική βόμβα στη Χιροσίμα. Τρεις ημέρες αργότερα, στις 9 Αυγούστου, μια δεύτερη ατομική βόμβα, με την κωδική ονομασία «Fat Man», μεταφέρθηκε από το αμερικανικό βομβαρδιστικό B-29 «Bockscar» και έπεσε στο Ναγκασάκι.
Ήταν λίγο μετά τις έντεκα το πρωί.
Μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα, μια εκτυφλωτική λάμψη διέσχισε τον ουρανό. Η θερμότητα και το ωστικό κύμα σάρωσαν την περιοχή γύρω από το σημείο της έκρηξης, στην κοιλάδα της Ουρακάμι. Κτίρια κατέρρευσαν, άνθρωποι κάηκαν ζωντανοί και ολόκληρες οικογένειες εξαφανίστηκαν μέσα σε μια στιγμή. Όσοι επέζησαν βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια πραγματικότητα που ξεπερνούσε κάθε ανθρώπινη φαντασία.
Το Ναγκασάκι δεν ισοπεδώθηκε ολόκληρο, καθώς οι γύρω λόφοι περιόρισαν σε κάποιο βαθμό την εξάπλωση της καταστροφής. Αυτό, όμως, δεν μείωνε στο ελάχιστο τη φρίκη που έζησαν οι κάτοικοί του. Οι νεκροί υπολογίζονται σε περίπου εβδομήντα χιλιάδες μέχρι το τέλος του 1945, ενώ χιλιάδες άλλοι τραυματίστηκαν ή υπέφεραν για χρόνια από τις συνέπειες της ραδιενέργειας.
Εκείνη την ημέρα δεν χάθηκαν μόνο ανθρώπινες ζωές. Καταστράφηκαν σπίτια, εκκλησίες, σχολεία, νοσοκομεία και ολόκληρες γειτονιές. Άνθρωποι που είχαν ξεκινήσει το πρωί για τη δουλειά τους δεν επέστρεψαν ποτέ. Παιδιά που βρίσκονταν στα σχολεία τους δεν πρόλαβαν να μεγαλώσουν. Μανάδες αναζητούσαν τα παιδιά τους μέσα στα ερείπια και παιδιά αναζητούσαν τους γονείς τους ανάμεσα σε άγνωστα, παραμορφωμένα πρόσωπα.
Η καταστροφή δεν τελείωσε με την έκρηξη. Για πολλούς επιζώντες, η πραγματική δοκιμασία μόλις άρχιζε. Τα εγκαύματα, οι ασθένειες και οι επιπτώσεις της ακτινοβολίας συνέχισαν να τους βασανίζουν για χρόνια. Η μνήμη εκείνης της ημέρας έμεινε χαραγμένη όχι μόνο στα κτίρια που καταστράφηκαν, αλλά και στα σώματα και στις ψυχές όσων επέζησαν.
Στις 15 Αυγούστου 1945, ο αυτοκράτορας Χιροχίτο ανακοίνωσε την αποδοχή των όρων της συνθηκολόγησης. Ο πόλεμος είχε ουσιαστικά τελειώσει για την Ιαπωνία. Η επίσημη υπογραφή της παράδοσης πραγματοποιήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου, πάνω στο αμερικανικό πολεμικό πλοίο «Missouri».
Η χώρα που είχε οικοδομήσει ένα πανίσχυρο στρατιωτικό κράτος βρέθηκε ηττημένη, κατεστραμμένη και αναγκασμένη να επανεξετάσει ολόκληρη την πορεία της.

Από τις στάχτες στη νέα Ιαπωνία / 5
Η μεταπολεμική περίοδος υπήρξε μια από τις μεγαλύτερες ανατροπές στην ιστορία της χώρας. Η αμερικανική κατοχή έφερε βαθιές πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές. Το παλιό στρατιωτικό κατεστημένο έχασε την εξουσία του, το σύνταγμα αναθεωρήθηκε και η Ιαπωνία υιοθέτησε ένα νέο πολιτικό σύστημα, με κοινοβουλευτικούς θεσμούς και περιορισμό του στρατιωτικού ρόλου του κράτους.
Παράλληλα, άρχισε μια τεράστια προσπάθεια ανοικοδόμησης. Εργοστάσια ξαναλειτούργησαν, δρόμοι κατασκευάστηκαν, λιμάνια επεκτάθηκαν και η βιομηχανία απέκτησε πρωταγωνιστικό ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη. Μέσα σε λίγες δεκαετίες, η Ιαπωνία μετατράπηκε σε μια από τις μεγαλύτερες οικονομικές και τεχνολογικές δυνάμεις του πλανήτη.
Το Ναγκασάκι ακολούθησε τη δική του δύσκολη πορεία αναγέννησης. Οι κάτοικοί του προσπάθησαν να ξαναχτίσουν όσα είχαν χαθεί, να δημιουργήσουν νέες οικογένειες και να επιστρέψουν σε μια φυσιολογική ζωή. Στην περιοχή της Ουρακάμι, εκεί όπου είχε σημειωθεί η έκρηξη, δημιουργήθηκαν νέοι δρόμοι, κτίρια και δημόσιοι χώροι. Η πόλη δεν ήθελε να παραμείνει ένα απέραντο μνημείο καταστροφής. Ήθελε να ξαναζήσει.
Ωστόσο, δεν ξέχασε. Τα μνημεία, τα μουσεία και οι χώροι μνήμης που δημιουργήθηκαν διατηρούν ζωντανή την ανάμνηση της τραγωδίας και υπενθυμίζουν στις νεότερες γενιές το τίμημα του πολέμου.
Έτσι, το Ναγκασάκι απέκτησε μια διπλή ταυτότητα. Ήταν ταυτόχρονα μια σύγχρονη, αναπτυγμένη πόλη και ένας τόπος όπου η ιστορία είχε αφήσει ανεξίτηλα τα σημάδια της.

To Euginie S. Niarchos  στο Ναγκασάκι / 6
Πολλά χρόνια μετά από εκείνα τα γεγονότα, βρέθηκα κι εγώ στο λιμάνι της πόλης, όχι ως επισκέπτης που ταξίδευε για αναψυχή, αλλά ως μέλος του πληρώματος του Eugenie S. Niarchos.
