Η ιστορία ενός μικρού τόπου όμως δεν βρίσκεται μόνο στα γραπτά βιβλία. Βρίσκεται στις πέτρες των παλιών κτισμάτων, στους αρχαίους τάφους, στις εκκλησιές, στις τοποθεσίες, στα τοπωνύμια και στις ιστορίες που διασώθηκαν μέσα στον χρόνο.
Η πρώτη ολοκληρωμένη καταγραφή της ιστορίας και της λαογραφίας της Χλώρακας έγινε το 2003 από τον συγγραφέα Χρίστο Μαυρέση, μέσα από το βιβλίο του «Χλώρακα – Ιστορική και Λαογραφική Μελέτη», το οποίο αποτέλεσε την πρώτη τεκμηριωμένη προσπάθεια συγκέντρωσης και παρουσίασης της ιστορικής πορείας της κοινότητας.
Στην ιστορική του επισκόπηση για τη Χλώρακα αναφέρει:
«Το χωριό Χλώρακα είναι συνεχιστής παλαιότερων συνοικισμών, ενώ τα διάφορα αρχαιολογικά αντικείμενα που ανακαλύφθηκαν κατά καιρούς, μαρτυρούν πολύ παλαιό συνοικισμό από τα μέσα της 4ης χιλιετηρίδας. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι η εύφορη περιοχή του χωριού υπαγόταν διοικητικά κατά την αρχαιότητα στο Βασίλειο της Πάφου. Βρέθηκαν επίσης ίχνη και κατάλοιπα των Βυζαντινών και των Μεσαιωνικών χρόνων. Κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας η Χλώρακα ήταν φέουδο».
Η ιστορία της Χλώρακας ξεκινά επομένως από πολύ παλιά, από τα χρόνια της λίθινης εποχής. Οι αρχαιολογικές μαρτυρίες φανερώνουν ότι η περιοχή κατοικήθηκε από ανθρώπους που επέλεξαν τον τόπο αυτό λόγω της εύφορης γης, της παρουσίας νερού και της προνομιακής θέσης του πάνω από τη θάλασσα.
Ίσως για αιώνες η Χλώρακα να παρέμεινε ένας μικρός αγροτικός συνοικισμός, χωρίς να προσελκύσει ιδιαίτερα το ενδιαφέρον των ιστορικών. Όμως μέσα από τα λίγα στοιχεία που διασώθηκαν, μπορούμε σήμερα να ανασυνθέσουμε ένα μέρος της πορείας της.
Μια από τις παλαιότερες γραπτές αναφορές που συνδέονται με την περιοχή αφορά ένα τραγικό θαλασσινό περιστατικό που συνέβη το 1810 στα ανοιχτά της Χλώρακας.
Σύμφωνα με καταγραφή του ηγουμένου Μαχαιρά Γρηγορίου το 1945, ένα πλοίο που ταξίδευε προς τους Αγίους Τόπους, φορτωμένο με πλούσιους επιβάτες, έπεσε εξαιτίας μεγάλης θαλασσοταραχής στις ξέρες του Φουρφουρή. Το πλοίο καταστράφηκε και όλοι οι επιβάτες πνίγηκαν, ανάμεσά τους και η σύζυγος με το μικρό παιδί του δραγουμάνου της Κύπρου, Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου.
Ο Φουρφουρής, η ξέρα που βρίσκεται περίπου ένα χιλιόμετρο από την ακτή της περιοχής Δήμμα, παρέμεινε για αιώνες σημείο αναφοράς για τους ναυτικούς και τους κατοίκους της Χλώρακας. Πάνω σε αυτή βρίσκεται σφηνωμένο το ναυάγιο του πλοίου «Άγιος Δημήτριος», το οποίο έγινε ένα από τα χαρακτηριστικά σημάδια της παραθαλάσσιας εικόνας του χωριού.
Για την ονομασία του Φουρφουρή όμως υπάρχει και άλλη λαϊκή παράδοση. Στην περιοχή της Βρέξης υπάρχει ένα μικρό ακρωτήριο με θαλάσσια σπηλιά. Όταν η θάλασσα αγριεύει, τα κύματα μπαίνουν μέσα στη σπηλιά και πιέζουν τον αέρα, δημιουργώντας έναν χαρακτηριστικό ήχο, σαν φύσημα: «φφφ». Από αυτόν τον ήχο, σύμφωνα με την παράδοση, πήρε το όνομά του ο Φουρφουρής.
Οι παλιοί κάτοικοι παρατηρούσαν επίσης τα σημάδια της φύσης και τα συνέδεαν με τον καιρό. Έλεγαν:
«Άμαν χτυπά το Φερφουρίν, για τρεις ώρες για τρεις ημέρες έσιει νερά».
Η λαϊκή αυτή πρόβλεψη, που καταγράφηκε στο περιοδικό «Πάφος» το 1942 από τον Χρ. Λίβα, φανερώνει τη στενή σχέση των ανθρώπων με τη θάλασσα και τα φυσικά φαινόμενα.
Μια άλλη σημαντική αναφορά για την παλιά Χλώρακα βρίσκεται στο έργο του Ιερώνυμου Περιστιάνη «Ιστορία των Ελληνικών Γραμμάτων». Από αυτή μαθαίνουμε ότι πριν από την Αγγλική Κατοχή δεν υπήρχε οργανωμένο κοινοτικό σχολείο στη Χλώρακα, επειδή η κοινότητα ήταν μικρή.
Ο Σοφοκλής Χατζηγεωργίου, σύμφωνα με την καταγραφή, έμαθε τα πρώτα γράμματα το 1877 από τον αδελφό του Χριστόδουλο, μέσα στο σπίτι τους. Η μόρφωση εκείνων των χρόνων δεν γινόταν πάντοτε σε σχολικά κτίρια, αλλά μέσα στα σπίτια και πολλές φορές ακόμη και στους αγρούς, όπου ο δάσκαλος και ο μαθητής συνδύαζαν τη γνώση με την καθημερινή εργασία.
Ο λαογράφος Νέαρχος Κληρίδης, στο έργο του «Πόλεις και χωριά της Κύπρου», περιγράφει τη Χλώρακα ως έναν τόπο συνεχιστή παλαιότερων συνοικισμών, με αρχαιολογικά κατάλοιπα, Ελληνόσπηλιους, λίθινα εργαλεία και αντικείμενα που μαρτυρούν κατοίκηση από τα μέσα της 4ης χιλιετηρίδας π.Χ.
Για την ονομασία της Χλώρακας ο ίδιος σημειώνει ότι παραμένει ένα από τα άλυτα μυστήρια του τόπου. Η σύνδεσή της με την πλούσια βλάστηση αποτελεί μια πιθανή ερμηνεία, όμως δεν θεωρείται απόλυτα βέβαιη, αφού η γλωσσική εξέλιξη της κυπριακής διαλέκτου αφήνει ανοιχτές και άλλες πιθανότητες.
Έτσι η ιστορία της Χλώρακας παραμένει ένα μεγάλο μωσαϊκό. Ένα μωσαϊκό που αποτελείται από αρχαιολογικά ευρήματα, γραπτές μαρτυρίες, τοπωνύμια και κυρίως από τις μνήμες των ανθρώπων της.
Και μέσα από αυτές τις μνήμες συνεχίζει να ζει ο τόπος.