Το τάνκερ μας είχε φορτώσει δεκάδες χιλιάδες τόνους μαζούτ στη Ραστανούρα της Σαουδικής Αραβίας. Ήταν ο σύγχρονος «μαύρος χρυσός», ένα από τα καύσιμα που τροφοδοτούσαν τη βιομηχανία και την οικονομική ανάπτυξη των κρατών. Το φορτίο μας προοριζόταν για την Ιαπωνία και, ύστερα από ένα κοπιαστικό ταξίδι μέσα από τους φουρτουνιασμένους μουσώνες του Ινδικού Ωκεανού, φτάσαμε επιτέλους στον προορισμό μας.
Η είσοδος στο λιμάνι ήταν εντυπωσιακή. Το Ναγκασάκι απλωνόταν στις απότομες πλαγιές γύρω από τον στενό θαλάσσιο κόλπο, ενώ τα πλοία και οι λιμενικές εγκαταστάσεις μαρτυρούσαν τη μεγάλη εμπορική και βιομηχανική σημασία της περιοχής.
Για έναν ναυτικό, τα λιμάνια αποτελούν ένα παράθυρο στον κόσμο. Κάθε καινούργιος τόπος προσφέρει διαφορετικές εικόνες, ανθρώπους και συνήθειες. Μερικές φορές, όμως, υπάρχουν λιμάνια που κουβαλούν μια ιστορία πολύ μεγαλύτερη από τη δική τους εμπορική δραστηριότητα. Το Ναγκασάκι ήταν ένα από αυτά.
Μόλις ολοκλήρωσα τη βάρδιά μου στο μηχανοστάσιο, αξιοποίησα το οκτάωρο κενό που είχα στη διάθεσή μου για να βγω στην πόλη. Δεν ήθελα να χάσω την ευκαιρία. Η Ιαπωνία ήταν για μένα ένας τόπος μακρινός και ξεχωριστός, που μέχρι τότε γνώριζα κυρίως μέσα από τα βιβλία και τις ιστορίες που είχα διαβάσει.
Από μικρός με γοήτευαν οι Σαμουράι, τα περίφημα σπαθιά τους, οι πολεμικές τους τέχνες και οι αυστηροί κανόνες της παλιάς ιαπωνικής κοινωνίας. Με ενδιέφεραν επίσης οι Γκέισες, οι παραδοσιακές ενδυμασίες, τα ξύλινα σπίτια και οι ιδιαίτερες συνήθειες ενός πολιτισμού που για αιώνες είχε παραμείνει κλειστός απέναντι στον υπόλοιπο κόσμο.
Είχα σχηματίσει, λοιπόν, στο μυαλό μου μια εικόνα της Ιαπωνίας που έμοιαζε περισσότερο με εκείνη των ιστορικών βιβλίων και των παλιών κινηματογραφικών ταινιών. Περίμενα, χωρίς να το συνειδητοποιώ, να συναντήσω κάτι από εκείνον τον κόσμο στους δρόμους του Ναγκασάκι.
Η πραγματικότητα, όμως, ήταν εντελώς διαφορετική.

Η Ιαπωνία που αντίκρυσα / 7
Μόλις βρέθηκα στους δρόμους της πόλης, κατάλαβα ότι είχα φτάσει σε έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο από εκείνον που είχα φανταστεί. Αντί για τις εικόνες της παλιάς Ιαπωνίας, αντίκρισα μια σύγχρονη, πλούσια και ιδιαίτερα ανεπτυγμένη βιομηχανική μεγαλούπολη.
Μεγάλα κτιριακά συγκροτήματα, πολυώροφα κτίρια, εμπορικά καταστήματα και σύγχρονες εγκαταστάσεις κυριαρχούσαν στο αστικό τοπίο. Οι δρόμοι ήταν γεμάτοι αυτοκίνητα ιαπωνικής κατασκευής, ενώ οι άνθρωποι κινούνταν με γρήγορους ρυθμούς, σαν να ακολουθούσαν ένα αυστηρό πρόγραμμα που δεν άφηνε πολλά περιθώρια για καθυστερήσεις.
Εκείνο που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση ήταν η οργάνωση και η πειθαρχία που έβλεπα γύρω μου. Οι περισσότεροι άντρες φορούσαν καλοραμμένα κοστούμια, οι γυναίκες ήταν περιποιημένες και όλοι έδιναν την εντύπωση ανθρώπων που γνώριζαν ακριβώς πού πήγαιναν και τι είχαν να κάνουν. Η κίνηση στους δρόμους, η λειτουργία των καταστημάτων και η γενικότερη εικόνα της πόλης μαρτυρούσαν μια κοινωνία που είχε μάθει να λειτουργεί με ακρίβεια και συνέπεια.
Στις βιτρίνες υπήρχαν προϊόντα υψηλής τεχνολογίας, ρολόγια Seiko και ακριβά κοσμήματα. Η ιαπωνική βιομηχανία είχε ήδη αποκτήσει παγκόσμια φήμη και τα προϊόντα της αποτελούσαν σύμβολο ποιότητας και τεχνολογικής προόδου. Τα αυτοκίνητα, οι ηλεκτρονικές συσκευές και τα διάφορα βιομηχανικά προϊόντα έδειχναν ότι η χώρα είχε καταφέρει να μετατρέψει την ήττα και την καταστροφή σε αφετηρία μιας εντυπωσιακής οικονομικής πορείας.
Δεν μπορούσα να μη σκεφτώ την αντίθεση. Μια χώρα που είχε γνωρίσει την απόλυτη καταστροφή μόλις μερικές δεκαετίες νωρίτερα, είχε καταφέρει να αναδειχθεί σε παγκόσμια βιομηχανική δύναμη. Μια πόλη που είχε δεχτεί ένα από τα πιο φονικά όπλα της ανθρωπότητας είχε ξαναγεμίσει ζωή, κίνηση και δημιουργία.
Κι όμως, πίσω από τη σύγχρονη εικόνα της πόλης, η ιστορία εξακολουθούσε να υπάρχει. Δεν χρειαζόταν να βλέπεις ερείπια για να αντιληφθείς τι είχε συμβεί. Αρκούσε να γνωρίζεις το παρελθόν της. Κάθε δρόμος, κάθε καινούργιο κτίριο και κάθε ανθρώπινη παρουσία αποκτούσαν διαφορετική σημασία όταν σκεφτόσουν τι είχε προηγηθεί.
Αναρωτήθηκα πόσοι από τους ανθρώπους που περνούσαν βιαστικά δίπλα μου είχαν γονείς ή παππούδες που είχαν ζήσει εκείνη την ημέρα του Αυγούστου. Πόσες οικογένειες είχαν χάσει αγαπημένα τους πρόσωπα και πόσες είχαν αναγκαστεί να ξεκινήσουν τη ζωή τους από το μηδέν. Οι άνθρωποι που έβλεπα να εργάζονται, να ψωνίζουν ή να συζητούν στους δρόμους τους ήταν οι απόγονοι μιας γενιάς που είχε γνωρίσει την κόλαση και είχε καταφέρει να ξαναχτίσει τον κόσμο της.
Και τότε σκέφτηκα κάτι ακόμη. Οι Σαμουράι, που κάποτε θεωρούσαν την τιμή και την αφοσίωση ανώτερες ακόμη και από τη ζωή, ανήκαν πλέον σε έναν μακρινό ιστορικό κόσμο. Τα σπαθιά τους είχαν περάσει στα μουσεία και στις σελίδες των βιβλίων. Στη θέση τους βρίσκονταν οι μηχανές, η τεχνολογία και η βιομηχανική παραγωγή. Η παλιά Ιαπωνία είχε παραχωρήσει τη θέση της σε μια νέα κοινωνία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είχαν εξαφανιστεί όλα τα στοιχεία της πειθαρχίας και της εργατικότητας που χαρακτήριζαν την ιστορία της.
Ίσως, τελικά, αυτή να ήταν η μεγαλύτερη έκπληξη της επίσκεψής μου. Δεν ήταν μόνο η οικονομική ανάπτυξη ούτε τα σύγχρονα κτίρια και τα τεχνολογικά επιτεύγματα. Ήταν η ικανότητα ενός λαού να σταθεί ξανά στα πόδια του μετά από μια καταστροφή τέτοιου μεγέθους.
Όταν επέστρεψα στο πλοίο, το Ναγκασάκι εξακολουθούσε να απλώνεται γύρω από το λιμάνι, ήρεμο και φωτισμένο. Από το κατάστρωμα μπορούσα να διακρίνω τα φώτα της πόλης στις πλαγιές των βουνών. Ήταν δύσκολο να φανταστώ ότι στον ίδιο τόπο, μερικές δεκαετίες νωρίτερα, είχε εκτυλιχθεί μια από τις μεγαλύτερες ανθρώπινες τραγωδίες.
Το πλοίο μας θα συνέχιζε σύντομα το ταξίδι του. Για μένα, όμως, το Ναγκασάκι δεν θα ήταν πια ένας απλός σταθμός στον χάρτη των θαλάσσιων διαδρομών.
Θα το θυμόμουν ως μια πόλη με δύο πρόσωπα. Το ένα ανήκε στο παρελθόν, στις πολεμικές παραδόσεις, στους Σαμουράι και στις σκιές της ιστορίας. Το άλλο ανήκε στο παρόν, στην πρόοδο, στην εργατικότητα και στην αναγέννηση.
Και ανάμεσά τους παρέμενε εκείνη η αποφράδα ημέρα του Αυγούστου του 1945, σαν μια ανοιχτή πληγή στη μνήμη της ανθρωπότητας.
Γιατί οι πόλεις μπορούν να ξαναχτιστούν, τα ερείπια να εξαφανιστούν και οι επόμενες γενιές να δημιουργήσουν έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο. Οι σκιές, όμως, της ιστορίας δεν χάνονται τόσο εύκολα. Μένουν εκεί, αθέατες πολλές φορές, για να θυμίζουν στους ανθρώπους πόσο εύκολα μπορούν να καταστρέψουν όσα χρειάστηκαν αιώνες για να δημιουργηθούν. 

ΤΡΙΑ ΜΕΡΟΝΥΧΤΑ ΣΤΟ ΜΗΧΑΝΟΣΤΑΣΙΟ
Από την αρχαιότητα, τα προϊόντα που μπορούσαν να μεταφερθούν σε υγρή μορφή, κυρίως το λάδι και το κρασί, αλλά και τα δημητριακά, ταξίδευαν από τη μια χώρα στην άλλη μέσα σε αμφορείς και, αργότερα, σε βαρέλια. Αυτή η πρακτική διατηρήθηκε για αιώνες, μέχρι που η ανάπτυξη του εμπορίου και η αύξηση των αναγκών οδήγησαν τους ανθρώπους στην αναζήτηση πιο πρακτικών και αποδοτικών λύσεων.
Κάποια στιγμή, οι Έλληνες καπεταναίοι και εφοπλιστές φαίνεται πως έθεσαν ένα απλό αλλά πρωτοποριακό ερώτημα:
«Γιατί να μεταφέρουμε τα προϊόντα μέσα σε βαρέλια πάνω στα πλοία και να μην κατασκευάζουμε πλοία που να είναι τα ίδια μεγάλα βαρέλια, με αμπάρια και δεξαμενές;»
Έτσι αναπτύχθηκαν τα ειδικά πλοία μεταφοράς φορτίων, τα φορτηγά και τα δεξαμενόπλοια, που από τα πρώτα σχετικά μικρά μεγέθη έφτασαν σταδιακά να αποκτούν γιγαντιαίες διαστάσεις.
Στην εποχή της κυριαρχίας του Ωνάση και του Νιάρχου, η ελληνική ναυτιλία ξεπέρασε κάθε προηγούμενο, με την κατασκευή δεξαμενόπλοιων που ξεπερνούσαν ακόμη και τους 350.000 τόνους.
Ένα τέτοιο πλοίο, το World Knowledge, χωρητικότητας περίπου 350.000 τόνων, μας ταξίδευε τότε στον Ειρηνικό Ωκεανό, με προορισμό την Κορέα. Η θάλασσα ήταν ταραγμένη, αλλά το θεόρατο σκαρί την έσκιζε με χαρακτηριστική άνεση.
Σκεφτόμουν πως θα είχαμε ένα εύκολο ταξίδι, χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα και, κυρίως, χωρίς κάποια σοβαρή περιπέτεια στο μηχανοστάσιο. Το πλοίο ήταν σχετικά καινούργιο, με σύγχρονα μηχανήματα και αυτοματισμούς τελευταίας τεχνολογίας. Όλα έδειχναν πως θα κυλούσαν ομαλά.
Πλέαμε προς το λιμάνι της Σεούλ και, ύστερα από μερικές ημέρες, μπήκαμε στην Κίτρινη Θάλασσα, αλλά τίποτα δεν κύλισε ομαλά. Συναντήσαμε μια τρικυμία που ολοένα δυνάμωνε.
Η Κίτρινη Θάλασσα, που οφείλει το όνομά της στα μεγάλα ποτάμια που μεταφέρουν στα νερά της τεράστιες ποσότητες κίτρινης ιλύος και άμμου, άρχισε να θυμώνει. Όταν πνέουν ισχυροί άνεμοι και ξεσπούν θύελλες, το χρώμα της αλλάζει, ενώ η ατμόσφαιρα γεμίζει αιωρούμενα σωματίδια. Αυτό ακριβώς συναντήσαμε και σ' εκείνο το ταξίδι. Η εικόνα γύρω μας έγινε απόκοσμη. Ο άνεμος δυνάμωνε, η μέρα σκοτείνιαζε και η θάλασσα έπαιρνε το παράξενο, κιτρινωπό της χρώμα. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ήρθε να προστεθεί και μια σοβαρή μηχανική βλάβη. Έσπασε ένα πιστόνι της κύριας μηχανής.
Η μηχανή διέθετε οκτώ τεράστια πιστόνια, που με τη λειτουργία τους έδιναν κίνηση στον άξονα και στην προπέλα. Η συνέχιση της λειτουργίας της με τα υπόλοιπα επτά δεν ήταν ασφαλής, αφού θα μπορούσε να προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη ζημιά. Έπρεπε, λοιπόν, να σταματήσουμε τη μηχανή και να αντικαταστήσουμε το σπασμένο πιστόνι.
Το πλοίο διέθετε όλα τα απαραίτητα ανταλλακτικά, ενώ οι ανώτεροι αξιωματικοί της μηχανής είχαν τις γνώσεις και την εμπειρία για να αναλάβουν μια τέτοια επισκευή. Αν βρισκόμασταν σε κάποιο λιμάνι, θα μπορούσαμε να ζητήσουμε τεχνική βοήθεια από τη στεριά. Όμως ήμασταν μεσοπέλαγα, μέσα σε μια θάλασσα που αγρίευε από ώρα σε ώρα. Δεν είχαμε άλλη επιλογή από το να κάνουμε τη δουλειά μόνοι μας.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν ήταν μόνο η ίδια η επισκευή. Ήταν η θάλασσα. Χωρίς τη μηχανή σε λειτουργία, το τεράστιο πλοίο αδυνατούσε να διατηρήσει τη σταθερότητά του και να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τα κύματα και τα θαλάσσια ρεύματα. Ήταν πλέον έρμαιό τους, χωρίς τη δυνατότητα να αντιδράσει.
Ούτε άγκυρα μπορούσαμε να ρίξουμε. Τα βάθη ήταν τόσο μεγάλα, που η καδένα δεν θα έφτανε ποτέ στον βυθό. Έτσι, με τη μηχανή σβηστή, το τεράστιο πλοίο παραδερνόταν ακυβέρνητο στα κύματα. Κι εμείς έπρεπε να αρχίσουμε την επισκευή, γνωρίζοντας πως για όσο διάστημα θα διαρκούσε, θα ήμασταν στο έλεος της θάλασσας.
Η επισκευή ήταν δύσκολη. Το πλοίο μποτζάριζε ασταμάτητα και κάθε κίνηση απαιτούσε ιδιαίτερη προσοχή. Έπρεπε να κρατιόμαστε γερά, για να μη χάνουμε την ισορροπία μας. Το σπασμένο πιστόνι ήταν τεράστιο και είχε κολλήσει από την τέφρα. Όταν τελικά καταφέραμε να το αφαιρέσουμε, βρεθήκαμε μπροστά σε μια ακόμη απαιτητική εργασία: τον καθαρισμό του εσωτερικού του χιτωνίου. Τα κατάλοιπα της καύσης, σαν κάρβουνο, είχαν επικαθίσει στα τοιχώματά του και είχαν σχεδόν γίνει ένα σώμα με το μέταλλο.
Κρεμόμασταν στο εσωτερικό του, στηριζόμενοι με τα γόνατα στα μεταλλικά τοιχώματα, προσπαθώντας να διατηρήσουμε την ισορροπία μας. Το συνεχές μποτζάρισμα άλλαζε κάθε τόσο τη φορά της βαρύτητας και μας ανάγκαζε να προσαρμόζουμε διαρκώς τη στάση μας. Με ξύστρες και κοπίδια αφαιρούσαμε την πετρωμένη τέφρα από την καύση των καυσίμων, που είχε επικαθίσει στα τοιχώματα και είχε σχεδόν γίνει ένα σώμα με το μέταλλο. Ήταν μια εξαντλητική εργασία, που απαιτούσε δύναμη, υπομονή και μεγάλη προσοχή.
Το πλήρωμα της μηχανής ήταν σχετικά ολιγάριθμο, αφού το πλοίο διέθετε σύγχρονα συστήματα αυτοματισμού. Οι περισσότερες λειτουργίες ελέγχονταν από το control room, έναν μεγάλο χώρο γεμάτο κονσόλες, πίνακες και ηλεκτρονικά πάνελ, με ενδείξεις και διακόπτες που επέτρεπαν τον έλεγχο της κύριας μηχανής και των βοηθητικών μηχανημάτων. Στο χιτώνιο, όμως, δεν υπήρχε αυτοματισμός που να μπορεί να μας βγάλει από τη δύσκολη θέση. Η δουλειά έπρεπε να γίνει με τα χέρια μας και όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Έτσι, όλοι, αξιωματικοί, δόκιμοι και καθαριστές, στρωθήκαμε στη σκληρή δουλειά, σε έναν αγώνα ενάντια στον χρόνο. Ο κίνδυνος ήταν μεγάλος. Η θάλασσα συνέχιζε να αγριεύει και, χωρίς τη μηχανή σε λειτουργία, ένα δυνατό κύμα που θα χτυπούσε το πλοίο στο πλευρό μπορούσε να αποδειχθεί μοιραίο.
Ο Πρώτος μηχανικός ήταν ένας ξεχωριστός άνθρωπος. Μάγκας με τα όλα του, που επέβαλλε την προσωπικότητά του χωρίς φωνές, θυμούς ή αυταρχικές συμπεριφορές. Τον έλεγαν Γαταγά, ένα όνομα που μου έμεινε στη μνήμη. Είναι το μοναδικό όνομα Πρώτου μηχανικού που θυμάμαι σήμερα, ύστερα από τόσα χρόνια στη θάλασσα. Βλέπετε, κανέναν από τους ανώτερους αξιωματικούς δεν συνηθίζαμε να τον φωνάζουμε με το όνομά του. Τους αποκαλούσαμε, όπως ήταν καθιερωμένο, chief, δηλαδή αρχηγό.
Ο Γαταγάς ήταν πάντα ευγενικός και προσιτός. Τον εκτιμούσε ολόκληρο το πλήρωμα και ιδιαίτερα εμείς οι μηχανικοί, που είχαμε καθημερινή επαφή μαζί του. Όταν, λοιπόν, μας ζήτησε να εργαστούμε σκληρά, χωρίς διακοπή και ανάπαυση, μέχρι να ολοκληρωθεί η επισκευή, ανταποκριθήκαμε πρόθυμα.
Η θάλασσα είχε αγριέψει επικίνδυνα και το γεγονός ότι είχαμε αναγκαστεί να σταματήσουμε τη μηχανή έκανε την κατάσταση ακόμη πιο δύσκολη. Δεν υπήρχε, όμως, άλλη λύση. Έπρεπε να ξεπεράσουμε τις δυνάμεις μας και να τελειώσουμε την επισκευή όσο το δυνατόν γρηγορότερα, πριν χειροτερέψουν τα πράγματα. Με πλήρη επίγνωση του κινδύνου, αναλάβαμε ο καθένας το μέρος της δουλειάς που του αναλογούσε. Ο Δεύτερος, οι Τρίτοι, εγώ ως Junior Engineer, οι λαδάδες και ο καθαριστής, όλοι ριχτήκαμε σε μια σκληρή μάχη με τον χρόνο και την αγριεμένη θάλασσα.
Η πρώτη μέρα πέρασε και μαζί της η πρώτη νύχτα. Αντέχαμε ακόμη. Δουλεύαμε μέρα και νύχτα, χωρίς ανάπαυση. Τρώγαμε βιαστικά, στο πόδι. Ο καφές είχε περάσει σε δεύτερη μοίρα και ακόμη και για ένα τσιγάρο δεν βρίσκαμε χρόνο να σταματήσουμε.
Όταν ήρθε η δεύτερη νύχτα, η επισκευή δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί. Η ανησυχία μας μεγάλωνε, καθώς ο καιρός χειροτέρευε, ενώ η κούραση άρχισε πλέον να μας καταβάλλει.
Όποτε βρίσκαμε την ευκαιρία να περάσουμε για λίγο στο control room και να καθίσουμε για έναν καφέ, τα μάτια μας έκλειναν από μόνα τους. Όσο κι αν προσπαθούσαμε να μείνουμε ξύπνιοι, μόλις καθόμασταν, ο ύπνος μάς νικούσε. Θυμάμαι ακόμη, σαν να συνέβη χθες, πως κρατούσα τα βλέφαρά μου ανοιχτά με τα δάχτυλα. Άφηνα πρώτα το ένα μάτι να κλείσει για λίγα δευτερόλεπτα και ύστερα το άλλο, προσπαθώντας να κλέψω μερικές στιγμές ξεκούρασης χωρίς να παραδοθώ στον ύπνο.
Μάταια, όμως. Ο Μορφέας αποδεικνυόταν ισχυρότερος. Με παρέσερνε σε αλλόκοτες, σύντομες υπνικές στιγμές, γεμάτες ανήσυχα όνειρα, άλλα φοβικά και άλλα παράξενα γαλήνια. Πραγματικά και φανταστικά γεγονότα μπερδεύονταν και περνούσαν μπροστά μου σαν γρήγορες κινηματογραφικές εικόνες.
Άλλοτε έβλεπα το πλοίο να βρίσκεται στην κορυφή ενός θεόρατου κύματος και, την επόμενη στιγμή, να κατρακυλά σε μια σκοτεινή άβυσσο. Άλλοτε το φανταζόμουν βυθισμένο σε θολά νερά, με εμάς εγκλωβισμένους στο εσωτερικό του, χωρίς ανάσα. Πεταγόμουν ξαφνικά, σαν να είχα δει μπροστά μου τον θάνατο, προσπαθώντας να γεμίσω τα πνευμόνια μου με αέρα.
Και ύστερα, μέσα σε μια παράξενη εναλλαγή εικόνων, βρισκόμουν σε μια γαλήνια θάλασσα. Ο ουρανός ήταν καταγάλανος, οι γλάροι πετούσαν χαμηλά πάνω από τα νερά και όλα έδειχναν πως η περιπέτεια είχε τελειώσει. Στεκόμουν στα ρέλια και αγνάντευα τον ορίζοντα, προσπαθώντας να διακρίνω τη στεριά. Ήταν σαν να μου πρόσφερε το μυαλό μου, μέσα στην εξάντληση, μια μικρή ανάσα ελπίδας.
Πέρασε και η δεύτερη νύχτα. Ξημέρωσε και επιτέλους φτάναμε στο τέλος της επισκευής.
Όταν σφίξαμε και την τελευταία βίδα, κάναμε έναν τελευταίο έλεγχο στις εργασίες που είχαμε ολοκληρώσει, για να βεβαιωθούμε πως όλα βρίσκονταν στη θέση τους. Τα χέρια μας ήταν βαριά από την κούραση και τα σώματά μας είχαν σχεδόν εξαντληθεί. Κοιταχτήκαμε μεταξύ μας χωρίς πολλά λόγια. Δεν χρειαζόταν να πούμε τίποτα. Η ανακούφιση ήταν ζωγραφισμένη στα πρόσωπά μας. Είχαμε καταφέρει να φέρουμε σε πέρας μια δύσκολη και επικίνδυνη δουλειά, μέσα σε συνθήκες που δοκίμασαν τις αντοχές όλων μας.
Αμέσως, ο Πρώτος, με την κούραση αλλά και την ικανοποίηση ζωγραφισμένες στο πρόσωπό του, τηλεφώνησε στον καπετάνιο.
Οι εντολές δόθηκαν αμέσως και ο Γαταγάς πήρε τη θέση του στα χειριστήρια. Η μηχανή ξεκίνησε και ένας βαθύς, ομαλός ήχος άρχισε να γεμίζει τον χώρο του μηχανοστασίου. Ήταν το πρώτο σημάδι πως όλα λειτουργούσαν κανονικά. Με το χέρι στο χειριστήριο, ο Πρώτος ειδοποίησε τον καπετάνιο για την πρώτη κίνηση: slow ahead.
Σταδιακά, η μηχανή ανέβασε τις πρώτες στροφές και μαζί της άρχισε να επανέρχεται η κανονική κίνηση του πλοίου. Νιώσαμε σιγά σιγά το σκαρί να σταθεροποιείται και το ασταμάτητο μποτζάρισμα να υποχωρεί.
Η πανίσχυρη μηχανή δούλευε ξανά αγόγγυστα. Ο άξονας άρχισε να περιστρέφεται, η προπέλα να σπρώχνει τα νερά προς τα πίσω και το πλοίο να ξαναπαίρνει την πορεία του. Αφήναμε πίσω μας την αγριεμένη Κίτρινη Θάλασσα, με προορισμό το απάνεμο λιμάνι της Σεούλ.
Τρία μερόνυχτα εξαντλητικής εργασίας είχαν περάσει και μπορούσαμε επιτέλους να ανασάνουμε.
Είχαμε νικήσει τον καιρό, την κούραση και τον φόβο. Και, πάνω απ’ όλα, είχαμε αποδείξει πως, ακόμη και στα πιο σύγχρονα πλοία, εκείνο που κάνει τελικά τη διαφορά δεν είναι μόνο η δύναμη των μηχανών, αλλά και οι άνθρωποι που βρίσκονται πίσω από αυτές. 

ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΞΕΝΙΤΙΑΣ
Το υπερδεξαμενόπλοιο «World Knowledge», στο οποίο υπηρετούσα περίπου δέκα μήνες ως βοηθός Τρίτου μηχανικού, με καθήκοντα Τρίτου, έδεσε ένα γκριζωπό πρωινό στο λιμάνι της Σεούλ, στη Νότια Κορέα. Ήταν το 1978 και ο καπετάνιος μάς είχε συμβουλεύσει να είμαστε προσεκτικοί στις μετακινήσεις μας στην πόλη. Άλλωστε, γνωρίζαμε ελάχιστα για τη χώρα. Εκείνα τα χρόνια, οι πληροφορίες που έφταναν σ' εμάς τους ναυτικούς για τόσο μακρινούς τόπους ήταν λιγοστές και συνήθως προέρχονταν από όσα ακούγαμε από άλλους ή διαβάζαμε περιστασιακά.
Το πλοίο ήταν υπερφορτωμένο και η κουβέρτα του βρισκόταν ελάχιστα ψηλότερα από τον ντόκο στον οποίο ακουμπούσε το σκαρί. Με τον ηλεκτρολόγο δρασκελίσαμε την κουβέρτα και κατεβήκαμε στον μώλο, ξεκινώντας για την πόλη.
Παρόλο που η Σεούλ ήταν μία από τις μεγαλύτερες και πιο πυκνοκατοικημένες πόλεις του κόσμου, η κίνηση στους δρόμους ήταν λιγοστή. Τα καταστήματα ήταν φτωχικά και δεν διέθεταν εμπορεύματα που να μας ενδιαφέρουν. Περιπλανηθήκαμε για αρκετή ώρα στους δρόμους, χωρίς τελικά να βρούμε κάτι αξιόλογο να αγοράσουμε.
Καθώς περπατούσαμε άπραχτοι έξω από ένα κομμωτήριο, δύο νεαρές κοπέλες, που στέκονταν στην είσοδό του, μας χαμογέλασαν. Το μαγαζί ήταν άδειο από πελάτες και, χωρίς πολλή σκέψη, ο ηλεκτρολόγος κι εγώ μπήκαμε μέσα.
Αν και είχαμε ξυριστεί μόλις λίγη ώρα νωρίτερα στο πλοίο, η ομορφιά και η πρόσχαρη διάθεση των κοριτσιών μάς έκαναν να δεχτούμε την πρόσκλησή τους. Μας υποδέχτηκαν με πλατιά χαμόγελα και μας οδήγησαν στις καρέκλες. Μιλούσαν σπαστά αγγλικά κι έτσι προσπαθήσαμε να συνεννοηθούμε μαζί τους με νοήματα και χειρονομίες.
Εγώ, νεαρός τότε και σχεδόν αμούστακος, δεν ξυριζόμουν πάνω στο πλοίο παρά μόνο όταν πιάναμε λιμάνι. Στο συγκεκριμένο ταξίδι, όμως, η μοναδική λεπίδα ξυρίσματος που είχα μαζί μου είχε στομώσει. Στην προσπάθειά μου να ξυριστώ, είχα γδάρει το πρόσωπό μου και ο ερεθισμός του δέρματος μού προκαλούσε αφόρητο πόνο.
Η κοπέλα που ανέλαβε την περιποίησή μου αποδείχτηκε ιδιαίτερα επιδέξια. Άπλωσε πρώτα ειδικές κρέμες και ύστερα τοποθέτησε κομπρέσες, προσπαθώντας να καταπραΰνει το ερεθισμένο δέρμα. Στη συνέχεια, πήρε ένα παλιού τύπου, κοφτερό ξυράφι και άρχισε να ξυρίζει ξανά το πρόσωπό μου με μεγάλη προσοχή, τρίχα προς τρίχα. Οι κινήσεις της ήταν απαλές και τα χέρια της σταθερά. Σιγά σιγά, ο πόνος υποχωρούσε και ένιωθα το πρόσωπό μου να ανακουφίζεται. Ήμουν σε καλά χέρια και αφέθηκα στη φροντίδα της. Περιποιήθηκαν τα πρόσωπά μας, τα μαλλιά μας και τα νύχια των χεριών και των ποδιών μας. Απολαύσαμε ακόμη και ένα ελαφρύ μασάζ. Το κομμωτήριο δεν είχε ιδιαίτερη δουλειά και η περιποίηση κράτησε αρκετή ώρα.
Με τα λίγα αγγλικά που γνώριζαν, καταφέραμε να συνεννοηθούμε και να γνωριστούμε κάπως καλύτερα. Η αρχική αμηχανία είχε πλέον ξεπεραστεί και η επικοινωνία μας έγινε πιο άνετη. Έτσι, όταν τους προτείναμε να συναντηθούμε μετά τη δουλειά τους, δέχτηκαν με χαρά.
Το δικό μου ραντεβού με την κοπέλα που με είχε περιποιηθεί έγινε σε ένα εστιατόριο-καφέ, στο οποίο με οδήγησε η ίδια.
Ο χώρος ήταν μικρός, διαμορφωμένος σε παραδοσιακό κορεατικό ύφος. Σε μια γωνιά βρισκόταν ένας νεαρός με μακριά μαλλιά, που έμοιαζε με χίπι, και έπαιζε ηλεκτρική κιθάρα, ερμηνεύοντας τραγούδια από το διεθνές ρεπερτόριο της εποχής. Δίπλα του είχε ακουμπισμένη μια κλασική κιθάρα. Υπέθεσα πως θα ήταν κλασικός κιθαρίστας, αλλά, για να ανταποκριθεί στις μουσικές προτιμήσεις των πελατών, είχε στραφεί στην ηλεκτρική.
Η βραδιά μόλις άρχιζε. Θα τρώγαμε, θα ακούγαμε λίγη μουσική και ύστερα θα βλέπαμε πώς θα εξελισσόταν η συντροφιά μας.
Τα φαγητά του μενού ήταν διαφορετικά από εκείνα που είχα συνηθίσει στην Ευρώπη. Γι' αυτό παρήγγειλα καβούρια για ορεκτικό και μια μοσχαρίσια μπριζόλα με παράξενο όνομα, αφού επρόκειτο για δύο φαγητά που γνώριζα. Η καινούργια μου φίλη παρήγγειλε τα δικά της και, όσο περιμέναμε να μας σερβίρουν, συνεχίσαμε τη γνωριμία μας.
Σε λίγο έφεραν στο τραπέζι μου ένα μεγάλο πιάτο με έναν τεράστιο βραστό κάβουρα. Η γεύση του ήταν εξαιρετική και μου άνοιξε ακόμη περισσότερο την όρεξη.
Λίγο αργότερα, εμφανίστηκε ο μάγειρας από την κουζίνα, συνοδευόμενος από δύο βοηθούς. Ο ένας κρατούσε ένα μικρό τηγάνι με καυτό λάδι, που ακόμη τσιτσίριζε, και το τοποθέτησε δίπλα στο τραπέζι μας. Ο άλλος έφερε μια τεράστια, ωμή μοσχαρίσια μπριζόλα. Ο μάγειρας την πήρε και την έβαλε στο καυτό λάδι. Έσπασε από πάνω δύο αυγά και, μόλις εκείνα μισοψήθηκαν, μου την παρουσίασε ως έτοιμο φαγητό, με το ύφος ανθρώπου που είχε μόλις ολοκληρώσει ένα σπουδαίο γαστρονομικό έργο, ευχόμενος καλή όρεξη.
Παρακολούθησα έκπληκτος όλη τη διαδικασία. Δεν μπορούσα να πιστέψω ότι αυτό που μόλις είχα δει ήταν το μαγείρεμα της μπριζόλας μου. Ωστόσο, βρισκόμουν σε μια ξένη χώρα και αποφάσισα να μην εκφράσω καμία αντίρρηση. Τα αυγά είχαν ψηθεί, αλλά η μπριζόλα είχε απλώς αλλάξει χρώμα στην επιφάνειά της. Όταν την έκοψα, διαπίστωσα πως το εσωτερικό της ήταν εντελώς ωμό και το αίμα έσταζε από το κρέας.
Έφαγα λοιπόν τα αυγά και άφησα την μπριζόλα ανέγγιχτη. Το κρέας μού άρεσε καλοψημένο, πόσο μάλλον που αυτό ήταν εντελώς άψητο, μόλις βουτηγμένο σε καυτο λάδι για ελάχιστα λεπτα. Θυμήθηκα, όμως, τη σύσταση του καπετάνιου να είμαστε προσεκτικοί και προτίμησα να μη διαμαρτυρηθώ. Υπέθεσα πως έτσι συνήθιζαν να τρώνε το κρέας τους οι Κορεάτες. Ευτυχώς, τα καβούρια και τα αυγά αποδείχτηκαν αρκετά για να χορτάσω.
Ύστερα γυρίσαμε προς την πλευρά όπου έπαιζε ο χίπης, βολευτήκαμε στις καρέκλες και παραγγείλαμε δύο μπράντι κόλα. Η μουσική ήταν απαλή, κάτι ανάμεσα σε ντόπιους και ευρωπαϊκούς σκοπούς.
Ακουγοντας μουσικη και προσπαθωντας να ανταλλαξουμε λιγες κουβεντες, ξαφνικα σταματησα και ξαφνιασμενος εδωσα προσοχη στη μουσικη. Ο κιθαρίστας άρχισε να παίζει μια νοσταλγική ελληνική μελωδία. Ήταν το «Μια πόλη μαγική» του Μάνου Χατζιδάκι. Έμεινα έκπληκτος. Δεν περίμενα να ακούσω ένα τόσο χαρακτηριστικά ελληνικό τραγούδι σε μια τόσο μακρινή χώρα. Ήταν ένα τραγούδι που ακόμη και στην Ελλάδα δεν ακουγόταν συχνά. Έτσι, υπέθεσα πως ο μουσικός πρέπει να ήταν άνθρωπος με βαθιά γνώση της μουσικής, για να έχει στο ρεπερτόριό του τέτοια ακούσματαΟ μουσικός αντιλήφθηκε τον ενθουσιασμό μου και συνέχισε με ένα ακόμη τραγούδι, κι ύστερα με άλλο ένα. Εγώ, κατενθουσιασμένος, σιγοτραγουδούσα μαζί του και τον χειροκροτούσα θερμά.
Φαίνεται πως κατάλαβε την έκπληξή μου και η αντίδρασή μου τον ενθάρρυνε. Άφησε την ηλεκτρική κιθάρα, πήρε την κλασική που είχε δίπλα του και άρχισε να παίζει με τέτοια δεξιοτεχνία, που με εντυπωσίασε. Από τα χέρια του ξεχύνονταν οι μελωδίες του Χατζιδάκι και του Μίκη Θεοδωράκη, γεμίζοντας τον χώρο με ήχους που με ταξίδευαν νοερά στην πατρίδα.
Οι πελάτες ήταν λιγοστοί, μα σιγά σιγά σώπασαν κι εκείνοι. Οι συζητήσεις σταμάτησαν και η μουσική γέμισε τον χώρο, τραβώντας πάνω της όλα τα βλέμματα. Ο κιθαρίστας είχε αφήσει στην άκρη το διεθνές ρεπερτόριο και είχε αφοσιωθεί στα ελληνικά τραγούδια. Τα δάχτυλά του κινούνταν με αξιοθαύμαστη δεξιοτεχνία πάνω στις χορδές, ανασύροντας από την κιθάρα μελωδίες γεμάτες ευαισθησία και νοσταλγία. Εγώ τον άκουγα σχεδόν μαγεμένος, καθώς κάθε τραγούδι μού ξυπνούσε μνήμες και συναισθήματα που νόμιζα πως είχαν μείνει πίσω, χιλιάδες μίλια μακριά.
Δεν μπορούσα να φανταστώ πως θα συναντούσα έναν τόσο προικισμένο μουσικό στη Σεούλ, σε μια τόσο μακρινή γωνιά της Ανατολής, να παίζει ελληνική μουσική με τόση μαεστρία. Για λίγη ώρα, η απόσταση έμοιαζε να έχει χαθεί. Η Σεούλ είχε γίνει μια μικρή γωνιά της Ελλάδας κι εγώ, καθισμένος εκεί, ένιωθα πως είχα επιστρέψει για λίγο στον τόπο μου.
Η σύντροφός μου έδειχνε κι εκείνη να απολαμβάνει τη μουσική, αν και εγώ είχα σχεδόν ξεχάσει την παρουσία της. Είχα παραδοθεί στις μελωδίες και στη νοσταλγία που ξυπνούσαν μέσα μου, αφήνοντας τη μουσική να με παρασύρει σε μια παράξενη, γλυκιά συγκίνηση»..
Η ώρα περνούσε ευχάριστα κι εγώ, ξεχασμένος μέσα στις σκέψεις μου, είχα αφεθεί στις μελωδίες της ελληνικής μουσικής, που με ταξίδευαν νοερά στην πατρίδα.
Έλειπα από τον τόπο μου περισσότερο από τέσσερα χρόνια και η νοσταλγία, που τόσο καιρό κουβαλούσα μέσα μου, φούντωνε με κάθε τραγούδι. Οι μελωδίες με γύριζαν πίσω, στους τόπους μου, στους ανθρώπους μου, σε όσα είχα αφήσει πίσω φεύγοντας. Εκείνη τη βραδιά, η ελληνική μουσική είχε καταφέρει να γαληνέψει για λίγο τη λαχτάρα μου για την πατρίδα.
Έλεγα μέσα μου πως μακάρι να μην ξημέρωνε ποτέ. Ήταν μια σπάνια στιγμή απόλαυσης και ψυχικής ανάτασης, μια από εκείνες τις στιγμές που θα ήθελα να κρατήσουν για πάντα.
Μα όπως όλα τα όμορφα πράγματα κάποτε τελειώνουν, έτσι πέρασε και εκείνη η νύχτα. Η μουσική σώπασε και η μαγική ατμόσφαιρα άρχισε σιγά σιγά να χάνεται.
Ήθελα να ευχαριστήσω τον κιθαρίστα για την ξεχωριστή βραδιά που μας είχε χαρίσει. Έβαλα το χέρι στην τσέπη και του πρόσφερα ως φιλοδώρημα τα μισά χρήματα που είχα μαζί μου. Αρχικά αρνήθηκε να τα δεχτεί, αλλά, ύστερα από τη δική μου επιμονή, τα πήρε με πολλές ευχαριστίες.
Εκείνη τη βραδιά στη Σεούλ κατάλαβα για ακόμη μία φορά πως η μουσική δεν γνωρίζει σύνορα. Μπορεί να σε συναντήσει στην άλλη άκρη του κόσμου, σε μια χώρα όπου δεν γνωρίζεις σχεδόν κανέναν, και με λίγες γνώριμες μελωδίες να σε φέρει ξανά κοντά στον τόπο σου. Να σου θυμίσει ανθρώπους, εικόνες και συναισθήματα που νόμιζες πως είχες αφήσει πίσω σου.
Η ζωή του ναυτικού είχε τις δικές της ιδιαιτερότητες. Άλλοτε ήταν σκληρή και μοναχική, άλλοτε γεμάτη απρόσμενες συναντήσεις και εμπειρίες που δεν θα μπορούσες να φανταστείς πριν ξεκινήσεις το ταξίδι. Γνώρισα τόπους, ανθρώπους και πολιτισμούς. Έζησα περιπέτειες, δυσκολίες, χαρές και απογοητεύσεις. Πολλά από εκείνα τα ταξίδια έχουν πια ξεθωριάσει μέσα στον χρόνο. Κάποιες στιγμές, όμως, παραμένουν ολοζώντανες, σαν να συνέβησαν μόλις χθες.
Εκείνη η βραδιά στη Σεούλ είναι μία από αυτές. Δεν ήταν μόνο η γνωριμία με έναν προικισμένο μουσικό ούτε η απόλαυση της μουσικής του. Ήταν εκείνη η απρόσμενη συγκίνηση που ένιωσα ακούγοντας τις μελωδίες της πατρίδας μου τόσο μακριά από αυτήν. Για λίγες ώρες, μέσα σε ένα μικρό μουσικό στέκι της Σεούλ, είχα νιώσει πως δεν βρισκόμουν πια στην ξενιτιά.
Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο όμορφα δώρα που μπορεί να σου χαρίσει ένα μακρύ ταξίδι. Να ανακαλύπτεις πως, όσο μακριά κι αν βρεθείς, υπάρχουν στιγμές που σε κάνουν να αισθάνεσαι πως δεν έφυγες ποτέ από τον τόπο σου.